Ngành tòa án nỗ lực số hóa quy trình, thủ tục tạo thuận lợi cho người dân

Một phiên tòa trực tuyến tại Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại Đà Nẵng.

Nhiều thủ tục hành chính tư pháp được thực hiện trực tuyến

Mới đây, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 01/2026/NQ-HĐTP hướng dẫn việc thực hiện thủ tục tố tụng và thủ tục hành chính tư pháp tại tòa án trên môi trường số nhằm giải quyết các vụ án, vụ việc thuộc thẩm quyền. Đây chính căn cứ pháp lý quan trọng tạo điều kiện cho người dân, tổ chức thực hiện thủ tục trên môi trường số.

Theo nghị quyết, các thủ tục được thực hiện trực tuyến gồm: nộp đơn khởi kiện, đơn yêu cầu, đơn kháng cáo, đơn đề nghị, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo; cung cấp, giao nộp tài liệu, chứng cứ; cấp, tống đạt, thông báo văn bản…

Nghị quyết khẳng định, thủ tục tố tụng và hành chính tư pháp được thực hiện trên môi trường số có giá trị pháp lý tương đương các phương thức khác theo quy định của pháp luật. Việc triển khai nhằm bảo đảm tính hợp pháp, hợp lý, khoa học; đồng thời tiết kiệm thời gian, chi phí và công sức cho tổ chức, cá nhân.

Trong quá trình tố tụng, cơ quan, tổ chức, cá nhân gửi tài liệu, chứng cứ bằng phương tiện điện tử đến tòa án thông qua tài khoản giao dịch điện tử của mình, trừ trường hợp tòa án yêu cầu xuất trình bản gốc, bản chính.

Việc yêu cầu này được đặt ra khi có căn cứ cho rằng tài liệu điện tử bị chỉnh sửa, sai lệch, không bảo đảm tính toàn vẹn; hoặc tài liệu không đầy đủ, nội dung không rõ ràng, hình thức không đúng quy chuẩn.

Đối với giấy tờ, tài liệu, chứng cứ, hồ sơ đã được số hóa, lưu trữ và kết nối, chia sẻ với Hệ thống dịch vụ công tòa án hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia, tòa án không yêu cầu cung cấp lại.

Cơ quan, tổ chức, cá nhân đã lựa chọn thực hiện thủ tục tố tụng, hành chính tư pháp trên môi trường số không được thay đổi phương thức trong quá trình giải quyết vụ án, vụ việc, trừ trường hợp có lý do chính đáng và được tòa án chấp nhận.

Cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về tính chính xác và tính hợp pháp của thông tin được kê khai, việc giao nộp tài liệu, chứng cứ khi thực hiện thủ tục tố tụng, hành chính tư pháp trên môi trường số; có trách nhiệm theo dõi, cập nhật, phản hồi các thông tin liên quan với tòa án và chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Sau khi kiểm tra hồ sơ, nếu đơn và hồ sơ điện tử đáp ứng điều kiện tiếp nhận, công chức tòa án tiếp nhận vào sổ nhận đơn và cập nhật vào Hệ thống dịch vụ công tòa án.

Trường hợp đơn hoặc hồ sơ điện tử chưa đầy đủ, không hợp lệ, không đúng mẫu, không thuộc thẩm quyền, công chức tòa án thông báo qua Hệ thống dịch vụ công tòa án cho cơ quan, tổ chức, cá nhân để biết và hướng dẫn về việc sửa đổi, bổ sung hồ sơ theo quy định của pháp luật.

Việc thông báo tiếp nhận chính thức đơn hoặc yêu cầu sửa đổi, bổ sung hồ sơ phải được thực hiện không muộn hơn 8 giờ làm việc kể từ thời điểm hệ thống ghi nhận việc tiếp nhận đơn.

Một điểm mới đáng chú ý là tòa án tổ chức phiên họp trực tuyến để giải quyết, xét xử vụ án, vụ việc. Đương sự căn cứ thông báo của tòa án để đăng nhập hệ thống thông tin, hệ thống xét xử trực tuyến tham gia phiên họp; đồng thời có trách nhiệm bảo mật thông tin đăng nhập, thông tin phiên họp và bảo đảm các yêu cầu kỹ thuật trong suốt quá trình tham gia.

