Nghịch lý của 'hầm trú ẩn'

Cú lao dốc lịch sử giữa bất ổn địa chính trị và lạm phát gia tăng

Thị trường vàng toàn cầu vừa ghi nhận một trong những đợt điều chỉnh mạnh nhất kể từ đầu thập niên 1980. Trong tuần trước, giá vàng giảm hơn 10% - mức giảm sâu nhất kể từ tháng 2-1983, đồng thời kéo dài chuỗi giảm sang phiên thứ chín liên tiếp. Tính từ mức đỉnh lịch sử gần 5.600 đô la/ounce thiết lập vào cuối tháng 1, giá vàng đã mất hơn 20%, rơi xuống vùng thấp nhất kể từ cuối năm ngoái.

Đây là một diễn biến gây bất ngờ đối với nhiều nhà đầu tư. Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông leo thang, giá năng lượng tăng mạnh và rủi ro lạm phát gia tăng, vàng - vốn được coi là tài sản trú ẩn an toàn - lẽ ra phải hưởng lợi. Tuy nhiên, thực tế lại đi theo hướng ngược lại khi kim loại quý này bị bán tháo trên diện rộng. Không chỉ vàng, các kim loại quý khác như bạc, bạch kim và palladium cũng đồng loạt giảm sâu, cho thấy áp lực không mang tính đơn lẻ mà lan rộng trên toàn bộ thị trường kim loại.

Ông Wayne Gordon, chuyên gia tại Ngân hàng UBS, nhận định rằng “quy mô đợt bán tháo không phải là chưa từng có, nhưng tốc độ giảm lần này nhanh hơn nhiều so với các giai đoạn lịch sử”. Nhận định này phản ánh một điểm đáng chú ý: không chỉ mức độ, mà chính tốc độ điều chỉnh mới là yếu tố khiến thị trường trở nên bất ổn.

Diễn biến hiện tại cho thấy thị trường vàng đang phản ứng với các cú sốc theo cách phức tạp hơn so với trước đây. Nếu như trong quá khứ, các yếu tố địa chính trị thường có tác động trực tiếp và gần như tức thì đến giá vàng, thì trong bối cảnh hiện nay, vai trò của các yếu tố tài chính - đặc biệt là lãi suất, dòng vốn và điều kiện thanh khoản - đang đóng vai trò chi phối lớn hơn.

Kỳ vọng lãi suất đảo chiều trở thành yếu tố then chốt

Nguyên nhân cốt lõi phía sau đà giảm sâu của giá vàng nằm ở sự thay đổi nhanh chóng trong kỳ vọng chính sách tiền tệ toàn cầu. Xung đột tại Trung Đông đã đẩy giá dầu lên cao, làm gia tăng lo ngại rằng lạm phát sẽ kéo dài và lan rộng sang nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. Điều này buộc thị trường phải điều chỉnh lại kỳ vọng, từ khả năng các ngân hàng trung ương nới lỏng chính sách tiền tệ sang kịch bản duy trì lãi suất cao trong thời gian dài hơn, thậm chí có thể tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát.

“Với xung đột với Iran bước sang tuần thứ tư và giá dầu duy trì quanh ngưỡng cao, kỳ vọng thị trường đã chuyển từ việc các ngân hàng trung ương cắt giảm lãi suất sang khả năng tăng lãi suất, làm suy giảm sức hấp dẫn của vàng xét trên góc độ lợi suất”, ông Tim Waterer, Trưởng bộ phận phân tích thị trường tại KCM Trade, cho biết.

Cơ chế tác động của yếu tố này mang tính nền tảng. Vàng là tài sản không sinh lợi, do đó khi lãi suất và lợi suất trái phiếu tăng, nhà đầu tư sẽ có xu hướng chuyển sang các tài sản mang lại thu nhập cố định. Điều này làm gia tăng chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng, từ đó tạo áp lực giảm giá.

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông leo thang, giá năng lượng tăng mạnh và rủi ro lạm phát gia tăng, vàng - vốn được coi là tài sản trú ẩn an toàn - lẽ ra phải hưởng lợi. Tuy nhiên, thực tế lại đi theo hướng ngược lại.

Dữ liệu thị trường cho thấy các nhà giao dịch hiện đang định giá khả năng chính sách tiền tệ duy trì ở trạng thái thắt chặt lâu hơn so với trước đó. Kỳ vọng về việc Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) cắt giảm lãi suất trong phần còn lại của năm 2026 đã suy giảm đáng kể, trong khi khả năng tăng lãi suất được đặt ra với xác suất cao hơn.

Không chỉ riêng Fed, các ngân hàng trung ương khác cũng đang đối mặt với bài toán tương tự. Giá năng lượng tăng khiến áp lực lạm phát trở nên dai dẳng hơn, buộc các nhà hoạch định chính sách phải thận trọng hơn trong việc nới lỏng tiền tệ. Điều này tạo ra một môi trường bất lợi cho vàng trên phạm vi toàn cầu, khi yếu tố lãi suất trở thành biến số chi phối.

Đồng đô la mạnh và áp lực thanh khoản lan rộng trên thị trường

Bên cạnh yếu tố lãi suất, sự phục hồi của đô la Mỹ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kéo giá vàng đi xuống. Chỉ số đồng đô la - thước đo sức mạnh đô la Mỹ so với các đồng tiền chủ chốt khác đã tăng khoảng 2% kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát, đảo chiều xu hướng suy yếu trước đó. Khi đô la Mỹ mạnh lên, vàng - được định giá bằng đô la - trở nên đắt đỏ hơn đối với nhà đầu tư quốc tế, từ đó làm suy yếu nhu cầu toàn cầu.

