Nghiên cứu giải pháp cải cách thủ tục áp dụng biện pháp xử lý hành chính theo hướng rút gọn

Kiến nghị giữ thẩm quyền của Tòa án đối với các biện pháp xử lý hành chính

Theo dự thảo Tờ trình Chính sách của Luật Xử lý vi phạm hành chính (XLVPHC) sửa đổi, Bộ Công an - cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất 7 chính sách. Trong đó, có chính sách về các quy định chung của Luật XLVPHC nhằm hoàn thiện quy định về thời hiệu xử phạt VPHC; hoàn thiện quy định về mức phạt tiền trong xử phạt VPHC, mức phạt tiền tối đa trong các lĩnh vực; hoàn thiện quy định về đối tượng bị XLVPHC; tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ; miễn trách nhiệm về hành vi VPHC để phù hợp với thực tiễn.

Chính sách về đơn giản hóa trình tự, thủ tục xử phạt VPHC; ứng dụng khoa học, công nghệ trong quy trình xử phạt VPHC để cụ thể và đơn giản hóa quy trình xử phạt VPHC; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong quy trình xử phạt VPHC nhằm giúp công tác xử phạt VPHC được thực hiện nhanh chóng, tiết kiệm thời gian, công sức cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan, nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác này, phù hợp với xu thế phát triển chung, mang tính tất yếu trong kỷ nguyên mới của dân tộc.

Đại diện Bộ Công an - Cơ quan chủ trì soạn thảo trình bày dự thảo Tờ trình.

Ngoài ra, chính sách hoàn thiện khung pháp lý về các biện pháp xử lý hành chính (XLHC) nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và khắc phục được toàn bộ những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn đặt ra. Trong đó, mục tiêu là quản lý tốt hơn các đối tượng bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường đặc khu, đưa vào trường giáo dưỡng, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc; đơn giản hóa trình tự thủ tục lập hồ sơ đề nghị, xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp XLHC; quản lý chặt chẽ người bị đề nghị áp dụng biện pháp XLHC trong thời gian làm thủ tục áp dụng biện pháp XLHC…

Tại cuộc họp, đại diện các Bộ, ngành, cơ quan đã tham gia ý kiến đối với dự thảo các chính sách của Luật XLVPHC (sửa đổi), trong đó tập trung vào tính khả thi, tính thống nhất của hệ thống pháp luật và yêu cầu bảo đảm quyền con người.

Đại diện một số cơ quan phát biểu tại cuộc họp.

Đại diện Bộ Tài chính cơ bản nhất trí với một số định hướng chính sách, trong đó đồng thuận với việc quy định theo hướng khung tại chính sách về các quy định chung của Luật XLVPHC nhưng đề nghị làm rõ các nội dung cần giao Chính phủ quy định chi tiết.

Đối với chính sách về đơn giản hóa trình tự, thủ tục xử phạt VPHC; ứng dụng khoa học, công nghệ trong quy trình xử phạt VPHC, Bộ Tài chính đề nghị nghiên cứu kỹ quy định về áp dụng luật chuyên ngành để tránh xung đột, làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước trong từng lĩnh vực. Về xử phạt trên môi trường điện tử, Bộ Tài chính nhất trí về chủ trương nhưng lưu ý cần đánh giá kỹ tính khả thi, có lộ trình và quy định chuyển tiếp phù hợp. Một số chính sách khác như thi hành quyết định xử phạt, cưỡng chế, biện pháp ngăn chặn và cơ chế tài chính cũng được đề nghị rà soát, làm rõ nội dung, tránh trùng lặp với pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Ngân sách nhà nước và pháp luật về giá.

Một số chuyên gia nêu ý kiến tại cuộc họp.

Đáng chú ý, đại diện TANDTC đề nghị không chuyển thẩm quyền quyết định áp dụng các biện pháp XLHC từ Tòa án sang Chủ tịch UBND cấp xã. Theo đại diện Tòa án, đây là các biện pháp hạn chế quyền con người nên cần được xem xét, quyết định bởi cơ quan tư pháp độc lập. Việc đề xuất chuyển thẩm quyền không chỉ chưa phù hợp với Hiến pháp và các chủ trương tại Nghị quyết số 27-NQ/TW, mà còn thiếu cơ sở thực tiễn, chưa đánh giá đầy đủ tác động, đồng thời có nguy cơ phát sinh chồng chéo, vướng mắc trong cơ chế khiếu nại, khiếu kiện.

Cùng quan điểm, đại diện VKSNDTC kiến nghị giữ thẩm quyền của Tòa án đối với các biện pháp XLHC, nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm cơ chế kiểm soát khách quan, độc lập nhằm bảo vệ quyền con người. Bên cạnh đó, đại diện VKS đề xuất tiếp tục quy định mức phạt tiền tối đa trong Luật, không giao Chính phủ quy định và không kéo dài thời hiệu xử phạt nhằm bảo đảm tính kịp thời, nâng cao trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước…

Cần thiết lập cơ chế xét xử nhanh

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh kết luận cuộc họp.

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo đã chuẩn bị hồ sơ cơ bản đầy đủ, đúng quy trình theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, có tổ chức lấy ý kiến các cơ quan, địa phương, chuyên gia, nhà khoa học. Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện một số nội dung trong Hồ sơ.

Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt trong sửa đổi Luật là bảo đảm quyền con người, quyền công dân, coi đây là nguyên lý cốt lõi của Nhà nước pháp quyền. Việc áp dụng các biện pháp XLHC thực chất là sự hạn chế quyền tự do cá nhân, do đó phải được xem xét, quyết định bởi cơ quan tư pháp độc lập, thông qua quy trình tranh tụng chặt chẽ, nhằm bảo đảm khách quan và kiểm soát quyền lực. Vì vậy, đề nghị cân nhắc rất kỹ các chính sách có tác động trực tiếp đến quyền con người, bảo đảm phù hợp với Hiến pháp, đặc biệt là Điều 14, cũng như các cam kết quốc tế của Việt Nam.

Đối với đề xuất chuyển thẩm quyền áp dụng một số biện pháp XLHC từ Tòa án sang Chủ tịch UBND cấp xã, Thứ trưởng cho rằng chưa có cơ sở chính trị, pháp lý vững chắc, chưa phù hợp với định hướng tại Nghị quyết số 27-NQ/TW, đồng thời ảnh hưởng đến tính thống nhất của hệ thống pháp luật và cơ chế bảo vệ quyền con người. Thay vì chuyển thẩm quyền, cần nghiên cứu các giải pháp cải cách thủ tục theo hướng rút gọn, thiết lập cơ chế xét xử nhanh, tăng cường ứng dụng công nghệ, bảo đảm xử lý kịp thời nhưng vẫn giữ nguyên nguyên tắc tư pháp hóa.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng cũng đề nghị không mở rộng việc ủy quyền cho Chính phủ quy định các nội dung liên quan trực tiếp đến quyền con người như mức phạt tiền tối đa, thời hiệu xử phạt; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm nguyên tắc phân công, kiểm soát quyền lực, giữ vai trò trung lập trong quản lý nhà nước về XLVPHC, tránh tình trạng vừa thực thi vừa tự kiểm tra.

Thứ trưởng khẳng định Hồ sơ chính sách cơ bản đủ điều kiện trình Chính phủ sau khi tiếp thu, hoàn thiện; đồng thời nhấn mạnh Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục đồng hành cùng cơ quan chủ trì trong quá trình hoàn thiện dự án Luật.

T.Hoàng