Nga triển khai hệ thống 'radar bay' hiếm thấy A-50U để đánh chặn tên lửa hành trình của Ukraine

Tên lửa hành trình Flamingo và hệ thống cảnh báo sớm A-50U. Ảnh: MW.

Lực lượng Không quân - Vũ trụ Nga đã triển khai máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không A-50U nhằm tăng cường năng lực phòng thủ tên lửa, đặc biệt để đối phó với các cuộc tập kích bằng tên lửa hành trình FP-5 Flamingo do Ukraine phóng vào những mục tiêu chiến lược có giá trị cao trên lãnh thổ Nga.

Động thái này thu hút sự chú ý sau khi lực lượng phòng không Nga tuyên bố bắn hạ hơn 5 tên lửa FP-5 trong rạng sáng ngày 5/7. Theo các nguồn tin Nga, nhóm tên lửa đã bay dọc tuyến sông Volga, đi qua khu vực Volgograd trước khi hướng tới thành phố Votkinsk thuộc Cộng hòa Udmurtia.

A-50U hiện là phiên bản hiện đại nhất của dòng máy bay cảnh báo sớm A-50 do Liên Xô phát triển, đồng thời sở hữu hệ thống radar trên không mạnh nhất đang phục vụ trong quân đội Nga. Máy bay này tích hợp nhiều công nghệ vốn được phát triển cho chương trình A-100 Premier, dự án hiện đại hóa máy bay cảnh báo sớm của Nga vốn nhiều năm chậm tiến độ.

Nguyên mẫu của hệ thống AEW&C A-100 bị trì hoãn nhiều lần. Ảnh: MW.

Nga bảo vệ nhà máy sản xuất tên lửa Iskander

Theo đánh giá của giới phân tích quân sự, cuộc tập kích bằng tên lửa hành trình của Ukraine hôm 4/7 nhiều khả năng nhằm vào Nhà máy Chế tạo máy Votkinsk, cơ sở sản xuất các tên lửa đạn đạo dành cho tổ hợp Iskander-M.

Đây được xem là một trong những mắt xích quan trọng nhất của ngành công nghiệp quốc phòng Nga. Tên lửa Iskander-M hiện đảm nhận cả nhiệm vụ chiến thuật lẫn chiến lược trong chiến dịch quân sự của Moscow, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong các kịch bản đối đầu tiềm tàng với NATO.

Nếu cơ sở này bị gián đoạn sản xuất, tác động đối với năng lực quân sự của Nga có thể rất lớn.

Tuy nhiên, phía Nga cho biết không ghi nhận tên lửa nào đánh trúng mục tiêu. Theo các báo cáo, toàn bộ nhóm tên lửa đã bị lực lượng phòng không cùng máy bay chiến đấu đánh chặn trước khi tiếp cận khu vực mục tiêu.

Đáng chú ý, một chiếc A-50U được cho là đã cất cánh vào khoảng 0h40 ngày 5/7 để hỗ trợ chiến dịch đánh chặn. Máy bay giúp tăng khả năng phát hiện mục tiêu tại các khu vực địa hình phức tạp, ven sông hoặc nơi radar mặt đất gặp hạn chế do đường chân trời radar.

Hệ thống phóng Iskander-M và tên lửa đạn đạo. Ảnh: MW.

"Mắt thần" giúp phát hiện tên lửa sớm hơn hàng chục phút

Ưu thế lớn nhất của A-50U nằm ở hệ thống radar đặt trên độ cao lớn cùng mạng liên kết dữ liệu với các đơn vị phòng không.

Nhờ hoạt động trên không, radar của A-50U có thể quan sát vượt đường chân trời radar – yếu tố đặc biệt quan trọng khi đối phó với các tên lửa hành trình bay bám địa hình ở độ cao thấp.

Theo các đánh giá kỹ thuật, A-50U có thể giúp lực lượng phòng không phát hiện và theo dõi tên lửa hành trình sớm hơn khoảng 10–30 phút so với chỉ sử dụng radar mặt đất, đồng thời mở rộng đáng kể vùng giám sát.

Máy bay cũng đóng vai trò trung tâm chỉ huy, điều phối các tầng phòng không khác nhau trong những chiến dịch đánh chặn quy mô lớn.

So với phiên bản A-50 trước đây, A-50U có thời gian hoạt động dài hơn khoảng 15–20%, cho phép bay liên tục trên 9 giờ mà không cần tiếp nhiên liệu.

Ngoài ra, máy bay được trang bị radar Shmel II, có tầm theo dõi máy bay chiến đấu xa hơn khoảng 33% so với thế hệ cũ.

Nhờ đó, A-50U có khả năng theo dõi đồng thời khoảng 300 mục tiêu và truyền dữ liệu dẫn bắn cho tối đa 40 máy bay chiến đấu, trong khi phiên bản A-50 ban đầu chỉ theo dõi được khoảng 200 mục tiêu và hỗ trợ 20 máy bay.

Hệ thống A-50U AEW&C của Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga. Ảnh: MW.

Ukraine mở rộng năng lực tập kích bằng FP-5 Flamingo

Trong phần lớn thời gian của cuộc xung đột, Ukraine chủ yếu sử dụng các tên lửa hành trình Storm Shadow/SCALP-EG do Anh và Pháp viện trợ.

Các loại tên lửa này được phóng từ máy bay chiến đấu và ban đầu chỉ được phép tấn công các mục tiêu nằm trong lãnh thổ Ukraine được quốc tế công nhận.

Sự xuất hiện của FP-5 Flamingo được cho là đã thay đổi đáng kể cách thức tiến hành các cuộc tấn công tầm xa.

Theo các nguồn tin Nga, FP-5 có số lượng lớn hơn đáng kể, không bị giới hạn về danh sách mục tiêu và được thiết kế để phóng từ mặt đất, giúp Ukraine không còn phụ thuộc vào số lượng máy bay chiến đấu sẵn có.

Mặc dù Nga từng nhiều lần tuyên bố phá hủy các cơ sở sản xuất liên quan tới chương trình FP-5, cường độ các cuộc tập kích bằng loại tên lửa này vẫn đang gia tăng, cho thấy năng lực sản xuất của Ukraine chưa bị vô hiệu hóa hoàn toàn.

Máy bay Su-35 của Nga phóng tên lửa không đối không tầm xa R-37M. Ảnh: MW.

A-50U từng hỗ trợ S-400 và Su-35 đánh chặn mục tiêu tầm cực xa

Trước khi được sử dụng để đối phó các cuộc tập kích tên lửa hành trình sâu trong lãnh thổ Nga, phi đội A-50U đã nhiều lần hỗ trợ các chiến dịch phòng không.

Một trong những trường hợp nổi bật nhất được truyền thông Nga đề cập là vào tháng 11/2023, khi A-50U được cho là đã cung cấp dữ liệu mục tiêu cho tổ hợp phòng không S-400, giúp tên lửa 40N6 tiêu diệt một mục tiêu bay thấp ở khoảng cách gần 400 km.

Ngoài ra, A-50U cũng được cho là hỗ trợ các tiêm kích Su-35 sử dụng tên lửa không đối không tầm xa R-37, loại vũ khí có tầm bắn lên tới khoảng 350 km.

Do radar của Su-35 không mạnh bằng radar trên tiêm kích đánh chặn MiG-31 – nền tảng ban đầu được thiết kế để sử dụng R-37 – nên A-50U đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu mục tiêu ở cự ly rất xa, giúp các máy bay chiến đấu Nga khai thác tối đa năng lực của loại tên lửa này.

Theo MW

Huyền Chi