Nghệ thuật gây sốc tại Venice Biennale 2026: Từ khỏa thân treo ngược đến 'vũ khí âm thanh'

Những màn trình diễn khỏa thân của Florentina Holzinger

Nổi tiếng với các màn trình diễn cực đoan, nghệ sĩ Florentina Holzinger tiếp tục đẩy giới hạn tại Venice bằng một gian trưng bày mang màu sắc hậu tận thế. Mở màn là cảnh cô khỏa thân treo ngược làm quả lắc của một chiếc chuông khổng lồ.

Khán giả còn được mời sử dụng hai nhà vệ sinh để nước tiểu của họ được lọc sạch rồi bơm vào bể chứa. Tuy nhiên, một khu vực khác trong gian trưng bày trông giống hệt thảm họa nước thải, khiến toàn bộ dự án có cảm giác như đang bên bờ mất kiểm soát.

Màn trình diễn của Florentina Holzinger gây sốc đến mức có 4 cảnh sát xuất hiện để hỏi chuyện gì đang diễn ra. Ngay lập tức, đây trở thành chủ đề bàn tán khắp Venice.

Ghế kỹ thuật số của Zhang Zhoujie

Triển lãm chính năm nay có rất nhiều tác phẩm khiến người xem cảm thấy tuyệt vọng về tình trạng của thế giới, đúng với tinh thần của tiêu đề In Minor Keys. Nhưng nếu đi đến cuối khu Arsenale, người xem sẽ bắt gặp một góc nhìn hoàn toàn khác từ các nghệ sĩ Trung Quốc.

Chiếc ghế kỹ thuật số của Zhang Zhoujie.

Trong một không gian tối rộng lớn với cột ánh sáng ở trung tâm, 10 nghệ sĩ đã giới thiệu 10 ý tưởng táo bạo về cách nghệ thuật có thể kết nối con người và trí tuệ nhân tạo. Có những mô hình phong cảnh điêu khắc của Jiang Suxuan, một robot viết thư pháp truyền thống nhờ Nie Shichang, hay thần thoại Trung Hoa được biến thành trò chơi điện tử bởi tập thể Game Science.

Ấn tượng nhất là phần kết, một “bãi cỏ ghế kỹ thuật số” của Zhang Zhoujie, và sau tất cả những gì đã trải nghiệm, có lẽ ai cũng sẽ muốn ngồi xuống nghỉ một lúc.

Cuộc điều tra bằng âm thanh của Lawrence Abu Hamdan

Triển lãm Canicula, gồm 8 tác phẩm phim mới do Fondazione In Between Art Film đặt hàng, giới thiệu một sắp đặt mới của Lawrence Abu Hamdan trong vai trò “thám tử âm thanh”.

Ở tác phẩm 450XL: The Story of a Fugitive Sound, ông thu thập lời kể từ những người biểu tình tại Serbia, nơi họ cho rằng mình đã bị giải tán khỏi cuộc biểu tình ôn hòa, im lặng bằng một dạng vũ khí âm thanh.

Tác phẩm 450XL: The Story of a Fugitive Sound.

Tác phẩm được trưng bày tuyệt đẹp trong phòng âm nhạc cũ, được bao quanh bởi các bức bích họa nhạc công, còn 15 màn hình được sắp đặt giống như những tấm biểu ngữ biểu tình.

“Buổi cầu hồn” kỳ dị của Sanya Kantarovsky

Một trong những điều hấp dẫn nhất của Venice Biennale là việc nghệ thuật đương đại được đặt trong các không gian lịch sử đặc biệt.

Sanya Kantarovsky, 44 tuổi, sinh tại Moscow và chuyển sang Mỹ cùng gia đình khi mới 10 tuổi, là một họa sĩ xuất sắc. Tranh của ông giống như những khung hình tĩnh lấy ra từ các bộ phim căng thẳng: chẳng hạn bức vẽ một người đàn ông khỏa thân co ro tuyệt vọng dưới chân giường, trong khi một con chó vui vẻ ngồi trên gối.

Các tác phẩm được trưng bày trong những căn phòng đầy sách với đèn chùm thủy tinh Murano tuyệt đẹp. Triển lãm kết thúc bằng một tác phẩm điêu khắc cực kỳ chi tiết về đầu một cậu bé, cũng làm bằng thủy tinh Murano. Toàn bộ không khí giống như một buổi gọi hồn kỳ quái giữa các thế kỷ.

Khúc "ai ca thôi miên" của Gabrielle Goliath

Gabrielle Goliath là một trong số các nghệ sĩ vướng tranh cãi trước thềm Biennale. Chính phủ Nam Phi đã cấm cô xuất hiện tại sự kiện vì tác phẩm mang tên Elegy bị cho là “gây chia rẽ mạnh”, do đây là lời tưởng niệm dành cho một nhà thơ Palestine.

Tuy nhiên, Goliath vẫn trình diễn tác phẩm với sự hợp tác của trung tâm nghệ thuật Ibraaz ở London, tại nhà thờ Chiesa di Sant’Antonin, cách khu Giardini và Arsenale không xa.

