Nghệ thuật biểu diễn: Sức sống mới, giá trị mới

Đại nhạc hội 80 năm Hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc. Ảnh: TRẦN HUẤN

Những không gian biểu diễn đa sắc

Những năm qua, diện mạo nghệ thuật biểu diễn trong nước thay đổi rõ rệt. Không còn bó hẹp trong nhà hát hay các kỳ liên hoan định kỳ, nhiều chương trình đã bước ra phố thị, tìm đến những vùng miền và không gian công cộng. Sự dịch chuyển ấy mở rộng cơ hội tiếp cận văn hóa, đồng thời làm thay đổi cách xã hội nhìn nhận về vị trí của nghệ thuật trong đời sống đương đại.

Nổi bật trong bức tranh này là sự phát triển sôi động của thị trường âm nhạc. Những chuỗi concert như Anh trai vượt ngàn chông gai, Anh trai say hi, cùng các chương trình quy mô lớn như 80 năm Hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc, Tổ quốc trong tim, V Concert - Rạng rỡ Việt Nam… liên tục thu hút hàng chục nghìn khán giả trực tiếp và tạo sức lan tỏa rộng rãi trên các nền tảng số. Việc nhiều nghệ sĩ quốc tế lựa chọn Việt Nam làm điểm dừng chân trong các tour diễn khu vực cũng cho thấy sức hấp dẫn ngày càng lớn của thị trường trong nước.

Cùng với các đại nhạc hội, nhiều liên hoan, lễ hội âm nhạc tại Huế, Hà Nội, TP.HCM, Đà Lạt, Ninh Bình… được đầu tư bài bản về công nghệ trình diễn, âm thanh, ánh sáng và trải nghiệm khán giả. Theo Báo cáo Tổng quan ngành công nghiệp âm nhạc Việt Nam 2025-2026 của Đại học RMIT Việt Nam, sự tăng trưởng mạnh của concert và lễ hội âm nhạc trong năm 2025 phản ánh bước phát triển nhanh của ngành công nghiệp biểu diễn.

Giữa sức hút của những sân khấu hàng vạn người, các chương trình quy mô nhỏ vẫn bền bỉ đưa nghệ thuật đến gần đời sống thường nhật. Tại khu vực hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội, hoạt động biểu diễn cộng đồng vào dịp cuối tuần đã trở thành điểm hẹn quen thuộc của người dân và du khách. Một làn điệu chèo, tiết mục xiếc đường phố hay giai điệu từ nhạc cụ dân tộc đều có thể đem đến trải nghiệm văn hóa gần gũi giữa không gian công cộng. Nghệ thuật nhờ đó dần trở thành một phần tự nhiên của nhịp sống đô thị, thay vì chỉ hiện diện trong những không gian chuyên biệt.

Sự phát triển đồng thời của các chương trình lớn và sân khấu cộng đồng cho thấy nhu cầu hưởng thụ văn hóa ngày càng đa dạng, đặc biệt trong giới trẻ. Đây cũng là động lực để các đơn vị tổ chức đầu tư vào hạ tầng, công nghệ, chất lượng nghệ thuật và phương thức vận hành, từng bước tạo dựng thị trường biểu diễn chuyên nghiệp.

Định hình các giá trị qua trải nghiệm nghệ thuật

Trước đây, nhiều chương trình nghệ thuật thường được nhìn nhận như hoạt động mang tính thời điểm, phục vụ nhiệm vụ chính trị hoặc nhu cầu giải trí trước mắt. Hiện nay, không ít sự kiện đã được xây dựng thành chuỗi hoạt động có chiều sâu, định vị như những “sản phẩm văn hóa” với chiến lược dài hạn. Cùng với sự thay đổi ấy, giá trị của nghệ thuật biểu diễn cũng được nhìn nhận rộng hơn: Đây vừa là không gian sáng tạo, truyền tải cảm xúc, vừa là một ngành “sản xuất giá trị”.

Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn Nguyễn Xuân Bắc nhìn nhận: “Nghệ thuật biểu diễn là một quá trình sản xuất đặc biệt, trong đó sản phẩm không tồn tại ở dạng vật chất hữu hình nhưng lại tạo ra giá trị gia tăng lớn thông qua trải nghiệm, cảm xúc, ký ức và sự gắn kết cộng đồng. Đó là giá trị vô hình nhưng lại có sức neo giữ con người lâu bền nhất”.

Đáng chú ý, mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1111/QĐ-TTg về Kế hoạch tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam giai đoạn 2026-2030 và Quyết định số 1189/QĐ-TTg về Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Các nhiệm vụ trọng tâm gồm triển khai chuỗi sự kiện văn hóa, nghệ thuật quy mô lớn, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và đương đại; ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo trong tổ chức thực hiện các hệ giá trị; đổi mới phương thức trải nghiệm và thực hành các hệ giá trị tại thiết chế văn hóa cơ sở…

Những định hướng này cho thấy nghệ thuật biểu diễn đang được xem như một phương thức chuyển tải giá trị giàu sức thuyết phục. Khi hòa mình vào lễ hội, concert hay không gian biểu diễn cộng đồng, công chúng có thể tiếp nhận những giá trị về lịch sử, bản sắc, tinh thần đoàn kết và khát vọng phát triển một cách tự nhiên, giàu cảm xúc hơn.

Bên cạnh giá trị tinh thần, một chương trình âm nhạc, lễ hội hay liên hoan nghệ thuật còn kích thích tiêu dùng văn hóa và thúc đẩy các dịch vụ như du lịch, lưu trú, ẩm thực, vận chuyển, truyền thông. Phía sau mỗi sân khấu sáng đèn là cơ hội việc làm cho nghệ sĩ, kỹ thuật viên, nhà tổ chức và nhiều lực lượng tham gia sản xuất. Nghệ thuật biểu diễn vì thế trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị của nền kinh tế sáng tạo; mỗi sự kiện đều có thể tạo nên những “điểm chạm” giàu tiềm năng giữa văn hóa và kinh tế.

Với dân số hơn 100 triệu người, cơ cấu dân số trẻ, nhu cầu trải nghiệm văn hóa ngày càng lớn cùng hạ tầng du lịch, dịch vụ liên tục được cải thiện, Việt Nam có nhiều điều kiện phát triển những sự kiện mang tầm vóc khu vực. Tuy nhiên, thị trường âm nhạc trong nước vẫn đứng trước bài toán về tính bền vững khi một số nội dung còn rập khuôn, thiếu bản sắc và chưa hình thành được tệp khán giả trung thành. Những vướng mắc về hành lang pháp lý, cơ chế hợp tác công tư, hạ tầng và nhân lực sản xuất cũng cần tiếp tục được tháo gỡ.

Nhiều chuyên gia cho rằng, nếu được đầu tư bài bản và có chiến lược dài hạn, Hà Nội, Huế, Đà Nẵng, TP.HCM cùng nhiều địa phương khác hoàn toàn có thể hình thành những “thành phố sự kiện”. Tại đó, các chương trình nghệ thuật sẽ trở thành sản phẩm văn hóa đặc trưng, góp phần xây dựng thương hiệu điểm đến và nâng cao sức cạnh tranh của du lịch.

Từ những định hướng mới của Chính phủ, biểu diễn âm nhạc đang đứng trước cơ hội phát triển mạnh mẽ hơn, trở thành động lực quan trọng của công nghiệp văn hóa, đồng thời góp phần gìn giữ và lan tỏa bản sắc Việt Nam. Khi Nhà nước tiếp tục hoàn thiện thể chế, doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, nghệ sĩ bền bỉ đổi mới trên nền tảng truyền thống, mỗi lễ hội, concert hay chương trình biểu diễn sẽ mở rộng trải nghiệm cho khán giả trong và ngoài nước, tạo nên những khoảnh khắc thăng hoa, bồi đắp các giá trị văn hóa và khơi dậy niềm tự hào dân tộc. Qua đó, hình ảnh một Việt Nam năng động, sáng tạo và giàu bản sắc sẽ được lan tỏa sâu rộng hơn tới bạn bè quốc tế.

TRUNG NGHĨA