Ngân sách Moldova: Đạt chuẩn kế toán nhưng bộc lộ nhiều 'hạt sạn' lớn

KTNN Moldova chấp nhận toàn phần đối với báo cáo của Chính phủ, song vẫn chỉ ra nhiều tồn tại liên quan đến quản lý nguồn thu, sử dụng vốn hỗ trợ nước ngoài, đầu tư công và quản lý tài sản nhà nước. Ảnh: ST

Thu ngân sách vượt dự toán song vẫn hạn chế trong quản lý nguồn thu

Theo KTNN Moldova, mục tiêu của cuộc kiểm toán nhằm bảo đảm Báo cáo của Chính phủ về việc thực hiện ngân sách nhà nước năm 2025 không chứa các sai sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn gây ra, đồng thời đưa ra ý kiến kiểm toán đối với phần thực hiện ngân sách nhà nước theo cơ sở tiền mặt.

Kết quả kiểm toán cho thấy Báo cáo của Chính phủ về thực hiện ngân sách nhà nước phản ánh trung thực và hợp lý tình hình thực hiện ngân sách nhà nước theo cơ sở tiền mặt cho năm tài chính kết thúc ngày 31/12/2025 trên mọi khía cạnh trọng yếu và phù hợp với khuôn khổ báo cáo tài chính hiện hành. Trên cơ sở đó, KTNN Moldova đưa ra ý kiến chấp nhận toàn phần đối với báo cáo.

Ở cấp độ ngân sách nhà nước, tổng thu đạt 76,4 tỷ lei (khoảng 4,3 tỷ USD), bằng 100,8% dự toán được phê duyệt. Tổng chi và tài sản phi tài chính đạt 92,1 tỷ lei, tương ứng 98% dự toán. Thâm hụt ngân sách ở mức 15,7 tỷ lei, thấp hơn khoảng 2,5 tỷ lei so với mức dự kiến sau khi điều chỉnh ngân sách. So với năm 2024, thu ngân sách tăng 9,4 tỷ lei, trong khi chi ngân sách tăng khoảng 12 tỷ lei.

Cơ cấu thu cho thấy, thuế và phí tiếp tục là nguồn thu chủ yếu, đạt 67,3 tỷ lei, chiếm 88,1% tổng thu. Các khoản viện trợ nước ngoài đạt 4,5 tỷ lei, tăng khoảng 2 tỷ lei so với năm trước. Để bù đắp thâm hụt ngân sách, Moldova sử dụng chủ yếu các khoản vay nước ngoài trị giá khoảng 12,2 tỷ lei và các khoản vay trong nước khoảng 4,7 tỷ lei. Đến cuối năm 2025, số dư quỹ ngân sách nhà nước đạt 5,4 tỷ lei.

Tuy nhiên, cuộc kiểm toán tiếp tục ghi nhận một số tồn tại đã được nêu trong các báo cáo trước đây liên quan đến quản lý nguồn thu ngân sách. Các cơ chế tính toán, ghi nhận, theo dõi và báo cáo nghĩa vụ nộp ngân sách đối với một số loại thuế, khoản thanh toán, chế tài do Cơ quan Thuế Nhà nước quản lý vẫn chưa được quy định đầy đủ.

KTNN Moldova cũng phát hiện các khoản nợ đọng tiền phạt và chế tài do một số cơ quan công quyền báo cáo lên tới khoảng 1,5 tỷ lei tính đến ngày 31/12/2025. Bên cạnh đó, tồn tại sự chênh lệch khoảng 223,8 triệu lei giữa số liệu do các cơ quan báo cáo và số liệu do Bộ Tài chính ghi nhận.

Theo báo cáo kiểm toán, các hệ thống thông tin phục vụ ghi chép vi phạm và tiền phạt do Bộ Nội vụ và Cơ quan Thuế Nhà nước quản lý vẫn chưa được kết nối đầy đủ và chưa được tất cả người dùng cập nhật hoàn thiện.

Đối với nguồn vốn bên ngoài, mức độ sử dụng đạt 96,2%, thấp hơn năm trước. Trong tổng số 16,7 tỷ lei được giải ngân từ các nguồn bên ngoài, có 78,2% được sử dụng để hỗ trợ ngân sách nhà nước và 21,8% dành cho các dự án phát triển.

