Ngày Toán học Quốc tế 2026: Lan tỏa giá trị toán học trong kỷ nguyên số

Ngày Toán học Quốc tế được tổ chức hằng năm vào ngày 14/3 – ngày gắn với hằng số π nổi tiếng – theo sáng kiến của UNESCO.

Tại Việt Nam, Ngày Toán học Quốc tế năm nay được tổ chức với mong muốn đưa toán học đến gần hơn với công chúng, đồng thời khơi gợi những suy ngẫm về vai trò của tư duy khoa học trong một thế giới ngày càng biến động.

Theo PGS. TS Phan Thị Hà Dương, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Toán học quốc tế Unesco (Viện Toán học), trong bối cảnh các tiến bộ công nghệ đang thay đổi nhanh chóng cách con người làm việc và sinh sống, nhiều hệ thống và nguyên tắc từng được xem là ổn định đang phải đối mặt với những thách thức mới.

Giữa những bất định đó, toán học mang đến một nền tảng đáng tin cậy giúp con người hiểu và lý giải thế giới. Không chỉ là một ngành khoa học trừu tượng, toán học còn là công cụ quan trọng để khám phá các quy luật ẩn sâu trong những hệ thống phức tạp, từ khoa học tự nhiên cho đến kinh tế – xã hội.

Tạo điều kiện phát triển nghiên cứu cơ bản

Phát biểu tại sự kiện, GS.TS Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam nhấn mạnh trong thời đại Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, vai trò của toán học càng trở nên nổi bật. Những hệ thống máy tính hiện đại, các thuật toán có hiệu năng cao hay các nền tảng công nghệ số đều dựa trên cơ sở toán học.

Trong nhiều năm gần đây, các chương trình nghiên cứu và ứng dụng toán học phát triển mạnh mẽ, đóng góp đáng kể cho công tác quản lý, điều hành, sản xuất và nâng cao năng suất. Toán học vì thế đã và đang trở thành một phần không thể thiếu của đời sống hiện đại, không chỉ trên thế giới mà cả ở Việt Nam.

Nhìn lại lịch sử phát triển của ngành toán tại Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, Chủ tịch Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam cho rằng đó là một chặng đường rất đáng tự hào. Trong đó, Viện Toán học được xem là một trong những cái nôi của toán học Việt Nam.

Qua nhiều thế hệ, các nhà toán học Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng cho sự phát triển của ngành, đồng thời đặt nền móng cho nhiều hướng nghiên cứu mới. Trong những năm vừa qua, dù lĩnh vực toán học cũng phải đối mặt với không ít khó khăn, nhưng với bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần trách nhiệm của các nhà khoa học, ngành toán Việt Nam vẫn tiếp tục phát triển và giữ vai trò quan trọng trong hệ thống nghiên cứu khoa học của đất nước.

Nhân dịp này, lãnh đạo Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam cảm ơn các tổ chức quốc tế, đặc biệt là UNESCO và các đối tác quốc tế đã luôn quan tâm, hỗ trợ và hợp tác với Viện Toán học trong nhiều năm qua.

Tuy nhiên, theo Chủ tịch Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, trong thời gian tới ngành toán vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức, từ cơ chế vận hành, việc thu hút và phát triển nhân tài toán học cho đến yêu cầu nâng cao vị thế của Viện Toán học trong khu vực và trên thế giới.

Lãnh đạo Viện Hàn lâm cho biết sẽ không cắt giảm biên chế đối với các nhà khoa học. Thay vào đó, sẽ điều chỉnh theo hướng giảm dần số biên chế hưởng lương từ ngân sách và tăng các vị trí được chi trả từ nguồn hoạt động khoa học, qua đó tạo thêm dư địa để phát triển nhân lực cho các ngành nghiên cứu cơ bản như toán, lý, hóa, sinh.

Bên cạnh đó, Viện Hàn lâm cũng sẽ tăng cường hợp tác quốc tế. Không chỉ mời các chuyên gia quốc tế đến Việt Nam trong thời gian ngắn, mà sẽ tạo điều kiện để họ làm việc lâu dài hơn tại Viện Toán học.

Theo ông Trần Hồng Thái, nếu có quyết tâm chính trị, cơ chế phù hợp và sự đồng lòng của cộng đồng khoa học, Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra những bước tiến mới trong nghiên cứu khoa học cơ bản.

Trong thời gian tới, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam sẽ trình các cấp có thẩm quyền một số chính sách nhằm thúc đẩy nghiên cứu cơ bản, đồng thời đặt mục tiêu nâng cao vị thế của Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, phấn đấu trở thành một trong 10 cơ sở nghiên cứu khoa học hàng đầu Đông Nam Á.

Điểm nhấn của chương trình Ngày Toán học Quốc tế 2026 là hai bài giảng đại chúng từ các chuyên gia trong lĩnh vực khoa học và kiến trúc.

Bài giảng thứ nhất với chủ đề “Bất định và hy vọng” do GS. Phan Thành Nam (Đại học Ludwig Maximilian University of Munich, Đức) trình bày. Ông là nhà toán học từng nhận Giải thưởng của Hội Toán học châu Âu 2020.

Trong bài nói chuyện, GS. Phan Thành Nam chia sẻ cách toán học tiếp cận các hệ thống chứa đựng yếu tố bất định, cũng như cách các mô hình toán học giúp con người hiểu rõ hơn những hiện tượng tưởng chừng khó dự đoán.

Bài giảng thứ hai mang chủ đề “Lưu thông (tái) định hình thành phố”, do kiến trúc sư Lê Quang, nhà sáng lập lequang-architects LAB, trình bày. Từ góc nhìn của kiến trúc và quy hoạch đô thị, bài giảng phân tích cách các nguyên lý toán học và mô hình dữ liệu có thể hỗ trợ việc tổ chức dòng lưu thông trong đô thị hiện đại, góp phần xây dựng những thành phố bền vững và hiệu quả hơn.

Bên cạnh các bài giảng, chương trình còn có phiên tọa đàm với chủ đề “Toán học – Niềm tin và hy vọng”. Thông qua các bài giảng và thảo luận mở, sự kiện mang đến góc nhìn đa chiều về vai trò của toán học trong việc lý giải những vấn đề của thế giới hiện đại, đồng thời truyền cảm hứng cho sinh viên, học sinh và những người yêu khoa học.

Thu Giang

Theo baochinhphu.vn