Nếu Mỹ đánh sập điện Iran, kịch bản nào sẽ xảy ra?

Các cột truyền tải điện cao thế được chụp lúc hoàng hôn ở phía tây Tehran, Iran. Ảnh: Iran Intl.

Theo Iran International, câu trả lời ngắn gọn là hệ thống điện của Iran có quy mô lớn, phụ thuộc nhiều vào nhiệt điện và được phân bố rộng khắp, khiến việc vô hiệu hóa lưới điện bằng các cuộc không kích trở nên khó khăn.

Mục tiêu khó tấn công, tác động rất hạn chế

Iran phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhà máy nhiệt điện. Các nhà máy nhiệt điện chiếm hơn 95% sản lượng điện của nước này. Iran có khoảng 130 nhà máy nhiệt điện với tổng công suất khoảng 78.000 megawatt.

Nhà máy điện lớn nhất Iran là Damavand có công suất khoảng 2.900 megawatt, diện tích khoảng 200 ha, nằm cách Tehran khoảng 50 km về phía đông nam, chi phí xây dựng hơn 2 tỷ USD.

Quanh Tehran, 5 nhà máy điện lớn gồm Damavand, Rajaei, Montazer Ghaem, Roudshour và Mofatteh, đóng vai trò trung tâm trong việc cung cấp điện. Trong nội đô Tehran, các nhà máy điện nhỏ hơn có thể kể tới Besat, Rey, Tarasht và Parand.

Quốc kỳ Iran tại nhà máy điện hạt nhân Bushehr. Ảnh: Iran Intl.

Các nhà máy điện lớn không phải là mục tiêu dễ bị phá hủy. Một cơ sở như Damavand, với nhiều tháp làm mát và các tổ máy trải rộng trên diện tích khoảng 200 ha sẽ cần một cuộc tấn công quy mô lớn mới có thể vô hiệu hóa hoàn toàn. Ngay cả khi bị phá hủy hoàn toàn, tác động đối với lưới điện quốc gia cũng sẽ hạn chế.

Việc phá hủy hoàn toàn nhà máy Damavand chỉ làm giảm khoảng 3,7% tổng công suất phát điện của Iran.

Hệ thống lưới điện của Iran không tập trung ở một vài địa điểm. Với quy mô và mức độ phân tán lớn, việc tấn công một hoặc một số nhà máy điện khó có thể gây mất điện trên toàn Iran.

Hệ thống lưới điện của Iran được hỗ trợ bởi 857.000 máy biến áp, cùng 5.000 trạm biến áp lớn và trung bình trên khắp đất nước. Các cuộc tấn công vào trạm biến áp có thể gây mất điện cục bộ tạm thời, nhưng có thể được khôi phục tương đối nhanh.

Ngay cả khi thiệt hại đáng kể xảy ra, hệ thống lưới điện rộng lớn vẫn có thể chống đỡ, khiến tác động chỉ giới hạn ở một số khu vực và trong thời gian ngắn.

Trung Đông và thế giới sẽ rơi vào khủng hoảng trầm trọng

Từ đầu tháng 3, ông Trump đã tuyên bố Mỹ có thể phá hủy cơ sở hạ tầng lưới điện của Iran chỉ trong một giờ. Tehran đã ngay lập tức coi đó là lời đe dọa.

Iran sớm “dằn mặt” Mỹ và Israel rằng nếu lưới điện Iran bị tấn công, Trung Đông sẽ bị mất điện diện rộng.

Trước khi thiệt mạng trong các vụ không kích của Israel, ông Ali Larijani, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Iran, đã nhấn mạnh những lời đe dọa có tính chất leo thang như vậy sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình an ninh trong khu vực, bao gồm cả sự an toàn của lực lượng Mỹ đang đồn trú tại Trung Đông.

Nhà máy khử mặn nước biển lớn nhất thế giới tại Ras al-Khair, Saudi Arabia. Ảnh: Reuters.

Trước lời đe dọa trực diện mới nhất của ông Trump đối với lưới điện của Iran, người phát ngôn của quân đội Iran, ông Ebrahim Zolfaqari, tuyên bố: “Nếu hạ tầng nhiên liệu và năng lượng của Iran bị tấn công, toàn bộ cơ sở hạ tầng năng lượng, công nghệ thông tin và các nhà máy khử mặn nước biển trong khu vực sẽ trở thành mục tiêu”.

Chủ tịch Quốc hội Iran, ông Mohammad Baqer Ghalibaf, cảnh báo trên mạng xã hội X: “Các cuộc tấn công vào nhà máy điện Iran có thể dẫn tới sự phá hủy không thể đảo ngược đối với các cơ sở năng lượng trên khắp Trung Đông”.

