NATO sụp đổ có lợi gì cho Mỹ?

Ngày 8/4 (theo giờ miền Đông nước Mỹ), Tổng thư ký NATO Mark Rutte có cuộc hội kiến với Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Bất chấp những nỗ lực xoa dịu của Tổng thư ký NATO, Tổng thống Trump vẫn tiếp tục công kích liên minh này trên mạng xã hội Truth Social ngay sau cuộc gặp.

"NATO đã không ở đó khi chúng ta cần họ, và họ cũng sẽ không xuất hiện nếu chúng ta cần họ một lần nữa. Hãy nhớ đến Greenland, tảng băng lớn được quản lý tồi tệ", ông Trump viết.

Trước đó, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt tuyên bố NATO đã bị "thử thách và thất bại". Bà nhấn mạnh: "Thật buồn khi NATO đã quay lưng với người dân Mỹ trong suốt 6 tuần qua, trong khi chính người dân Mỹ là bên tài trợ cho quốc phòng của họ".

Rạn nứt Mỹ - NATO

Chia sẻ với CNN sau buổi làm việc, ông Rutte mô tả đây là cuộc thảo luận thẳng thắn giữa "hai người bạn tốt".

Người đứng đầu NATO cho biết Tổng thống Trump "rõ ràng là thất vọng" khi nhiều đồng minh trong khối đã không ủng hộ cuộc chiến của Mỹ và Israel nhắm vào Iran ở mức độ mà ông mong muốn.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte có cuộc hội kiến với Tổng thống Mỹ Donald Trump trong ngày 8/4. Ảnh: Reuters.

"Tôi hiểu sự thất vọng của Tổng thống. Tuy nhiên, tôi cũng chỉ ra rằng nhiều quốc gia châu Âu đã hỗ trợ bằng các hình thức khác, bao gồm hậu cần, quyền bay qua không phận, cung cấp căn cứ và các hỗ trợ khác", ông Rutte cho hay.

Theo ông Rutte, phần lớn châu Âu vẫn ủng hộ quan điểm của Tổng thống Trump trong việc giảm thiểu khả năng "xuất khẩu sự hỗn loạn" của Iran.

Khi được hỏi về việc liệu Mỹ có đang cân nhắc rút khỏi NATO hay không, ông Rutte từ chối trả lời trực tiếp. Ông cũng không tiết lộ việc ông Trump có đề cập đến kế hoạch này trong cuộc gặp hay không.

"Như tôi đã nói, rõ ràng là có sự thất vọng, nhưng đồng thời Tổng thống cũng đã lắng nghe cẩn thận các lập luận của tôi về những gì đang diễn ra", ông Rutte trả lời theo cách khéo léo.

Hiện tại, giới quan sát vẫn lo ngại về khả năng duy trì liên minh NATO, khi ông Trump từng nhiều lần khẳng định "Mỹ không cần bất cứ điều gì từ NATO nữa".

Theo Wall Street Journal, ông Trump hiện cân nhắc trừng phạt các nước thành viên NATO không ủng hộ cuộc chiến của Mỹ tại Iran. Theo đó, chính quyền ông Trump đang thảo luận kế hoạch đưa binh sĩ Mỹ rời khỏi các quốc gia thành viên NATO thiếu hợp tác, để tới các nước đồng minh "hữu hảo" hơn.

Dù đây là động thái có thể tạo ra áp lực lớn, nhưng vẫn chưa đến mức chứng kiến Mỹ rút hoàn toàn khỏi liên minh. Ông Trump từng nhiều lần đe dọa rằng Mỹ sẽ rút khỏi NATO, nhưng điều này không dễ thực hiện một cách nhanh chóng và chính thức, do quyết định này cần phải được Thượng viện Mỹ thông qua.

Một đạo luật được lưỡng đảng thông qua năm 2023 quy định: Tổng thống Mỹ không được đình chỉ, chấm dứt, lên án hoặc rút Mỹ khỏi Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương, trừ khi có sự tư vấn và chấp thuận của Thượng viện với mức ủng hộ ở mức 2/3.

Dù vậy, theo The Economist, ông Trump vẫn có thể làm "tê liệt" NATO mà không cần chính thức rút lui khỏi liên minh. Ông có thể điều chuyển toàn bộ binh sĩ Mỹ khỏi châu Âu hoặc triệu hồi Tư lệnh Tối cao vốn luôn do tướng Mỹ đảm nhiệm.

Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) vào tháng 7 tới dự báo sẽ là một trong những kỳ họp u ám nhất trong lịch sử liên minh.

Kịch bản “NATO không Mỹ”

Hiện có khoảng 84.000 binh sĩ Mỹ đang đồn trú trên khắp châu Âu. Việc Mỹ rút binh sĩ không chỉ ảnh hưởng đến vị thế quốc phòng của nhiều nước, mà còn gây thiệt hại kinh tế cho nước chủ nhà.

Giới chuyên gia nhận định với New York Times rằng chính quyền ông Trump càng công kích và đe dọa NATO, họ càng làm liên minh mà chính Mỹ vẫn đang là thành viên trong đó trở nên suy yếu.

"Thật khó để thấy bất kỳ quốc gia châu Âu nào hiện còn tin tưởng vào việc Mỹ sẽ đứng ra bảo vệ họ, nếu có biến động xảy ra. Họ có thể hy vọng, nhưng không thể đặt cược niềm tin vào Mỹ được nữa", ông Ivo Daalder, cựu Đại sứ Mỹ tại NATO, chia sẻ.

Binh sĩ trong cuộc tập trận quân sự của NATO. Ảnh: Reuters.

