Ngành Công Thương nỗ lực cụ thể hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số

Mở dư địa tăng trưởng mới

Nghị quyết số 05-NQ/TW của Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII ban hành ngày 1/11/2016 đã xác định đổi mới mô hình tăng trưởng dựa vào nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp, chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế là yêu cầu xuyên suốt. Đây là định hướng chiến lược có ý nghĩa lâu dài đối với quá trình phát triển của đất nước.

Đối với ngành Công Thương, Nghị quyết 05-NQ/TW có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Với vai trò nòng cốt trong phát triển công nghiệp, thương mại, năng lượng, xuất nhập khẩu và hội nhập kinh tế quốc tế, ngành Công Thương vừa là khu vực đóng góp trực tiếp lớn cho tăng trưởng, vừa giữ vị trí trung tâm trong cơ cấu lại nền kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng. Hiệu quả hoạt động của ngành tác động trực tiếp đến năng suất, sức cạnh tranh và mức độ tự chủ của nền kinh tế.

Giai đoạn 2021 – 2025, việc thực hiện Nghị quyết 05-NQ/TW diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động mạnh, phức tạp và khó lường. Đại dịch Covid-19, đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, xung đột địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng và cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn.

An ninh năng lượng trở thành yếu tố quan trọng trong mục tiêu tăng trưởng hai con số. Ảnh minh họa: Cấn Dũng

Điều này đã tạo ra nhiều thách thức đối với hoạt động sản xuất, thương mại và xuất nhập khẩu. Đồng thời, quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng bước sang giai đoạn yêu cầu chất lượng cao hơn, gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.

Trước tình hình khách quan, ngành Công Thương vừa phải bảo đảm vai trò trụ cột tăng trưởng của nền kinh tế, vừa xử lý các vấn đề dài hạn về năng suất, cơ cấu ngành, an ninh năng lượng và năng lực cạnh tranh.

Thực hiện Nghị quyết 05-NQ/TW, Bộ Công Thương đã chủ động cụ thể hóa bằng nhiều chiến lược, quy hoạch, chương trình, đề án và giải pháp điều hành, qua đó góp phần quan trọng vào chuyển dịch mô hình tăng trưởng theo hướng từ chiều rộng sang chiều sâu, chú trọng hiệu quả và khả năng đáp ứng nhu cầu theo tín hiệu thị trường, dựa nhiều hơn vào khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Nhiều chiến lược quan trọng đã được xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành và tổ chức thực hiện, bao gồm chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa, chiến lược phát triển ngành năng lượng, chiến lược phát triển thương mại trong nước và chiến lược phát triển các ngành công nghiệp chủ lực. Cùng với đó là bốn quy hoạch ngành quốc gia trong lĩnh vực năng lượng và khoáng sản, tạo nền tảng cho phát triển dài hạn, bảo đảm an ninh năng lượng và cân đối cung - cầu.

Mặc dù chịu tác động từ các cú sốc bên ngoài, các chỉ tiêu chủ yếu của ngành Công Thương cơ bản được giữ vững, nhiều chỉ tiêu đạt và vượt kế hoạch, tạo dư địa cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Năng lượng tạo nền tảng bền vững

Trong lĩnh vực công nghiệp, đổi mới mô hình tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu theo hướng nâng cao giá trị gia tăng tiếp tục là xu hướng chủ đạo. Công nghiệp duy trì tỷ trọng trên 30% GDP, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo giữ vai trò động lực chính, chiếm tỷ trọng xấp xỉ 80%.

Cơ cấu ngành công nghiệp từng bước chuyển dịch theo hướng giảm khai thác thô, gia tăng chế biến sâu, chuyển từ gia công sang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, đặc biệt trong các ngành điện tử, cơ khí, dệt may, da giày và chế biến thực phẩm.

Trong lĩnh vực thương mại, các chương trình kích cầu, kết nối cung – cầu, bình ổn thị trường và phát triển thương mại vùng miền được triển khai hiệu quả. Thị trường nội địa với quy mô hơn 100 triệu dân và sự gia tăng nhanh của tầng lớp trung lưu tạo nền tảng cho tăng trưởng tiêu dùng bền vững. Hệ thống phân phối và bán lẻ chuyển dịch theo hướng hiện đại, trong đó thương mại điện tử tăng trưởng mạnh, đạt quy mô 25 tỷ USD vào năm 2024, trở thành động lực quan trọng của kinh tế số.

Xuất khẩu tiếp tục đóng góp ngày càng lớn vào GDP, tỷ lệ xuất khẩu/GDP tăng mạnh trong giai đoạn 2021–2025. Kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt trên 800 tỷ USD vào năm 2025, thặng dư thương mại duy trì ở mức cao, tạo nguồn ngoại tệ ổn định.

Bên cạnh những kết quả đạt được ở các trụ cột công nghiệp, thương mại và xuất nhập khẩu, vấn đề năng lượng được xác định là thách thức lớn nhất đối với mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.

Chia sẻ với Báo Công Thương, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương Nguyễn Văn Hội cho rằng, trong tổng thể các trụ cột tăng trưởng của ngành Công Thương, năng lượng đang là lĩnh vực chịu áp lực lớn nhất. Theo ông, các lĩnh vực công nghiệp, thương mại, xuất nhập khẩu và thị trường trong nước về cơ bản đã có dư địa và giải pháp triển khai, song tăng trưởng cao chỉ có thể được duy trì khi nguồn cung năng lượng, đặc biệt là điện, được bảo đảm vững chắc.

Ông Nguyễn Văn Hội phân tích, nếu kinh tế tăng trưởng ở mức hai con số, nhu cầu điện sẽ gia tăng rất nhanh. Thực tế này cho thấy, bên cạnh việc phát triển các nguồn điện mới, cần đặc biệt coi trọng các giải pháp nâng cao hiệu quả của hệ thống hiện hữu, ứng dụng khoa học - công nghệ để tăng công suất phát điện thực tế, hiện đại hóa lưới truyền tải theo hướng thông minh, hiệu quả và giảm tổn thất.

Bên cạnh đó, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xem là yếu tốt then chốt, có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm áp lực đầu tư nguồn mới, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng dài hạn. Theo Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, việc tháo gỡ các nút thắt về cơ chế, chính sách trong lĩnh vực năng lượng sẽ có ý nghĩa quyết định, tạo nền tảng để ngành Công Thương thực hiện đầy đủ vai trò trụ cột và đồng hành cùng nền kinh tế trong mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026 - 2030.

Trên nền tảng những kết quả đạt được trong giai đoạn 2021 – 2025, cùng với việc nhận diện rõ các thách thức, ngành Công Thương bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng, hiệu quả và tính bền vững. Gắn chặt mục tiêu tăng trưởng hai con số với đổi mới mô hình tăng trưởng, bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh, ngành Công Thương được kỳ vọng tiếp tục giữ vai trò trụ cột, đóng góp quan trọng vào kỷ nguyên vươn mình của nền kinh tế Việt Nam.

Lê An