Ngoại giao khoa học - công nghệ: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới

Quang cảnh Phiên họp "Ngoại giao khoa học - công nghệ góp phần kiến tạo năng lực phát triển quốc gia". Ảnh: T.THIỆN

Mở rộng không gian hợp tác, thu hút nguồn lực tri thức

Tại Phiên họp "Ngoại giao khoa học - công nghệ góp phần kiến tạo năng lực phát triển quốc gia" tổ chức chiều 5/8 trong khuôn khổ Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, ngoại giao khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành một trụ cột quan trọng của nền ngoại giao phục vụ phát triển. Đây là lực lượng mở đường, kết nối và kiến tạo các điều kiện quốc tế thuận lợi nhằm nâng cao năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; thúc đẩy làm chủ các công nghệ chiến lược, bảo đảm an ninh công nghệ và nâng cao vị thế quốc gia trong trật tự công nghệ mới.

Theo Bộ trưởng, thời gian qua, công tác ngoại giao khoa học - công nghệ đã đạt nhiều kết quả tích cực. Trước hết, Việt Nam đã từng bước xây dựng và làm sâu sắc hơn khuôn khổ hợp tác khoa học - công nghệ với các đối tác, đặc biệt là những trung tâm khoa học - công nghệ hàng đầu thế giới, qua đó mở rộng không gian hợp tác về nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển các công nghệ chiến lược.

Cùng với đó, công tác đối ngoại đã góp phần kết nối các tập đoàn công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học và các quỹ đầu tư quốc tế với Việt Nam, mở ra nhiều cơ hội hợp tác trong nghiên cứu, phát triển, đào tạo nguồn nhân lực và đầu tư công nghệ. Hoạt động hỗ trợ các địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo tìm kiếm đối tác, mở rộng mạng lưới hợp tác, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu cũng được đẩy mạnh. Đồng thời, việc kết nối đội ngũ trí thức, chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài ngày càng đi vào chiều sâu, từng bước hình thành mạng lưới tri thức có khả năng đóng góp trực tiếp cho quá trình phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ trưởng cũng chỉ rõ một số khó khăn, thách thức trong triển khai ngoại giao khoa học - công nghệ. Theo Bộ trưởng, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ dừng ở việc tìm kiếm thêm cơ hội hay ký kết thêm các thỏa thuận hợp tác, mà quan trọng hơn là phải xác định đúng các bài toán phát triển của đất nước, lựa chọn đúng đối tác, đúng công nghệ và đúng phương thức hợp tác để chuyển hóa các cam kết quốc tế thành năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung phát biểu tại Phiên họp. Ảnh: nhandan.vn

Thảo luận tại Phiên họp, các đại biểu tập trung làm rõ yêu cầu tiếp cận và làm chủ các công nghệ chiến lược nhằm tạo động lực tăng trưởng mới và nền tảng phát triển bền vững; đồng thời phân tích vai trò của hợp tác quốc tế và ngoại giao trong thực hiện các đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Từ thực tiễn địa phương và doanh nghiệp, nhiều ý kiến đề cập nhu cầu thu hút đầu tư công nghệ cao, tăng cường kết nối với các quỹ đầu tư quốc tế, hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, xây dựng nền tảng trí tuệ nhân tạo quốc gia, cũng như phát huy vai trò của Bộ Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trong việc hỗ trợ tiếp cận, lựa chọn và làm chủ công nghệ tiên tiến.

Các Trưởng cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn tại địa bàn công tác, phân tích những chuyển biến của môi trường khoa học - công nghệ toàn cầu, tác động của cạnh tranh công nghệ, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và quá trình tái cấu trúc hệ thống đổi mới sáng tạo đến khả năng tiếp cận công nghệ của Việt Nam.

Đánh giá cao vai trò của ngoại giao khoa học - công nghệ trong giai đoạn phát triển mới, các đại biểu đề xuất tăng cường hợp tác với các đối tác có thế mạnh về công nghệ chiến lược; kết nối Việt Nam với các hệ thống công nghệ cao toàn cầu; thu hút và phát huy hiệu quả mạng lưới chuyên gia, trí thức công nghệ người Việt Nam ở nước ngoài; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và thị trường quốc tế.

Các ý kiến cũng thống nhất cho rằng cần sớm hình thành cơ chế phối hợp thường xuyên, thực chất giữa Bộ Ngoại giao với các ban, bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp nhằm phát huy hiệu quả hơn nữa vai trò của ngoại giao khoa học - công nghệ trong phát triển đất nước.

