Nghị lực phi thường của người thương binh hạng nặng Lê Thái Hà

“Thử lửa” nơi chiến trường

Năm 1980, khi vừa tốt nghiệp Trường Trung cấp Kỹ thuật thủy lợi tỉnh Nghĩa Bình (nay đã giải thể), ông Hà đang ở tuổi 19 với rất nhiều hoài bão. Song, cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam đã làm thay đổi hoàn toàn số phận của những thanh niên như ông thời kỳ này.

Tháng 12-1980, ông Hà nhập ngũ để bảo vệ Tổ quốc và giúp nước bạn Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng. Sau thời gian huấn luyện, ông trở thành xạ thủ B41 thuộc Trung đoàn 142 (Sư đoàn 315, Quân khu 5).

Ông Lê Thái Hà trong một lần về thăm viếng, thắp hương cho đồng đội tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ (tỉnh Gia Lai). Ảnh: Phương Duyên

Đối với những người cựu lính tình nguyện Việt Nam tại Campuchia, chiến trường nơi đây vô cùng khốc liệt không chỉ bởi mật độ mìn cài dày đặc, nắng nóng có khi lên đến 45 độ C mà còn bởi họ phải chiến đấu bên ngoài Tổ quốc.

Ông Hà hồi tưởng: Cuối tháng 12-1981, ông cùng đồng đội tổ chức bám địch thì không may vướng mìn KP2 của Pol Pot. Sau tiếng nổ chói tai, ông bàng hoàng nhận ra 2 đồng đội nhập ngũ cùng ngày đã hy sinh. 2 chân ông tê dại, sờ tay lên mắt trái thấy máu ứa đẫm.

Trong cơn đau đớn tột cùng về thể xác, ông Hà đã nghĩ đến cái chết. Khi đồng đội cõng ông về trạm phẫu, ông tha thiết cầu xin: “Anh thả tôi xuống đi, để tôi chết cho nhẹ nhàng chứ tôi thấy mệt quá”. Rồi ông đọc địa chỉ, nhờ viết giúp bức thư về cho gia đình báo tin nếu ông hy sinh. Dù vậy, đồng đội vẫn quyết không bỏ ông lại giữa rừng. Họ đưa ông lên võng cáng về.

Tỉnh dậy sau cuộc phẫu thuật, người thanh niên mới hôm trước vẫn còn rất khỏe mạnh nhận ra một thực tế khó đối mặt: Chân trái bị tháo tới khớp gối, chân phải bị cưa tới cẳng chân. Chưa hết, cánh tay trái bị liệt nên cũng chẳng còn tuân lời, mắt trái hỏng hoàn toàn. Mỗi lần thay băng là một lần đau đớn tột độ, khiến nỗi tuyệt vọng bị đẩy đến tận cùng.

Trở về cuộc sống đời thường với tình trạng sức khỏe suy giảm đến 91% nhưng ông Hà luôn lạc quan vì được sống thay đồng đội. Ảnh: Phương Duyên

Tháng 9-1983, sau hơn 1 năm điều trị, ông Hà phục viên trong tình trạng thương tật nặng nề, mất đến 91% sức lao động. Trở về từ những ngày tháng dữ dội nhất của tuổi trẻ nơi chiến trường, ông dần vượt qua bức tường tâm lý để sống tiếp một cách có ích.

“Tôi nhìn thấy “ánh sáng cuối đường hầm” khi nhận ra mình đang được sống thay đồng đội, khi thấy nhiều người mang thương tật nặng nề hơn mình mà vẫn muốn được sống”- ông nhớ lại.

Vượt qua nghịch cảnh

Người thương binh 1/4 hóm hỉnh kể lại về thời điểm bắt đầu lao vào mưu sinh sau khi được hỗ trợ lắp chân giả, đó là liều lĩnh gia nhập đội quân nhảy tàu buôn chuyến. Vốn liếng ban đầu thì nhờ vào mẹ. “Má tôi lo tôi không may té ngã, gặp tai nạn. Nhưng tôi nói, giờ má không cho con đi, con ở nhà buồn bã miết cũng vậy thôi”.

Mãi đến năm 1997, khi đã 36 tuổi, ông mới được mai mối với cô gái Bùi Thị Thúy Vân, trú cùng địa phương. Đám cưới của họ không bắt đầu từ tình yêu như bao đôi trai gái khác mà từ sự cảm phục dành cho người lính đã không ngại hy sinh vì Tổ quốc. “Có duyên nợ thì bước tới thôi” - bà Vân nói thật giản dị về quyết định gắn đời mình với người thương binh hạng nặng.

Gần 30 năm qua, bà Thúy Vân luôn đồng hành với chồng qua những thử thách khắc nghiệt của cuộc sống. Ảnh: Phương Duyên

Về chung một nhà, bà Vân không thể tiếp tục nghề làm bánh tráng vì nhà chồng chật hẹp, họ chuyển sang mua bán củi. Nhờ cánh tay trái hồi phục đôi chút nên ông có thể hỗ trợ vợ chặt củi, cưa củi, rồi dùng xe ba bánh chở củi đi bỏ mối cho bạn hàng. 4 đứa con lần lượt ra đời mang đến những khoảnh khắc hạnh phúc vô bờ song cũng chất đầy thêm áp lực mưu sinh.

Năm 2012, sau cơn đột quỵ, ông rời bỏ công việc nặng nhọc này và cùng vợ chuyển sang bán cơm bình dân (tại địa chỉ 20 Nguyễn Trọng Trì, phường Bình Định) cho tới nay. Trời thương, ngày đông khách nhất ông bà phải nấu đến 30 kg gạo mới đủ bán.

Bà Vân tâm sự: Hiện giờ, nguồn thu nhập của gia đình giảm mạnh do nhiều quán mới mở ra, nhưng khi con cái dần học hành đến nơi đến chốn thì gánh nặng lo toan cũng vơi bớt. Con gái đầu của ông bà đã ra trường, đi làm; con gái út sắp bước vào năm cuối của bậc THPT.

Nhìn sang chồng với nụ cười thật tươi, bà Vân cho hay, bà thương ông ở nghị lực sống và trách nhiệm với gia đình. “Mình chỉ lo buôn bán, còn ông ấy đưa đón con cái đi học hàng ngày, từ lớp nhỏ tới lớp lớn. Với tôi, đó đã là hạnh phúc”.

Còn ông Hà cũng dành cho vợ những lời gan ruột: “Vợ tôi là người rất chịu thương chịu khó, yêu chồng thương con. Tôi xem bà ấy như “cây nạng” của đời mình”.

Từng có duyên gặp gỡ ông Lê Thái Hà nhân dịp cựu chiến binh này về thắp hương cho đồng đội ở Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ, Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Huy Tịnh-hội viên Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh, hội viên Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam-cho hay: Bản thân từng là lính nên ông hết sức cảm phục trước nghị lực của ông Hà trong chiến đấu cũng như khi đối mặt với những thử thách khắc nghiệt của cuộc sống đời thường.

Với tình cảm sâu sắc ấy, bộ ảnh 14 tấm ông thực hiện về ông Hà (tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ và tại quán cơm của gia đình ở phường Bình Định) đã đạt giải ba của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam về hỗ trợ sáng tác đối với "Công trình dự án nhiếp ảnh tiêu biểu 50 năm nền văn học nghệ thuật Việt Nam sau ngày đất nước thống nhất" (30/4/1975-30/4/2025).

Bộ ảnh đạt giải của Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Huy Tịnh

PHƯƠNG DUYÊN