Trong bối cảnh bất ổn, đô la Mỹ còn đóng vai trò là tài sản trú ẩn cạnh tranh trực tiếp với vàng. Khi nhà đầu tư ưu tiên nắm giữ tiền mặt và tài sản có tính thanh khoản cao, dòng vốn có xu hướng dịch chuyển sang đô la thay vì vàng, ít nhất trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, yếu tố đáng chú ý hơn nằm ở áp lực thanh khoản trên toàn thị trường tài chính. Khi chứng khoán và các tài sản rủi ro khác giảm mạnh, nhà đầu tư buộc phải bán các tài sản có thể dễ dàng chuyển đổi thành tiền - trong đó có vàng - để bù đắp thua lỗ hoặc đáp ứng yêu cầu ký quỹ.

“Khả năng thanh khoản cao của vàng đang khiến nó trở thành nguồn vốn trong giai đoạn căng thẳng”, chuyên gia Waterer của KCM Trade cho biết, đồng thời nhấn mạnh việc các vị thế vàng bị đóng lại để bù đắp tổn thất ở các tài sản khác. Đây là một cơ chế quen thuộc trong các giai đoạn thị trường rơi vào trạng thái bán tháo diện rộng, khi nhà đầu tư không phân biệt tài sản tốt hay xấu mà ưu tiên thanh khoản.

Các tổ chức phân tích cũng ghi nhận hiện tượng tương tự, khi cho rằng một phần đà giảm của giá vàng đến từ hoạt động bán giải chấp và tái cơ cấu danh mục. Điều này lý giải vì sao ngay cả tài sản trú ẩn như vàng cũng không tránh khỏi áp lực bán tháo trong ngắn hạn.

Hiệu ứng tháo chạy sau chu kỳ tăng nóng của vàng

Một yếu tố mang tính cấu trúc khác là thị trường vàng đã trải qua giai đoạn tăng giá rất mạnh trước đó. Trong năm 2025, giá vàng tăng khoảng 60%, thu hút lượng lớn dòng tiền từ các quỹ đầu tư, nhà đầu tư cá nhân và các chiến lược giao dịch theo xu hướng.

Ông Arthur Parish, chuyên gia tại SP Angel, cho rằng đà tăng này đã kéo theo sự tham gia của “nhiều nhà đầu tư không chuyên, các quỹ hệ thống và nhà đầu tư cá nhân”, nhưng “dòng tiền này không gắn bó dài hạn với vàng”. Khi xu hướng đảo chiều, nhóm nhà đầu tư này nhanh chóng rút lui, tạo ra áp lực bán lớn và khuếch đại biến động giá.

Các yếu tố kỹ thuật cũng đóng vai trò quan trọng trong việc gia tăng tốc độ giảm. Bà Rhona O’Connell, chuyên gia tại StoneX Financial, cho biết khi giá vàng phá vỡ các ngưỡng hỗ trợ quan trọng, hàng loạt lệnh cắt lỗ tự động đã được kích hoạt, khiến áp lực bán gia tăng nhanh chóng và lan rộng.

Song song với đó, các quỹ ETF vàng - đại diện cho dòng vốn tổ chức - cũng ghi nhận dòng tiền rút ra liên tiếp, với lượng nắm giữ giảm hơn 60 tấn chỉ trong vòng ba tuần. Đây là dấu hiệu cho thấy sự điều chỉnh không chỉ mang tính ngắn hạn mà còn phản ánh sự thay đổi trong chiến lược phân bổ tài sản của nhà đầu tư.

Việc một lượng lớn dòng tiền mang tính đầu cơ rút khỏi thị trường trong thời gian ngắn đã khiến vàng trở thành một giao dịch dễ bị tổn thương khi xu hướng đảo chiều. Khi nhiều nhà đầu tư cùng tham gia vào một xu hướng, bất kỳ sự thay đổi nào về kỳ vọng cũng có thể dẫn đến phản ứng dây chuyền.

Nghịch lý của vàng trong khủng hoảng và triển vọng phía trước

Điểm đáng chú ý nhất trong đợt biến động này là sự đảo ngược vai trò truyền thống của vàng. Trong lý thuyết, chiến tranh, lạm phát và bất ổn kinh tế là những yếu tố hỗ trợ giá vàng. Tuy nhiên, trong thực tế hiện tại, các yếu tố này lại gián tiếp gây áp lực giảm giá thông qua kênh lãi suất và chính sách tiền tệ.

Ông David Wilson, chiến lược gia tại BNP Paribas, cho rằng phản ứng của vàng “có tiền lệ rõ ràng trong các cú sốc kinh tế trước đây”, khi kim loại quý thường giảm trong giai đoạn đầu do nhà đầu tư chuyển sang nắm giữ tiền mặt và đồng đô la Mỹ, trước khi bước vào chu kỳ tăng giá bền vững hơn.

Các tổ chức phân tích cũng nhận định thị trường đang chuyển từ chiến lược phân bổ trú ẩn sang định vị theo các yếu tố vĩ mô, trong đó lãi suất và tỷ giá đóng vai trò chi phối. Trong bối cảnh đó, yếu tố địa chính trị không còn là động lực trực tiếp đối với giá vàng trong ngắn hạn.

Dù vậy, nhiều chuyên gia vẫn cho rằng đợt giảm hiện tại có thể chỉ là một nhịp điều chỉnh trong xu hướng dài hạn. Các yếu tố nền tảng như nhu cầu từ ngân hàng trung ương, rủi ro nợ công và bất ổn địa chính trị vẫn chưa biến mất. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, diễn biến của lãi suất và đô la Mỹ sẽ tiếp tục là những biến số quyết định hướng đi của thị trường.

Nguồn: Reuters, Bloomberg, CNN, CNBC, The Street, WSJ, SCMP, Finance Yahoo

Song Thanh