Trợ lý ảo đang thực sự tạo ra những thay đổi bước ngoặt trong hoạt động hằng ngày của ngành tòa án.

Ngoài ra, cơ quan, tổ chức, cá nhân có thể yêu cầu cấp trích lục, bản sao bản án, quyết định của tòa án thông qua Hệ thống dịch vụ công tòa án hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Theo luật sư Trần Văn An, quy định trên rất thuận tiện cho người dân trong bối cảnh số hóa hiện nay. Người dân có thể ở bất cứ nơi nào cũng có thể thực hiện các thủ tục nộp đơn khởi kiện, khiếu nại... Điều quan trọng là việc thực hiện trực tuyến sẽ nâng cao hơn nữa tính minh bạch, công khai với hoạt động này.

Đà Nẵng thí điểm số hóa toàn bộ hồ sơ vụ án

Từ tháng 3/2026, Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng đã chính thức triển khai thí điểm số hóa hồ sơ vụ án ngay từ khi tiếp nhận, thụ lý và thực hiện thủ tục hành chính tư pháp phi địa giới hành chính, chính thức được tổ chức. Đây là bước khởi động quan trọng trong lộ trình xây dựng Tòa án điện tử tại hệ thống Tòa án nhân dân 2 cấp thành phố Đà Nẵng.

Theo Chánh án Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng Nguyễn Chí Công, chuyển đổi số được xác định phải bắt đầu từ quy trình cốt lõi. “Nếu hồ sơ được số hóa ngay từ khi tiếp nhận, mọi khâu quản lý sẽ minh bạch hơn, hạn chế rủi ro thất lạc và nâng cao hiệu quả giám sát. Đây là bước chuẩn bị quan trọng để tiến tới mô hình tố tụng điện tử”, Chánh án chia sẻ.

Khác với mô hình số hóa hồ sơ lưu trữ trước đây, việc thí điểm hướng đến việc số hóa toàn bộ hồ sơ vụ án ngay từ khi tiếp nhận, thụ lý. Từ đơn khởi kiện, tài liệu chứng cứ ban đầu cho đến các văn bản phát sinh trong suốt quá trình tố tụng đều được cập nhật song song dưới dạng dữ liệu điện tử.

Hồ sơ số được lưu trữ trên hệ thống máy chủ nội bộ, bảo đảm an toàn thông tin và sử dụng đồng thời với hồ sơ giấy. Điều này không chỉ phục vụ tra cứu thuận tiện hơn, mà còn tạo nền tảng cho việc kết nối, liên thông dữ liệu trong toàn hệ thống.

Song song với số hóa hồ sơ, cá nhân, tổ chức có thể nộp đơn và tài liệu tại bất kỳ tòa án nào thuận tiện nhất trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, thay vì phải đến đúng đơn vị có thẩm quyền như trước.

Đơn vị tiếp nhận có trách nhiệm hướng dẫn, cập nhật hệ thống và chuyển hồ sơ đến tòa án có thẩm quyền giải quyết. Cơ chế này được đánh giá là bước tiến trong việc tháo gỡ “điểm nghẽn” hành chính, giảm thời gian, chi phí đi lại cho người dân.

Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Biên Thùy nhận định: “Cải cách tư pháp phải hướng đến phục vụ người dân tốt hơn. Khi thủ tục không còn bị giới hạn bởi địa giới hành chính, hệ thống sẽ vận hành linh hoạt hơn và chuyên nghiệp hơn. Đà Nẵng đang đi tiên phong trong việc cụ thể hóa chủ trương chuyển đổi số của ngành”.

Nếu thí điểm đạt hiệu quả như kỳ vọng, đây sẽ là nền tảng thực tiễn quan trọng để từng bước xây dựng mô hình tòa án điện tử hiện đại, chuyên nghiệp và lấy người dân làm trung tâm phục vụ.

H.NGUYÊN