Ngành dệt may ứng phó thế nào trước 'vòng xoáy' biến động thị trường năm 2026?

(Ảnh: Đức Duy/Vietnam+)

Với kim ngạch xuất khẩu 46,2 tỷ USD và xuất siêu 20,7 tỷ USD năm 2025, ngành dệt may tiếp tục là trụ cột xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, năm 2026 đặt ra bài toán khó khi doanh nghiệp phải đối mặt với "rủi ro kép" từ biến động thuế quan và căng thẳng địa chính trị, buộc các doanh nghiệp phải tái cấu trúc chiến lược để không chỉ giữ đơn hàng mà còn nâng cao giá trị gia tăng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt.

Áp lực đã hiện hữu

Thực tế cho thấy, dệt may vẫn là một trong những trụ cột xuất khẩu vững chắc của nền kinh tế Việt Nam. Năm 2025, ngành đã ghi nhận mức xuất siêu ấn tượng khoảng 20,7 tỷ USD, với các sản phẩm phủ sóng tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, bức tranh thị trường tiếp tục tiềm ẩn nhiều biến động, đòi hỏi các doanh nghiệp phải lên kịch bản ứng phó từ rất sớm.

Bức tranh ngắn hạn cho thấy đơn hàng vẫn tương đối ổn định đến hết quý 2/2026 ở nhiều doanh nghiệp, song hầu hết các doanh nghiệp đều cho thấy đang cảm nhận rõ nét áp lực từ sự thay đổi nhanh chóng và liên tục tại các thị trường.

Thách thức đầu tiên đến từ sự dịch chuyển đơn hàng do rào cản thuế quan. Ông Thân Đức Việt, Tổng Giám đốc Tổng Công ty May 10-CTCP chỉ rõ sự thay đổi này: "Sau phán quyết ngày 20/2/2026 của Tòa án Tối cao Mỹ về việc chấm dứt thuế đối ứng toàn cầu, một số khách hàng đã giữ đơn hàng sơmi basic tại Ấn Độ, không chuyển sang May 10 sản xuất. Thêm vào đó, việc Indonesia dự kiến ký kết hiệp định C3 với châu Âu, đưa thuế từ 10% về 0% vào năm 2027 cũng khiến khách hàng rục rịch chuyển hướng sang thị trường này."

Đồng tình với nhận định trên, bà Hoàng Thùy Oanh Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Cổ phần Dệt May Hòa Thọ cho biết các mặt hàng cơ bản đang dịch chuyển nhanh mạnh sang Bangladesh, Ấn Độ và châu Phi để bù đắp chi phí. Bà Oanh cảnh báo: "Nếu chúng ta chỉ cạnh tranh bằng giá thì lợi thế trong năm 2026 sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng."

Không chỉ thuế quan, ngành dệt may còn đang phải đối phó với rủi ro từ địa chính trị và logistics. Theo bà Oanh, căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang khiến khu vực Trung Đông có nguy cơ gián đoạn trở lại, kéo dài hành trình đi châu Âu và Mỹ, dẫn đến thiếu hụt container và tăng cước phí.

Hệ lụy của chiến sự cũng đè nặng lên chi phí đầu vào. Bà Lê Thị Quê Hương, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Sợi Phú Bài phân tích: "Chiến tranh xảy ra khiến giá dầu, nguyên liệu xơ và bông đều tăng lên, dự kiến sẽ ảnh hưởng rõ rệt vào tháng 5, 6/2026."

Đánh giá về mức độ nghiêm trọng của sức ép chi phí này, ông Nguyễn Hùng Quý, Giám đốc điều hành Tập đoàn, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Tổng Công ty Dệt May miền Nam - Vinatex (VSC) nhấn mạnh: "Khi giá nguyên phụ liệu tăng lên, giá thành sẽ tăng, trong khi khách hàng chắc chắn không chấp nhận tăng giá mua. Quý 4/2026 sẽ là thời điểm chúng ta cần theo dõi sát sao để có phương án sắp xếp sản xuất phù hợp."

Linh hoạt sản xuất, nâng cấp chuỗi giá trị

Dù đối mặt với muôn vàn thách thức, bức tranh ngắn hạn của ngành vẫn có những điểm sáng. Đại diện VSC cho biết các đơn vị may gần như đã đủ nguồn hàng đến hết quý 2 và khả năng có thể bao phủ cả quý 3/2026. Tương tự, Sợi Phú Bài cũng đã chốt đủ đơn hàng đến tháng 4/2026.

Tuy nhiên, tính chất đơn hàng và cách thức sản xuất đã buộc phải thay đổi. Bà Nguyễn Hồng Liên, Tổng Giám đốc Dệt may Huế chia sẻ về bài toán vận hành thực tế: "Đối với ngành may, mặt hàng phức tạp nhiều hơn, số lượng đơn lớn nhưng thời gian giao hàng lại ngắn, buộc chúng tôi phải tổ chức sản xuất hàng loạt trên nhiều chuyền. Cần phải tính toán để bố trí mặt hàng tối ưu, tăng năng suất trong bối cảnh biên lợi nhuận liên tục bị thu hẹp."

Bên cạnh sự linh hoạt về năng lực gia công, các tiêu chuẩn mới của thị trường cũng đang định hình lại cách doanh nghiệp nhập liệu. Bà Nguyễn Thị Tố Trang, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Vinatex Phú Hưng tiết lộ một xu hướng đang rộ lên rất rõ: "Tâm lý truy xuất nguồn gốc của khách hàng đang rất mạnh. Hàng loạt nhãn hàng yêu cầu bắt buộc 100% bông Mỹ cho các đơn hàng lớn lên đến vài trăm tấn. Do giá bông Mỹ hiện chỉ đang phục hồi nhẹ, các đơn vị cần tranh thủ mua để đáp ứng tiến độ."

Sản xuất sợi cho thị trường trong nước và xuất khẩu. (Ảnh: Trần Việt/TTXVN)

Nhìn về chiến lược dài hạn, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch VITAS, nhận định nhu cầu dệt may toàn cầu mỗi năm chỉ tăng khoảng 2-3%, khiến sự cạnh tranh giữa các quốc gia xuất khẩu ngày càng gay gắt. Ngành dệt may Việt Nam không thể tiếp tục bài toán lấy số lượng bù chất lượng.

“Điều quan trọng là phải quan tâm đến chất lượng tăng trưởng. Trong đó, trước hết phải tập trung phát triển sản xuất nguyên phụ liệu trong nước, tiếp theo là nâng cấp sản phẩm và gia tăng giá trị cho sản phẩm,” ông Cẩm nhấn mạnh.

Năm 2026 đánh dấu giai đoạn then chốt với ngành dệt may Việt Nam. Trong khi đơn hàng ngắn hạn còn ổn định, các doanh nghiệp đã nhận thức rõ những thách thức từ "rủi ro kép" từ căng thẳng địa chính trị và sự dịch chuyển đơn hàng do cạnh tranh thuế quan.

Thay vì chỉ tập trung giữ đơn hàng, các doanh nghiệp dệt may đang chuyển hướng chiến lược sang nâng cao giá trị gia tăng, đầu tư công nghệ và phát triển nguyên phụ liệu trong nước. Đây là con đường tất yếu để ngành không chỉ duy trì vị thế xuất khẩu chủ lực mà còn phát triển bền vững trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt./.

(Vietnam+)