Ngành ethanol đứng trước cơ hội lớn

Nguồn nguyên liệu sản xuất ethanol vẫn đang là thách thức lớn

Chánh Văn phòng Hiệp hội Sắn Việt Nam, Nguyễn Hùng Mạnh cho biết nguy cơ thiếu hụt nguyên liệu đầu vào hiện là thách thức lớn nhất đối với ngành ethanol. Theo tính toán, nhu cầu ethanol trong nước hiện khoảng 25.000 m³/tháng, tương đương nhu cầu hơn 1 triệu tấn sắn lát khô mỗi năm. Trong khi đó, nguồn cung hiện tại đã bộc lộ nhiều hạn chế. Ngay ở thời điểm hiện tại, ngành sắn Việt Nam đã phải nhập khẩu nguyên liệu từ Campuchia và Lào để phục vụ sản xuất.

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam hiện có khoảng gần 600.000 ha sắn, sản lượng đạt hơn 10,5 triệu tấn củ tươi mỗi năm. Tuy nhiên, cây sắn có nhiều vấn đề, như vùng trồng phân tán, cây sắn mang tính thời vụ, năng suất thấp, diện tích có hợp đồng bao tiêu chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ, nên việc duy trì nguồn cung ổn định quanh năm là thách thức không nhỏ. Trong bối cảnh nhu cầu ethanol được dự báo tăng mạnh khi triển khai E10 trên diện rộng, áp lực về nguồn cung nguyên liệu sẽ ngày càng lớn.

“Hiện sắn chủ yếu phục vụ sản xuất tinh bột, thức ăn chăn nuôi và xuất khẩu. Nếu bổ sung thêm nhu cầu lớn từ ngành ethanol thì cần tính toán kỹ nguồn nguyên liệu để tránh thiếu hụt cho các lĩnh vực khác”, ông Mạnh nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Hiệp hội Sắn Việt Nam chỉ ra, khả năng cạnh tranh của ethanol phụ thuộc lớn vào giá xăng dầu. Thực tế nhiều năm qua cho thấy, khi giá xăng dầu xuống dưới 20.000 đồng/lít, các nhà máy ethanol gặp khó khăn trong việc thu mua nguyên liệu do người dân ưu tiên bán sắn cho các nhà máy chế biến tinh bột, ngành thức ăn chăn nuôi hoặc xuất khẩu để đạt hiệu quả kinh tế cao hơn.

Để giải quyết bài toán này, Hiệp hội kiến nghị nâng tầm Đề án phát triển bền vững ngành sắn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 lên cấp Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhằm tạo sự đồng bộ trong triển khai giữa các bộ, ngành và địa phương. Đây được xem là nền tảng quan trọng để mở rộng vùng nguyên liệu, nâng cao năng suất, phát triển giống mới và xây dựng các chính sách hỗ trợ dài hạn.

Đồng quan điểm, TS. Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, cảnh báo từ Hiệp hội Sắn Việt Nam là hoàn toàn xác đáng. Để bảo đảm lộ trình E10, Việt Nam cần đa dạng hóa nguồn nguyên liệu thay vì phụ thuộc chủ yếu vào sắn, đồng thời chủ động hơn trong phát triển vùng nguyên liệu, công nghệ sản xuất và chuỗi cung ứng theo hướng bền vững.

Hoàn thiện hệ sinh thái cho xăng E10

Không chỉ là câu chuyện về nguồn nguyên liệu, nhiều chuyên gia cho rằng thành công của xăng E10 phụ thuộc vào việc xây dựng một hệ sinh thái nhiên liệu sinh học hoàn chỉnh.

PGS.TS. Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế tuần hoàn (ICED), Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh nhận định, E10 cần được nhìn nhận trong chiến lược dài hạn về an ninh năng lượng, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế sinh học.

Theo ông Quân: “Thách thức hiện nay không chỉ nằm ở nguồn cung ethanol mà còn ở sự thiếu liên kết giữa nguyên liệu, tài chính, thị trường và chính sách. Muốn phát triển E10 cần xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp và địa phương”.

Ông cũng đề xuất áp dụng các chính sách hỗ trợ ban đầu như ưu đãi thuế, trợ giá, mua sắm công xanh và xây dựng các công cụ đánh giá hiệu quả kinh tế, môi trường tương tự mô hình đánh giá vòng đời sản phẩm mà Brazil đang triển khai.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam (VINPA) cho rằng, việc triển khai E10 là sự tiếp nối của quá trình chuyển đổi nhiên liệu đã diễn ra nhiều lần trong hơn 3 thập niên qua. Tuy nhiên, điều quan trọng hiện nay là hoàn thiện cơ chế chính sách. Nhà nước cần sớm xác định rõ lộ trình áp dụng, cơ chế thuế, phí, giá bán và các quy chuẩn kỹ thuật để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, xây dựng kế hoạch nhập khẩu và dự trữ dài hạn. Ông Bảo cũng đề xuất tận dụng các nguồn nguyên liệu thay thế như dầu ăn thải, mỡ cá và sinh khối nông nghiệp nhằm giảm áp lực lên nguồn nguyên liệu sắn.

Về phía cơ quan quản lý, ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho biết, lộ trình phát triển xăng E10 đã được đặt ra từ Quyết định 53 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ. Tuy nhiên, việc triển khai đang được đẩy mạnh trong giai đoạn hiện nay nhằm đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.

Hà Sơn