Ngành gỗ Việt Nam tăng tốc giữa áp lực thuế quan và cuộc đua mở rộng thị trường

Số liệu mới nhất từ Cục Hải quan Việt Nam cho thấy trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đã đạt 10,2 tỷ USD, ghi nhận mức tăng trưởng 5,6% so với cùng kỳ năm trước. Dù tốc độ này vẫn thấp hơn mức tăng trưởng chung của cả nước nhưng ngành gỗ vẫn vững vàng trong nhóm 7 mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu cao nhất Việt Nam. Trong đó, các sản phẩm gỗ chế biến sâu chiếm tỷ trọng áp đảo với 6,6 tỷ USD, tương đương hơn 64% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành.

Nhà máy sản xuất của Công ty Cổ phần Chế biến Gỗ Đức Thành.

Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong bức tranh xuất khẩu 7 tháng qua chính là sự chuyển dịch mạnh mẽ về thị trường. Trong khi Hoa Kỳ vẫn giữ ngôi vị đối tác lớn nhất với 5,1 tỷ USD, chiếm khoảng 50% tổng kim ngạch, nhưng lại sụt giảm 5,8% so với cùng kỳ thì các thị trường khác lại ghi nhận những con số tăng trưởng đầy ấn tượng. Trung Quốc đứng thứ hai với 1,5 tỷ USD cùng mức tăng trưởng 46,4% và Nhật Bản đạt 1,3 tỷ USD với mức tăng 5,8%.

Đặc biệt, khu vực châu Âu đang trở thành điểm sáng khi xuất khẩu sang Hà Lan tăng tới 104% và Đức tăng 47%. Ông Trần Ngọc Liêm, Giám đốc VCCI chi nhánh TP.HCM nhận định rằng đây là những tín hiệu cho thấy dư địa mở rộng thị phần tại châu Âu còn rất lớn. Theo ông Liêm, các doanh nghiệp đang tận dụng tốt lợi thế từ hiệp định EVFTA để thâm nhập sâu hơn vào thị trường này.

Dẫn chứng từ số liệu của Mordor Intelligence, các chuyên gia chỉ ra rằng thị trường nội thất châu Âu có thể đạt quy mô 277,2 tỷ USD ngay trong năm nay và tiến tới mốc hơn 358 tỷ USD vào năm 2031. Đây thực sự là một "mỏ vàng" cho các doanh nghiệp Việt Nam nếu biết khai thác đúng cách.

Không chỉ dừng lại ở việc gia công theo đơn hàng, ngành gỗ Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ để nâng cao giá trị gia tăng. Ông Trần Ngọc Liêm đánh giá Việt Nam đã bước đầu hình thành năng lực cung ứng và thiết kế để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thế giới. Mục tiêu xa hơn là biến Việt Nam từ một trung tâm sản xuất thuần túy trở thành trung tâm thiết kế và phân phối nội thất có vị thế trong khu vực ASEAN.

Tại TP.HCM, đầu tàu kinh tế của cả nước, kim ngạch xuất khẩu gỗ trong nửa đầu năm đã đạt gần 4 tỷ USD. Với lợi thế về hạ tầng logistics và hệ thống cảng biển, TP.HCM đang đóng vai trò mắt xích quan trọng kết nối nội thất Việt Nam với mạng lưới toàn cầu. Để hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm khách hàng mới, ông Đặng Quốc Hùng, Tổng giám đốc VIFA Liên Minh cho biết hội chợ VIFA ASEAN 2026 diễn ra vào tháng 9 tới sẽ quy tụ hơn 200 doanh nghiệp với hơn 600 gian hàng. Đây là cơ hội vàng để các nhà sản xuất trong nước kết nối trực tiếp với các nhà mua hàng quốc tế đến từ Mỹ, Canada, Hà Lan hay Ấn Độ.

Dù có nhiều tín hiệu lạc quan nhưng ngành gỗ vẫn đang phải đối mặt với không ít rào cản. Ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) cho rằng sức ép tại thị trường Hoa Kỳ đang ngày càng lớn do các biện pháp phòng vệ thương mại. Việc sản phẩm Việt Nam chiếm tỉ trọng lớn tại Mỹ khiến doanh nghiệp dễ trở thành đối tượng của các cuộc điều tra thuế quan.

Tuy nhiên, VIFOREST vẫn đặt mục tiêu đầy kỳ vọng cho năm 2026 với con số 18,5 tỷ USD từ gỗ và khoảng 1,2 tỷ USD từ lâm sản ngoài gỗ, đưa tổng kim ngạch có thể chạm ngưỡng 19,7 tỷ USD. Để đạt được con số này, Hiệp hội đã đề ra 5 nhóm giải pháp chiến lược trọng tâm.

Trước hết là việc giữ vững thị trường Hoa Kỳ thông qua kiểm soát chặt chẽ chuỗi cung ứng và ưu tiên nhập khẩu nguyên liệu từ chính quốc gia này để giảm thiểu rủi ro thương mại. Thứ hai là quyết liệt đa dạng hóa thị trường sang Nhật Bản, Trung Quốc, EU và các khu vực mới nổi như Trung Đông. Thứ ba là tập trung khai thác thị trường nội địa thông qua các dự án đầu tư công và hạ tầng. Thứ tư là đẩy mạnh kinh tế tuần hoàn bằng cách tận dụng phụ phẩm để sản xuất viên nén và vật liệu mới. Cuối cùng là phát triển nguồn nguyên liệu bền vững có chứng chỉ để đáp ứng các quy định nghiêm ngặt như EUDR của châu Âu.

Bên cạnh sự nỗ lực của doanh nghiệp, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cũng kiến nghị Chính phủ và các bộ ngành hỗ trợ về chính sách thuế. Cụ thể là đề xuất bãi bỏ thuế xuất khẩu 25% đối với gỗ xẻ từ gỗ tròn nhập khẩu và thuế 5% đối với viên nén đen. Theo tính toán, nếu các bất cập này được tháo gỡ, ngành gỗ có thể tăng thêm từ 500 đến 700 triệu USD kim ngạch mỗi năm.

Ngoài ra, việc hỗ trợ gói tín dụng phù hợp và đơn giản hóa thủ tục hành chính, số hóa hồ sơ truy xuất nguồn gốc sẽ là bệ phóng quan trọng để ngành gỗ Việt Nam hoàn thành mục tiêu tăng trưởng và vươn tầm quốc tế.

Thanh Hoa