Trong năm 2025, các khoản viện trợ nước ngoài được giải ngân ở mức 98,5%, tương đương khoảng 4,5 tỷ lei. Tuy nhiên, một số cơ quan hành chính Trung ương có tỷ lệ sử dụng thấp do chậm chuẩn bị hồ sơ, không hoàn thành các hoạt động theo tiến độ cam kết, kéo dài quy trình mua sắm và chậm phê duyệt các tài liệu cần thiết để giải ngân.

Về chi ngân sách, mức thực hiện đạt 98%. Hạng mục “Các hoạt động chung” tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất với 53,6 tỷ lei, tương đương 58,2% tổng chi. Các khoản chuyển giao cho các hợp phần khác của ngân sách công gồm 23,2 tỷ lei cho ngân sách địa phương, 20,2 tỷ lei cho ngân sách bảo hiểm xã hội nhà nước và 7,3 tỷ lei cho các quỹ bảo hiểm y tế bắt buộc.

Cảnh báo nhiều hạn chế trong đầu tư công, quản lý tài sản công

Báo cáo kiểm toán cho thấy quá trình lập kế hoạch và triển khai đầu tư vốn tiếp tục chịu tác động của các hạn chế mang tính hệ thống. Trong năm 2025, khoảng 2,2 tỷ lei được phân bổ cho 64 dự án đầu tư. Tuy nhiên, có 23 dự án bị loại bỏ và 20 dự án khác được bổ sung sau đó. Đáng chú ý, có tới 11 dự án mới được đưa vào danh mục tài trợ dù chưa hoàn thành đầy đủ các bước theo quy định về đánh giá và lựa chọn đầu tư công.

Theo KTNN Moldova, tình trạng này phản ánh những hạn chế trong công tác lập kế hoạch, năng lực thể chế chưa đáp ứng yêu cầu và những khó khăn trong quản lý các dự án đầu tư.

Đối với 11 dự án được tài trợ từ nguồn vốn nước ngoài, mặc dù đã được bố trí 1,5 tỷ lei trong dự toán ngân sách nhưng mức giải ngân chỉ đạt 102 triệu lei, tương đương 6,3%. Ngoài việc giải ngân thấp, các dự án này vẫn phải trả phí cam kết đối với phần vốn chưa giải ngân, với tổng số tiền khoảng 6,4 triệu lei trong năm 2025. Một số dự án còn có số dư vốn chưa sử dụng nhưng vẫn phải trả lãi hằng năm.

KTNN Moldova cũng lưu ý rằng các cuộc kiểm toán công hằng năm đã đưa ra các ý kiến kiểm toán có điều chỉnh đối với báo cáo tài chính hợp nhất của các Bộ, chủ yếu liên quan đến việc báo cáo các tài khoản trên bảng cân đối kế toán. Mặc dù các sai lệch này không ảnh hưởng đến ý kiến kiểm toán đối với Báo cáo của Chính phủ về việc thực hiện ngân sách nhà nước năm 2025 theo cơ sở tiền mặt, cơ quan kiểm toán cho rằng những vấn đề này cần được quan tâm do ảnh hưởng đến tính trung thực và hợp lý của Bảng cân đối kế toán hợp nhất ở cấp độ ngân sách nhà nước.

Bên cạnh đó, cuộc kiểm toán cảnh báo việc thiếu các quy định rõ ràng để xác định trường hợp hoàn trả các khoản vay nước ngoài từ quỹ quay vòng và trường hợp thực hiện trực tiếp từ ngân sách nhà nước. Các tài khoản ngoại bảng ở cấp độ ngân sách nhà nước cũng chưa phản ánh đầy đủ một số nguồn vốn và nghĩa vụ tài chính liên quan.

Một vấn đề tồn tại kéo dài khác liên quan đến Quỹ Bảo lãnh Tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo KTNN Moldova, một phần nguồn lực tài chính của Quỹ đã được rút khỏi hệ thống kho bạc để đầu tư vào trái phiếu Chính phủ, dẫn đến tình trạng các nguồn lực công được phân bổ cho mục đích cụ thể lại được sử dụng để bù đắp thâm hụt ngân sách.

Từ kết quả kiểm toán, cơ quan này cho rằng cần tiếp tục các cải cách trong lĩnh vực quản lý tài chính công; tăng cường kỷ luật ngân sách và tài khóa; cải thiện công tác quản lý nguồn thu; nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn hỗ trợ nước ngoài; đồng thời cải thiện việc ghi nhận và quản lý tài sản công./.

(Theo ccrm.md và tổng hợp)

THIÊN LAM