Theo Reuters, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cũng đã ra tuyên bố nếu hệ thống lưới điện của Iran bị nhắm đến, tuyến vận tải qua eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị đóng cho đến khi Iran hoàn tất xây dựng và sửa chữa các nhà máy điện bị phá hủy.

Phần lớn quốc gia Trung Đông đều phụ thuộc vào các nhà máy khử mặn tiêu tốn nhiều năng lượng, để sản xuất nước sinh hoạt. Bahrain và Qatar phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước này. UAE sử dụng 80% nước từ hệ thống khử mặn. Saudi Arabia sử dụng khoảng 50%.

Nếu Iran tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng và các nhà máy khử mặn của những quốc gia vùng Vịnh, khu vực này sẽ ngay lập tức lâm vào cảnh vừa mất điện, vừa mất nước.

Kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự tại Iran ngày 28/2, cuộc xung đột đã làm đảo lộn thị trường, đẩy giá nhiên liệu trên toàn cầu tăng cao, làm dấy lên lo ngại lạm phát. Nếu Trung Đông rơi vào bất ổn vì mất điện, mất nước, tình hình sẽ càng đáng lo ngại.

Một nhà phân tích thị trường nhận định với Reuters rằng lời đe dọa mới đây của ông Trump đối với lưới điện của Iran đã đặt thị trường toàn cầu trước “quả bom hẹn giờ 48 tiếng" với mức độ bất định cao.

Dù Iran cho biết eo biển Hormuz hiện vẫn mở đối với tàu thuyền quốc tế, chỉ đóng đối với các tàu thuyền liên quan tới “kẻ thù của Iran”, nhưng phần lớn tàu vẫn đang phải neo đậu chờ đợi, tạo nên sự tắc nghẽn lưu thông nghiêm trọng.

Giá dầu thế giới hiện đã lên mức cao nhất trong gần 4 năm, thế giới đang đối diện với cuộc khủng hoảng dầu mỏ nghiêm trọng nhất kể từ thập niên 1970. Cuộc khủng hoảng ấy có thể sẽ còn nghiêm trọng hơn, nếu các bên không kiềm chế leo thang xung đột.

Nguy cơ xảy ra thảm họa hạt nhân

Lãnh đạo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cũng cảnh báo việc tấn công vào nhà máy điện hạt nhân Bushehr của Iran có thể là động thái quân sự vượt “lằn ranh đỏ” về an toàn hạt nhân. Tổng giám đốc IAEA, ông Rafael Mariano Grossi, cho biết IAEA đã được Iran thông báo về việc một UAV rơi trúng khuôn viên nhà máy điện hạt nhân Bushehr trong tối 17/3.

Dù không có thiệt hại xảy ra đối với nhà máy điện hạt nhân Bushehr, nhưng ông Grossi kêu gọi các bên cần kiềm chế tối đa, để tránh nguy cơ xảy ra tai nạn hạt nhân trong bối cảnh xung đột.

Một lò phản ứng hạt nhân của nhà máy điện Bushehr, cách Tehran khoảng 1.200 km về phía nam. Ảnh: Reuters.

Theo IAEA, hành động tấn công vào lò phản ứng hạt nhân đang hoạt động của nhà máy điện hạt nhân Bushehr có thể gây ra sự cố phóng xạ nghiêm trọng.

“Tai nạn xảy ra tại nhà máy điện hạt nhân đang hoạt động là điều rất nghiêm trọng. Đây là lằn ranh đỏ nhất trong tất cả các vấn đề liên quan đến an toàn hạt nhân”, ông Grossi nói.

Ông cũng cảnh báo rằng nếu lõi lò phản ứng bị tấn công, khả năng phát tán phóng xạ vào khí quyển sẽ rất cao. Vật liệu phóng xạ của nhà máy có thể bị phát tán ngoài nếu xảy ra một trong 3 tình huống: Lò phản ứng bị tấn công trực tiếp, bể chứa nhiên liệu đã qua sử dụng bị hư hại, hoặc nhà máy mất điện và không còn hệ thống dự phòng để làm mát lò phản ứng.

IAEA cho biết nếu bị tấn công, không phải các cơ sở làm giàu uranium, mà chính nhà máy điện hạt nhân Bushehr là nơi có thể gây ra nhiều nguy cơ nghiêm trọng nhất, do đây là nhà máy đang hoạt động và chứa lượng lớn vật liệu hạt nhân.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cập nhật về chiến dịch Cơn thịnh nộ Dữ dội Trong video cập nhật đăng trên mạng xã hội, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ - Đô đốc Brad Cooper - khẳng định quân đội Mỹ đã thực hiện hơn 8.000 cuộc không kích tấn công vào các mục tiêu quân sự tại Iran, cũng như phá hủy toàn bộ lực lượng hải quân Iran.

An Hòa