New Zealand sẽ thay thế luật để giúp người mất năng lực

Thông tin trên được Bộ trưởng Tư pháp Paul Goldsmith xác nhận trong phản hồi chính thức đối với báo cáo rà soát của Ủy ban Pháp luật New Zealand, được công bố ngày 1/8. Báo cáo dài 615 trang của Ủy ban đưa ra 175 khuyến nghị nhằm cải cách toàn diện hệ thống pháp luật về việc ra quyết định thay cho người trưởng thành bị suy giảm năng lực.

Theo ông Goldsmith, Chính phủ sẽ ưu tiên thực hiện khuyến nghị trọng tâm là bãi bỏ và thay thế luật năm 1988, đồng thời cần thêm thời gian để xem xét các tác động về chính sách, vận hành và lập pháp đối với 174 khuyến nghị còn lại.

Ủy ban Pháp luật cho rằng, khuôn khổ pháp lý hiện hành còn phức tạp, thiếu nhất quán và chưa bảo đảm đầy đủ quyền con người của những người bị ảnh hưởng về năng lực ra quyết định. Luật hiện nay chủ yếu dựa trên nguyên tắc “lợi ích tốt nhất”, nhưng chưa đặt đầy đủ nguyện vọng và ý chí của chính người được hỗ trợ vào vị trí trung tâm khi người khác thay mặt họ đưa ra quyết định.

Luật mới được đề xuất sẽ xây dựng trên nền tảng tiếp cận dựa trên quyền con người, với mục tiêu tạo ra hệ thống rõ ràng hơn, dễ tiếp cận, tương xứng hơn, giúp những người cần hỗ trợ vẫn có thể tham gia vào các quyết định ảnh hưởng đến cuộc sống của mình thay vì bị loại khỏi quá trình này.

Một trong những điểm cải cách đáng chú ý là đề xuất bổ sung cơ chế “người hỗ trợ chính thức”. Đây sẽ là mô hình trung gian giữa người được ủy quyền theo giấy ủy quyền lâu dài hoặc người đại diện do tòa án chỉ định với người vẫn còn khả năng tự quyết định. Người hỗ trợ sẽ không thay mặt cá nhân đưa ra quyết định mà có quyền tiếp cận các thông tin cần thiết để hỗ trợ họ cân nhắc và lựa chọn.

Bên cạnh đó, Ủy ban cũng đề xuất thành lập cơ quan đầu mối thống nhất để giám sát và hỗ trợ các cơ chế ra quyết định, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu đăng ký tự nguyện đối với các giấy ủy quyền lâu dài nhằm tăng tính minh bạch và thuận tiện trong quản lý.

Về xác định năng lực ra quyết định, báo cáo kiến nghị đưa vào luật một tiêu chí rõ ràng, theo đó một người chỉ bị coi là không đủ năng lực đối với một quyết định cụ thể khi họ không thể hiểu thông tin liên quan, ghi nhớ thông tin đủ lâu để đưa ra quyết định, sử dụng và cân nhắc thông tin đó hoặc không thể truyền đạt quyết định của mình.

Ủy ban Pháp luật nhấn mạnh tình trạng suy giảm năng lực ra quyết định có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như chấn thương não, khuyết tật trí tuệ, rối loạn tâm thần, sa sút trí tuệ hoặc các nguyên nhân khác; tình trạng này có thể chỉ mang tính tạm thời hoặc kéo dài và không phải lúc nào cũng ảnh hưởng đến mọi quyết định của một cá nhân.

Ngọc Minh