Nghệ An: Thiên Nhẫn biến di sản văn hóa thành điểm đến hấp dẫn du khách

Không khó để tìm về xã Thiên Nhẫn. Chỉ cần lấy điện thoại và gõ vào google map thì chúng ta có thể đến những địa danh, di tích tại nơi đây. Từ rất lâu, ví như nhà thánh Hoành Sơn (di tích lịch sử cấp tỉnh), đình Trung Cần (di tích lịch sử cấp Quốc gia) hay đình Hoành Sơn (di tích Quốc gia đặc biệt) đều mang trong mình những phù sa văn hóa, được đắp bồi qua bao thế hệ. Bên cạnh đó, dưới chân núi Thiên Nhẫn, cũng có một địa điểm, chỉ cần nhắc đến thì dẫu người già hay trẻ nhỏ ở đây đều có thể đưa bạn đến tận nơi: Mộ La Sơn Phu tử Nguyễn Thiếp.

Mộ La Sơn Phu tử Nguyễn Thiếp dưới chân núi Thiên Nhẫn (xã Thiên Nhẫn, tỉnh Nghệ An). Ảnh: Nguyễn Diệu

Trao đổi với Phóng viên Tạp chí điện tử Văn hóa và Phát triển, lãnh đạo UBND xã Thiên Nhẫn cho biết: Ngoài mộ La Sơn Phu tử Nguyễn Thiếp ra thì tại xã Thiên Nhẫn còn có các di tích cấp tỉnh, cấp Quốc gia hay Quốc gia đặc biệt. Để phát triển dài hơi du lịch văn hóa trên địa bàn, đầu tiên là gắn kết các lễ hội truyền thống. Duy trì, nâng tầm các nghi lễ, sinh hoạt văn hóa tâm linh bản địa để thu hút du khách hành hương về nguồn vào dịp đầu năm và các ngày lễ lớn.

Bên cạnh đó, cải thiện hệ thống đường giao thông kết nối các tuyến đường liên xã, đường ven sông Lam để việc di chuyển của du khách thuận lợi, an toàn. Đặc biệt là xây dựng tuyến du lịch kết hợp: Kết nối Thiên Nhẫn với các điểm di sản, du lịch nổi tiếng như: Khu Di tích Kim Liên (xã Kim Liên); đền Vua Mai (xã Vạn An); Cửa Lò; Thành cổ Vinh; Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Hồng Phong (xã Hưng Nguyên Nam); Khu Di tích Tổng Bí thư Trần Phú (xã Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh)... tạo thành chuỗi tour hành hương - về nguồn phong phú.

Phần mộ của cụ Nguyễn Thiếp được song táng cùng với phần mộ của bà chính thất Đặng Thị Nghi. Ảnh: Nguyễn Diệu

Song hành với đó là quảng bá hình ảnh danh thắng, giá trị văn hóa và các điểm đến văn hóa tâm linh của xã Thiên Nhẫn. Hướng dẫn người dân làm du lịch văn minh, phát triển các sản phẩm đặc sản, quà lưu niệm địa phương nhằm tạo sinh kế bền vững.

Dọc con đường vào mộ cụ Nguyễn Thiếp, một bên là hồ Thành thơ mộng, tĩnh lặng, bên kia là cỏ cây xanh mát. Dưới chân núi Thiên Nhẫn, mộ La Sơn Phu tử Nguyễn Thiếp (1723-1804) lộ dần sau cái nắng chói chang của dải đất miền Trung.

Trong “Thiên Nhẫn ký sự” của tác giả Phan Đình Hà do NXB Nghệ An phát hành quý IV/2024 cho rằng “Thiên Nhẫn kết hợp với Sông Lam tạo nên “sự hùng vĩ, mờ ảo của núi sông, làm cho du khách mê mẩn, quên cả lối về”. “Thiên Nhẫn đẹp, từng ngọn núi lại có vẻ đẹp riêng. Ngắm chưa thỏa chỗ này lại muốn đến ngắm chỗ kia. Thiên Nhẫn mê hoặc làm đắm say lòng người. Biết bao tao nhân, mặc khách đến đây rồi gắn bó hết cuộc đời với Thiên Nhẫn, để lại những áng văn, câu thơ tuyệt tác…”

Hồ Thành nhìn từ mộ cụ Nguyễn Thiếp. Ảnh: Nguyễn Diệu

Dãy Thiên Nhẫn có núi Lạp Phong, Núi Bùi, Hồ Thành ở huyện Nam Đàn cũ gắn với tên tuổi và sự ngiệp của La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp – một người “nổi tiếng thông minh, học rộng sớm đỗ đạt” nhưng cũng nhiều u uẩn, trắc trở.

Nguyễn Thiếp không chỉ được các bậc vua chúa tin tưởng, nể trọng mà còn được người đương thời và hậu sinh ca ngợi, tôn vinh. Thiên Nhẫn đã đồng tình, cưu mang dung dưỡng trí tuệ nhân cách và “dành một vị trí tuyệt đẹp để cho bậc hiền nhân an nghỉ vĩnh hằng giữa tình người xứ Nghệ".

