Ngăn chặn khai thác tận diệt, phục hồi nguồn lợi thủy sản tự nhiên

Bãi biển Nhà thờ đổ, xã Hải Tiến, tỉnh Ninh Bình. Ảnh minh họa: Thùy Dung/TTXVN

Tỉnh Ninh Bình có gần 90 km đường bờ biển và 5 con sông lớn chảy qua với nguồn lợi thủy sản đa dạng phong phú. Một số loài có giá trị kinh tế cao, nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển sản xuất thủy sản mang lại nguồn thu nhập cao, góp phần bảo đảm đời sống của cộng đồng dân cư. Đối diện với thực trạng nguồn lợi thủy sản ven bờ suy giảm, Ninh Bình đang đẩy mạnh giải pháp tuyên truyền, kiểm soát khai thác và tái tạo nguồn lợi, hướng tới phát triển nghề cá bền vững.

Khu vực vùng triều ven biển tỉnh Ninh Bình ghi nhận khoảng 30 nhóm họ cá, phần lớn là các loài cá ven bờ và cửa sông như cá mú, cá tráp…, cùng với 17 loài tôm, cua đáy, trong đó có các loài giá trị kinh tế như tôm rảo, tôm he, ghẹ xanh. Các bãi sinh sản chủ yếu phân bố ở vùng xa bờ có độ mặn cao, ổn định và độ trong lớn, trong khi bãi giống tập trung tại khu vực bãi triều và rừng ngập mặn nơi có nguồn thức ăn dồi dào, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh trưởng và phát triển của thủy sản.

Những năm gần đây, nguồn lợi thủy sản có xu hướng suy giảm do hoạt động khai thác với cường độ cao và thiếu kiểm soát. Sản lượng khai thác giảm, nhiều loài có giá trị kinh tế cao như cá sủ vây vàng, cá chẽm, cá bống bớp, cá chai, cá tráp… suy giảm nghiêm trọng, thậm chí có nguy cơ cạn kiệt.

Một số nghề và ngư cụ khai thác mang tính tận diệt, sử dụng mắt lưới nhỏ hoặc gây tác động lớn đến sinh cảnh tự nhiên, làm suy giảm nơi sinh sản, cư trú và phát triển của các loài thủy sản. Việc sử dụng các ngư cụ bị cấm không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến đa dạng sinh học mà còn đe dọa tính bền vững sinh kế của ngư dân trong dài hạn.

Để bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình đã tăng cường các hoạt động bảo vệ môi trường, nâng cao nhận thức của cộng đồng và vận động các tầng lớp nhân dân có những hành động thiết thực trong việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản và giữ gìn vệ sinh môi trường, tài nguyên thiên nhiên.

Ông Nguyễn Sinh Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Ninh Bình thông tin, Sở đã đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn về khai thác, bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản; phổ biến Luật Thủy sản, các quy định về chống khai thác IUU và văn bản pháp luật liên quan bằng nhiều hình thức như hội nghị, chuyên mục truyền thông, tờ rơi, pano, áp phích và ký cam kết với ngư dân.

Song song đó, lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, tuần tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm như sử dụng xung điện, chất nổ và ngư cụ cấm. Qua đó, đã phát hiện và xử lý hàng trăm vụ vi phạm, thu nộp ngân sách hàng trăm triệu đồng, góp phần nâng cao tính răn đe và bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Từ tháng 7/2025 đến nay, các đơn vị đã kiểm tra 447 lượt phương tiện, phát hiện 16 vụ tàng trữ, sử dụng công cụ kích điện để khai thác thủy sản; tịch thu 14 kích điện, 2 củ phát điện; 240 mét dây điện.

Bên cạnh đó, hoạt động thả giống, phóng sinh tái tạo nguồn lợi thủy sản được duy trì thường xuyên tại nhiều khu vực sông, biển trên địa bàn tỉnh, với hàng triệu con giống được thả mỗi năm. Nhiều lớp tập huấn cho ngư dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và cộng đồng ven biển về bảo vệ nguồn lợi, chủ quyền biển đảo và phát triển nghề cá bền vững được thực hiện. Hoạt động này góp phần phục hồi hệ sinh thái thủy sản, nâng cao nhận thức cộng đồng và hướng tới phát triển nghề cá bền vững gắn với bảo vệ môi trường sinh thái.

Ninh Bình hiện có trên 2.000 tàu cá, trong đó có 1.388 tàu cá chiều dài từ 6m trở lên đã được đăng ký và cập nhật vào cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia. Từ đầu năm 2026 đến nay, sản lượng khai thác thủy sản của tỉnh đạt trên 28.000 tấn.