Một quan chức cấp cao châu Âu thậm chí còn cho rằng Điều 5, cam kết phòng thủ tập thể vốn là "trái tim" tạo nên sức mạnh của NATO, giờ không còn sức nặng. Trong mắt nhiều đồng minh, Mỹ hiện không còn là "người bảo trợ" mà trở thành một phần của sự hỗn loạn toàn cầu.

Dù Mỹ là "bộ não và khung xương" của liên minh NATO, nhưng châu Âu cũng không hoàn toàn bất lực. Các nghiên cứu gần đây cho thấy một "NATO chỉ có châu Âu" là điều có thể hình dung được.

Về quân số, ngay cả khi Washington rút quân, một NATO do châu Âu dẫn dắt vẫn có thể tồn tại, theo các quan chức cấp cao châu Âu. Hệ thống chỉ huy và cơ sở hạ tầng của NATO vẫn còn đó, châu Âu có thể đảm nhiệm phần lớn vị trí. Nhiều nghiên cứu đã sớm đưa ra những gì châu Âu cần làm để thay thế vai trò của Mỹ trong xung đột thông thường.

Nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) ước tính châu Âu cần chi khoảng 1.000 tỷ USD trong vòng 25 năm.

Tổ chức nghiên cứu Bruegel tại Brussels, phối hợp với Viện Kinh tế Thế giới Kiel, ước tính châu Âu cần thêm 300.000 binh sĩ và tăng ít nhất 290 tỷ USD chi tiêu quốc phòng mỗi năm trong ngắn hạn, để gia tăng năng lực răn đe quân sự.

Ông Camille Grand, cựu trợ lý Tổng thư ký NATO phụ trách đầu tư quốc phòng, cũng đã công bố nghiên cứu chi tiết về những khoảng trống mà châu Âu cần lấp đầy, nếu muốn thay thế Mỹ. Tất cả những yêu cầu này, châu Âu vẫn có thể tự gánh vác.

Binh sĩ NATO tiến hành tập trận quân sự. Ảnh: Reuters.

Thứ duy nhất được coi là không thể thay thế chính là chiếc ô hạt nhân của Mỹ. Hiện tại, Anh và Pháp đang thảo luận với Đức và Thụy Điển về việc mở rộng năng lực răn đe hạt nhân, để bù đắp khoảng trống nếu Mỹ rút lui khỏi liên minh.

Pháp tuyên bố sẽ tăng kho vũ khí hạt nhân, còn Anh cho biết sẽ tái lập năng lực máy bay ném bom mang vũ khí hạt nhân, bên cạnh lực lượng tàu ngầm.

Tuy nhiên, năng lực của Anh vẫn phụ thuộc vào công nghệ Mỹ, còn Pháp vốn thiết kế năng lực hạt nhân để ưu tiên bảo vệ lợi ích quốc gia.

Việc ông Trump đơn phương không kích Iran mà không tham vấn các đồng minh, sau đó lại quay sang đòi hỏi sự giúp đỡ, cũng tạo ra cú hích lớn cho phong trào "tự chủ chiến lược" của châu Âu.

Ông Bruno Macaes, cựu quốc vụ khanh phụ trách châu Âu của Bồ Đào Nha, nhận định: “Điều này sẽ tạo cú hích lớn cho châu Âu. Giờ không chỉ là chuyện châu Âu mong Mỹ đứng về phía mình; mà giờ còn là cảm giác rằng Mỹ có thể không đủ khả năng, ngay cả khi họ sẵn sàng”.

Thủ tướng Anh Keir Starmer, đồng minh thân cận nhất của Mỹ, cũng đã bóng gió về việc Anh nên xích lại gần Liên minh Châu Âu (EU) hơn: "Lợi ích quốc gia lâu dài đòi hỏi chúng ta phải có quan hệ đối tác chặt chẽ hơn với các đồng minh tại châu Âu".

Nhiều người hiện đặt câu hỏi việc phá vỡ liên minh NATO sẽ mang lại lợi ích gì cho Mỹ.

Ông Wolfgang Ischinger, cựu đại sứ Đức tại Mỹ, cho rằng việc Mỹ rút khỏi NATO sẽ là “món quà” cho những siêu cường đối thủ của Mỹ.

Ông Nicholas Burns, cựu đại sứ Mỹ tại NATO, đánh giá việc Mỹ rút khỏi NATO sẽ là “thảm họa đối với vị thế toàn cầu của Mỹ”.

NATO là một liên minh phòng thủ. Tuy nhiên, trong trường hợp Iran, ông Burns nhấn mạnh: “Mỹ không bị tấn công mà đã chủ động tấn công, đồng thời không tham vấn hay thông báo trước các đồng minh”.

Tuy vậy, để phần nào xoa dịu ông Trump, phần lớn các nước NATO đã đồng ý tham gia đảm bảo an ninh tại eo biển Hormuz sau khi chiến sự kết thúc. Liên minh thực hiện hoạt động tuần tra tại eo biển hiện có khoảng 35 quốc gia tham gia, do Anh và Pháp dẫn đầu.

Giới quan sát cảnh báo, việc NATO sụp đổ sẽ tạo nên cục diện mới giữa các siêu cường quân sự trên thế giới. Điều này chưa chắc có lợi cho Mỹ. Câu hỏi đặt ra là: Liệu Mỹ có sẵn sàng chấp nhận điều này?

Tổng thư ký NATO Mark Rutte "thấu hiểu nỗi thất vọng của ông Trump" Chia sẻ với CNN sau buổi làm việc với ông Trump, ông Rutte mô tả đây là cuộc thảo luận thẳng thắn giữa "hai người bạn tốt". Ông Rutte thừa nhận ông Trump "đang thất vọng" khi nhiều đồng minh trong NATO không ủng hộ cuộc chiến của Mỹ và Israel nhắm vào Iran, ở mức độ mà ông Trump mong muốn.

An Hòa

Video: CNN