Chuyển từ kết nối sang kiến tạo phát triển

Phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp, Đại tướng Lương Tam Quang - Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy, cách tiếp cận và phương thức triển khai ngoại giao khoa học - công nghệ trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Đại tướng Lương Tam Quang - Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phát biểu. Ảnh: nhandan.vn

Theo Bộ trưởng, với tinh thần chuyển trọng tâm từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện, trước hết cần thống nhất nhận thức về ngoại giao khoa học - công nghệ trong kỷ nguyên mới. Theo đó, cần chuyển từ tư duy tìm kiếm tài trợ, viện trợ sang thúc đẩy hợp tác cùng có lợi với các đối tác quốc tế; chủ động, linh hoạt phát hiện những lĩnh vực Việt Nam có thể phát huy hiệu quả nhất. Đồng thời, chuyển trọng tâm từ thu hút vốn đầu tư sang thu hút tri thức và công nghệ, bảo đảm mọi cam kết, thỏa thuận cấp cao đều được cụ thể hóa bằng kế hoạch triển khai với kết quả và sản phẩm đầu ra rõ ràng.

Bộ trưởng Lương Tam Quang cũng đề nghị Bộ Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài phát huy mạnh mẽ hơn vai trò kiến tạo phát triển, chuyển từ kết nối sang đồng hành, từ ký kết sang tổ chức thực hiện, từ huy động nguồn lực bên ngoài sang hình thành nguồn lực nội sinh. Ngoại giao khoa học - công nghệ phải thực sự trở thành kênh thu hút hiệu quả các nguồn lực, tri thức, công nghệ và chuyên gia quốc tế trên cơ sở nhu cầu cụ thể của các bộ, ngành, địa phương.

Bên cạnh đó, Bộ Ngoại giao cần thúc đẩy xây dựng mạng lưới đối tác công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia quốc tế; hình thành cơ sở dữ liệu về các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực công nghệ chiến lược; đồng thời xây dựng "bản đồ cơ hội" tại từng địa bàn, xác định rõ các tập đoàn, quỹ đầu tư, viện nghiên cứu và trường đại học có tiềm năng hợp tác với Việt Nam.

Đối với các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, Bộ trưởng yêu cầu tiếp tục phát huy vai trò là cầu nối công nghệ, chủ động tham mưu chính sách, kết nối đối tác, huy động mạng lưới chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Theo Bộ trưởng, các Cơ quan đại diện phải thực sự trở thành địa chỉ tin cậy của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình tìm kiếm cơ hội hợp tác quốc tế.

Đồng thời, Bộ trưởng nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng cơ chế phối hợp, cơ chế đặt hàng thường xuyên giữa các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài với các bộ, ngành, địa phương và các đơn vị trong nước. Cùng với đó, các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị dự án, cơ chế, mặt bằng, nguồn nhân lực và các điều kiện tiếp nhận, bởi cơ hội từ bên ngoài chỉ có thể trở thành nguồn lực phát triển khi năng lực trong nước sẵn sàng tiếp nhận và chuyển hóa.

Đặc biệt, Bộ trưởng khẳng định ngoại giao khoa học - công nghệ là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Trong đó, các cơ quan hoạch định và thực thi chính sách có trách nhiệm xác định đúng nhu cầu, ưu tiên phát triển và xây dựng môi trường, hệ sinh thái thuận lợi. Bộ Ngoại giao, các Cơ quan đại diện và các cơ quan xúc tiến hợp tác giữ vai trò tìm kiếm, kết nối, thúc đẩy hợp tác; còn các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp phải chủ động nâng cao năng lực nghiên cứu, tiếp nhận, làm chủ và thương mại hóa công nghệ. Chỉ khi ba mắt xích này vận hành đồng bộ, ngoại giao khoa học - công nghệ mới thực sự tạo động lực cho phát triển.

Khẳng định quyết tâm của Ban Chỉ đạo Trung ương và Chính phủ trong thúc đẩy triển khai hiệu quả ngoại giao khoa học - công nghệ, Bộ trưởng Lương Tam Quang bày tỏ mong muốn Bộ Ngoại giao và các Trưởng Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục phát huy vai trò tiên phong, góp phần hiện thực hóa tư duy đối ngoại toàn diện trong giai đoạn phát triển mới. “ Ngoại giao khoa học - công nghệ cần từng bước trở thành một trụ cột của nền đối ngoại Việt Nam, đáp ứng sự tin cậy và kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và nhân dân” - Bộ trưởng nói./.

TRẦN THIỆN