Nguyễn Thiếp họ Nguyễn, húy Minh, tự Quang Thiếp (ngoài ra cụ còn có nhiều hiệu khác như: La Sơn phu tử, La Giang phu tử, Lam Hồng Dị Nhân, Hạnh Am, Lục Niên hầu, Lạp Phong cư sĩ)… Cụ sinh ngày 25/8 năm Quý Mão (1723), đời Lê Bảo Thái thứ tư tại làng Mật Thôn, xã Nguyệt Ao, tổng Lai Thạch, huyện La Sơn, phủ Đức Quang (nay thuộc xã Trường Lưu, tỉnh Hà Tĩnh).

Nhiều thầy cô giáo, học sinh trên địa bàn tỉnh Nghệ An về xã Thiên Nhẫn để "trải nghiệm về nguồn", thắp hương tại mộ cụ Nguyễn Thiếp. Ảnh: Nguyễn Diệu

Cụ được nuôi dưỡng trong một gia đình nho học uyên thâm. Bên nội thuộc dòng dõi của Bảng nhãn Nguyễn Bật Lạng triều Lê Thần Tông. Bên ngoại là họ Nguyễn “Trường Lưu”, một dòng họ khoa bảng nổi tiếng “văn phái Hồng Sơn”.

Nguyễn Thiếp nổi tiếng thiên tư sáng suốt, học rộng, hiểu sâu. Cụ đậu Hương Giải năm 1743, từng giữ các chức như: Huấn đạo phủ Anh Đô; Tri huyện Thanh Giang. Năm 1768 cụ đã xin cáo quan về ở ẩn. Dưới thời Tây Sơn, cụ đã từng 3 lần được Hoàng đế Quang Trung gửi thư mời ra giúp việc nước (lần 1 năm 1786; lần 2 và 3 trong năm 1787). Được giao trọng trách quan trọng như chọn đất xây dựng Phượng Hoàng Trung Đô; sau đó được giao giữ chức Viện trưởng Sùng Chính viện Nam Hoa – trung tâm Quốc gia dịch sách chữ Hán ra chữ Nôm. Viện này đã tập trung nhiều học giả nổi tiếng xứ Nghệ như: Hoàng giáp Bùi Dương Lịch, tiến sĩ Phan Bảo Định, Nguyễn Công, Nguyễn Thiên… có vai trò và ý nghĩa rất lớn trong việc đặt nền móng cho công cuộc cải cách giáo dục dưới thời Tây Sơn. Thực hiện mục tiêu chấn hưng, đề cao chữ Nôm, đưa chữ Nôm thành văn tự chính thức và từng bước thoát khỏi sự ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa.

Đường lên mộ cụ Nguyễn Thiếp dưới chân núi Thiên Nhẫn. Ảnh: Nguyễn Diệu

Nguyễn Thiếp mất năm 1804, hưởng thọ 81 tuổi. Sau khi cụ qua đời, Nhân dân và con cháu đã mai táng cụ dưới chân dãy Thiên Nhẫn. Không gian tĩnh lặng, rợp bóng cây xanh của dãy Thiên Nhẫn là nơi lý tưởng để tìm về sự an yên, tưởng nhớ vị danh sĩ uyên bác, đức độ La Sơn Phu tử Nguyễn Thiếp. Mộ Nguyễn Thiếp đã được Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng là di tích lịch sử cấp quốc gia tại Quyết định số 921-QĐ/BT ngày 20/7/1994.

Đây cũng là một trong những di tích tại Nghệ An được xếp hạng đầu tiên ở khu vực miền Bắc. Theo Quyết định số 313-VH/VP ngày 28/4/1962 của Bộ Văn hóa nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, về việc xếp hạng những di tích, danh thắng toàn miền Bắc, núi Thiên Nhẫn và thành Lục Niên là 1 trong 3 di tích (cùng với núi Dũng Quyết – khu vực Phượng Hoàng Trung Đô và núi Lam Thành) tại Nghệ An được công nhận là di tích, danh thắng và cần bảo vệ theo pháp luật của Nhà nước.

Rời Thiên Nhẫn khi những vạt nắng hè còn sót lại, ẩn khuất. Dù hơn 200 năm kể từ khi ông đi xa nhưng những đóng góp của ông cho đất nước và tài năng, nhân cách của ông vẫn sáng mãi trong lòng dân tộc. La Sơn Phu tử Nguyễn Thiếp mãi là biểu tượng của trí tuệ, bản lĩnh và nhân cách lớn. Cuộc đời và sự nghiệp của ông không chỉ góp phần làm rạng danh vùng đất Nghệ Tĩnh mà còn trở thành một phần không thể thiếu trong kho tàng di sản văn hóa, giáo dục và tư tưởng của dân tộc Việt Nam.

Nguyễn Diệu