Những tháng đầu năm là mùa vươn khơi của ngư dân. Hiện nay, hầu hết các tàu cá đều sử dụng lưới rê làm phương tiện khai thác. Với đặc tính chọn lọc, lưới rê khai thác các loài hải sản đạt kích cỡ thương phẩm, hạn chế việc đánh bắt cá non và các loài thủy sản chưa đến tuổi khai thác.

Ông Nguyễn Trường Quang, ngư dân xã Hải Xuân chia sẻ, trước kia ngư dân thường dùng lưới lộng, lưới kéo để đánh bắt ven bờ. Với nguyên lý hoạt động “lọc nước lấy cá” giữ lại tất cả các loại hải sản với mọi kích cỡ khác nhau, phương thức đánh bắt này không mang lại giá trị cao, ngược lại còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn lợi hải sản tự nhiên.

Những năm gần đây, hầu hết ngư dân chuyển sang khai thác bằng lưới rê, khai thác hải sản xa bờ đánh bắt chủ yếu các loại cá thu, cá chim, cá ngừ. Bình quân mỗi chuyến biển, tàu của ông Quang thu về từ 1,5 - 2 tấn cá. Sản lượng ổn định giúp ngư dân có thêm động lực vươn khơi bám biển.

Bên cạnh việc thay đổi phương thức khai thác, các địa phương ven biển của tỉnh đẩy mạnh tuyên truyền, vận động ngư dân chuyển đổi nghề từ hình thức khai thác ven bờ có nguy cơ tác động đến nguồn lợi thủy sản sang những nghề khai thác thân thiện với môi trường hơn.

Xã Hải Thịnh hiện có trên 70 phương tiện khai thác hải sản, trong đó có 18 tàu có chiều dài từ 15m trở lên đánh bắt xa bờ. Xã có hơn 30 cơ sở sơ chế, chế biến hải sản và hàng chục hộ gia đình kinh doanh hải sản tươi sống với 38 sản phẩm OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) đạt chứng nhận 3 sao và 4 sao trong đó 29 sản phẩm có nguồn gốc từ nuôi trồng hải sản tại địa phương.

Hiện nay, địa phương đang từng bước vận động ngư dân giảm cường lực khai thác ở vùng biển gần bờ, chuyển đổi sang các nghề khai thác có tính chọn lọc cao hoặc phát triển khai thác xa bờ. Xã tập trung tổ chức lại sản xuất trên biển, khuyến khích ngư dân liên kết theo tổ, đội khai thác và dịch vụ hậu cần nghề cá.

Cùng với việc giảm dần các nghề khai thác ven bờ, ngư dân được hỗ trợ chuyển đổi sang nuôi trồng thủy sản, dịch vụ hậu cần, chế biến thủy sản và ngành nghề phù hợp khác. Đồng thời, địa phương đẩy mạnh đầu tư hạ tầng nghề cá, ứng dụng khoa học, công nghệ, đào tạo nghề và hỗ trợ sinh kế nhằm nâng cao thu nhập cho người dân.

Ông Nguyễn Văn Long, Chủ tịch UBND xã Hải Thịnh cho biết, địa phương đang rà soát, thống kê số ngư dân và phương tiện khai thác không còn phù hợp để xây dựng lộ trình chuyển đổi nghề. Nhiều chính sách hỗ trợ về vốn, đào tạo kỹ thuật nuôi trồng, chế biến thủy sản và phát triển du lịch biển được triển khai nhằm tạo sinh kế bền vững cho người dân. Đồng thời, địa phương khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư vào lĩnh vực thủy sản, tạo việc làm cho lao động chuyển đổi, góp phần phát triển kinh tế biển xanh, xây dựng nông thôn mới và bảo đảm an sinh xã hội vùng ven biển.

Theo Kế hoạch 120 của UBND tỉnh Ninh Bình về Phát triển thủy sản trên địa bàn đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu phát triển đồng bộ nuôi trồng, khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản phù hợp với điều kiện tự nhiên, phấn đấu đến năm 2030 điều tra, đánh giá đầy đủ nguồn lợi thủy sản và môi trường sống các loài thủy sản để làm cơ sở phân bổ hạn ngạch khai thác và quản lý nghề cá.

Đồng thời, tỉnh duy trì hoạt động thả giống tái tạo nguồn lợi hàng năm; phục hồi các hệ sinh thái thủy sinh và bảo tồn các loài bản địa, quý hiếm; chuyển đổi các nghề khai thác gây ảnh hưởng đến nguồn lợi theo hướng thân thiện với môi trường; nâng cao năng lực kiểm soát khai thác nhằm ngăn chặn tình trạng khai thác bất hợp pháp (IUU).

Nguyễn Lành (TTXVN)