Đây được xem là chuyến đi rất đáng giá, thậm chí mang đến đúng thứ cảm xúc mãnh liệt mà triển lãm chính năm nay còn thiếu. Trên màn hình, những nữ ca sĩ được hát opera liên tục ngân một nốt cao kéo dài. Khi giọng hát của một người dần tắt, cô bước xuống bục và người khác lại thay thế.

Tác phẩm được tạo ra như một nghi thức tưởng niệm những phụ nữ thiệt mạng bởi bạo lực hoặc phân biệt chủng tộc, và được thai nghén từ năm 2015.

Dải ảnh cuộn dài của Carrie Schneider

Triển lãm chính In Minor Keys có thể khiến một số người thất vọng, nhưng vẫn có nhiều điểm sáng: những cảnh đường phố của Akinbode Akinbiyi chụp khắp châu Phi nói tiếng Pháp; kho lưu trữ văn hóa Chicano của Guadalupe Rosales; hay bộ tư liệu đau xót về các doanh nghiệp và con người biến mất ở Gaza của Avi Mograbi.

Những dải ảnh cuộn dài của Carrie Schneider.

Nổi bật nhất có lẽ là tác phẩm của Carrie Schneider: những dải ảnh cuộn dài 1,5 km lặp đi lặp lại một khung hình trong bộ phim La Jeteé năm 1962 của Chris Marker.

Nhiều tác phẩm dễ bị “lọt thỏm” trong không gian rộng lớn của Arsenale, nhưng tác phẩm của Schneider thì hoàn toàn cuốn hút người xem.

Nghệ thuật “khe bỏ xu” của Lydia Ourahmane

Nghệ sĩ Anh - Algeria Lydia Ourahmane tạo nên một triển lãm điêu khắc tinh tế, yên tĩnh và cân bằng, với mọi thành phần đều lấy từ chính thành phố Venice rồi sẽ được trả lại cho nơi này sau khi triển lãm kết thúc.

Một cầu tàu gỗ mới sẽ được bàn giao cho hợp tác xã địa phương; rèm hạt thủy tinh Murano do các nữ tù nhân ở nhà tù Giudecca xâu thủ công; còn một thiết bị từng dùng để chiếu sáng tranh Bellini trong nhà thờ nay sẽ bật đèn triển lãm mỗi khi người xem bỏ vào một đồng euro.

Đây là tác phẩm giàu cảm xúc và suy tư, vận hành hài hòa với thế giới xung quanh thay vì chống lại nó.

Hươu origami của Zhanna Kadyrova

Con hươu bê tông khổng lồ lơ lửng bất định trên cần cẩu gắn trên xe tải phẳng, ngay phía ngoài lối vào khu Giardini, đã vượt quãng đường dài xuyên qua Đông và Trung Âu từ thành phố Pokrovsk thuộc vùng Donetsk của Ukraine. Tác phẩm ban đầu được nghệ sĩ Zhanna Kadyrova thực hiện cho một công viên vào năm 2018. Đến năm 2024, sau 4 lần cố gắng đầy khó khăn, nó mới được sơ tán khỏi khu vực chiến sự.

Hươu origami của Zhanna Kadyrova đã vượt quãng đường dài xuyên qua Đông và Trung Âu từ thành phố Pokrovsk thuộc vùng Donetsk của Ukraine.

Tại gian trưng bày Ukraine ở Arsenale, khán giả có thể xem những thước phim đầy xúc động ghi lại hành trình của chú hươu origami: di chuyển bằng đường bộ, dừng chân tại nhiều thành phố châu Âu và được chào đón bởi những người tị nạn đến từ Pokrovsk, nơi hiện đã nằm dưới sự kiểm soát quân sự của Nga.

Chim mòng biển

Gian triển lãm Áo có thể là điểm hút khách nhất năm nay, nhưng ngay bên cạnh nó lại xuất hiện một “ngôi sao” khác của Biennale, thu hút đám đông mà không cần khỏa thân hay màn trình diễn treo ngược trong chiếc chuông để gây chú ý.

Bên ngoài gian triển lãm của Ba Lan, phía trong hàng rào trắng gọn gàng, một con chim mòng biển đang làm tổ đã khiến nhiều người bối rối trong buổi preview dành cho báo chí. Liệu đó có phải là một tác phẩm nghệ thuật? Hay một kiểu khiêu khích mang màu sắc điểu học?

Không, đơn giản chỉ là một con chim quyết định rằng khu Giardini là nơi lý tưởng để “an cư lạc nghiệp”. Và tất nhiên, chụp selfie với “nghệ sĩ” này gần như là điều bắt buộc.

Tác phẩm "Tằm" của nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu.

Trong số những nghệ sĩ tham gia, Lê Hữu Hiếu là cái tên gây chú ý đặc biệt với tác phẩm sắp đặt Tằm (Baco da seta). Điểm độc đáo nằm ở kỹ thuật “hom đất”: gỗ mít được phủ hỗn hợp đất sét, rơm, trấu rồi nung nhiều ngày trong hố đất. Lớp bề mặt tạo ra mang vẻ cổ xưa tự nhiên mà công nghệ hiện đại khó tái tạo.

Nhật Hạ