Nghịch lý kinh tế Mỹ: Sự thịnh vượng đang tạo ra nỗi khổ cho hàng triệu người

Người tiêu dùng mua sắm tại trung tâm thương mại ở New York, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Sự bùng nổ của giới thượng lưu và áp lực vô hình

Nền kinh tế Mỹ đang là niềm mơ ước của thế giới với mức tăng trưởng GDP vượt qua cả Châu Âu và Nhật Bản trong suốt 25 năm qua. Tuy nhiên, người dân Mỹ lại không cảm thấy hạnh phúc với sự phát triển này.

Thực tế, tầng lớp trung lưu đang thu hẹp không phải vì nghèo đi mà vì nhiều gia đình đã trở nên giàu có hơn. Tỷ lệ các hộ gia đình thuộc tầng lớp trung lưu cấp cao đã tăng gần gấp ba lần, từ 10,4% vào năm 1979 lên mức 31,1% vào năm 2024.

Cùng thời gian đó, nhóm người giàu với mức thu nhập từ 400.000 USD trở lên đã tăng gấp mười lần. Sự thịnh vượng này cho phép nhiều người sở hữu những tiện nghi từng là xa xỉ như điều hòa trung tâm, máy tính gia đình và nhiều ô tô. Dù vậy, sự bùng nổ của tầng lớp giàu có đã vô tình làm thay đổi cấu trúc chi phí xã hội.

Nền kinh tế đa tầng và rào cản từ các dịch vụ xa xỉ

Các trải nghiệm thông thường của người dân Mỹ đang dần biến thành những dịch vụ đa tầng với mức giá đắt đỏ. Điển hình là công viên Disney World, nơi từng mở cửa cho hầu hết mọi gia đình nay đã trở nên vô cùng tốn kém và chia thành nhiều cấp độ ưu tiên.

Trong tháng 3/2026, các báo cáo cho thấy chi phí tham gia thể thao của trẻ em cũng tăng mạnh, với mức chi tiêu trung bình cho bóng chày tăng từ 660 USD lên 1.113 USD trong giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2024. Các giải đấu địa phương dần bị thay thế bởi các đội thể thao du lịch có chi phí thiết bị lên tới hàng nghìn USD.

Tương tự, giá vé xem các trận đấu bóng bầu dục NFL đã tăng khoảng 300% từ năm 1991 đến năm 2023, với mức giá trung bình hiện tại vượt quá 300 USD cho mỗi vé. Ngay cả việc đi máy bay hiện nay cũng được chia thành hàng chục nhóm ưu tiên, khiến những người có thu nhập trung bình cảm thấy mình là công dân hạng hai.

Sức mua tập trung và sự xoay trục của thị trường

Thị trường Mỹ đang có xu hướng biến đổi để đáp ứng nhu cầu của nhóm thiểu số có thu nhập cao. Vào tháng 2/2025, dữ liệu cho thấy nhóm 10% những người có thu nhập cao nhất, tương đương mức trên 250.000 USD, chiếm tới 49,7% tổng mức chi tiêu của toàn xã hội.

Ngược lại, 60% người dân ở nhóm dưới chỉ đóng góp chưa đầy một phần tư tổng chi tiêu. Điều này thúc đẩy các nhà sản xuất ô tô ưu tiên các dòng xe SUV lợi nhuận cao thay vì xe phổ thông, và các nhà thầu ưu tiên xây dựng nhà ở hạng sang.

Tại nhiều thành phố, người dân phải chờ đợi nhiều tháng mới có thể gặp bác sĩ, trừ khi họ có đủ khả năng trả phí hàng tháng cho các dịch vụ y tế đặc quyền. Sự hiện diện của nhóm chuyên gia giàu có như bác sĩ, luật sư và kỹ sư đã đẩy giá nhà và dịch vụ tại địa phương lên cao, gián tiếp loại bỏ những người có thu nhập thấp hơn khỏi các tiện ích cơ bản.

Hệ quả từ những lựa chọn cá nhân hợp lý

Nghịch lý của nền kinh tế Mỹ nằm ở chỗ không có một cá nhân cụ thể nào là kẻ xấu trong câu chuyện này. Mọi người đều đang hành động theo lợi ích cá nhân hợp lý như chọn nghề nghiệp có thu nhập cao hoặc chi trả cho các dịch vụ giúp cuộc sống thuận tiện hơn.

Tuy nhiên, hàng triệu lựa chọn cá nhân này đang thúc đẩy tăng trưởng nhưng đồng thời lại làm gia tăng nỗi khổ cho cộng đồng. Nhiều người Mỹ dù có thu nhập ổn định theo tiêu chuẩn lịch sử vẫn cảm thấy nghèo đi vì họ không còn đủ khả năng chi trả cho những thứ mà trước đây từng là bình thường.

Khái niệm khả năng chi trả hiện nay không chỉ là giá của một món hàng mà là cái giá để được tham gia vào một cuộc sống Mỹ tiêu chuẩn. Sự giàu có của quốc gia, một cách trớ trêu, lại đang khiến sự đố kỵ và cảm giác bị bỏ lại phía sau trở nên trầm trọng hơn bao giờ hết.

Giang Nguyễn (PV TTXVN tại New York)