NATO chọn 'mắt thần trên không' GlobalEye thay thế phi đội E-3A của Mỹ

NATO đang xúc tiến kế hoạch hiện đại hóa năng lực cảnh báo sớm trên không khi quyết định khởi động đàm phán với tập đoàn Saab của Thụy Điển để mua tối đa 10 máy bay cảnh báo sớm GlobalEye. Thông tin được Tổng thư ký NATO Mark Rutte công bố ngày 7/7.

Theo ông Mark Rutte, phi đội GlobalEye sẽ giúp liên minh tăng cường khả năng giám sát, cảnh báo sớm và đối phó hiệu quả với các mối đe dọa mới, đặc biệt là các cuộc tấn công bằng bầy đàn máy bay không người lái (UAV), đồng thời duy trì năng lực trinh sát chiến lược trong nhiều thập kỷ tới.

Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Saab Micael Johansson cho biết thương vụ có giá trị tối đa 4,5 tỷ USD.

Nếu hợp đồng sớm được ký kết, những chiếc GlobalEye đầu tiên có thể được bàn giao từ năm 2030. Giá mỗi máy bay dự kiến dao động từ 400-450 triệu USD.

Máy bay cảnh báo sớm GlobalEye được phát triển trên nền tảng máy bay phản lực thương gia Bombardier Global 6500 của Canada, tích hợp radar mảng pha quét điện tử chủ động Erieye cùng nhiều cảm biến và hệ thống chỉ huy hiện đại.

Radar Erieye có khả năng phát hiện mục tiêu ở cự ly tới 450 km, giúp máy bay được ví như "mắt thần trên không" nhờ năng lực giám sát trên phạm vi rộng.

NATO dự kiến sử dụng GlobalEye để thay thế 14 máy bay cảnh báo sớm E-3A Sentry do Mỹ sản xuất và đưa vào biên chế từ năm 1982.

Đây là dòng máy bay đã phục vụ liên minh hơn 40 năm và đang dần bộc lộ nhiều hạn chế trước yêu cầu tác chiến hiện đại.

Cùng với kế hoạch mua GlobalEye, ông Mark Rutte cũng cho biết Đan Mạch, Phần Lan, Đức và Na Uy dự kiến mua tổng cộng 5 máy bay không người lái trinh sát hạng nặng MQ-4C của Mỹ.

Các phương tiện này sẽ phối hợp với phi đội máy bay không người lái RQ-4D đang hoạt động tại căn cứ Sigonella, Italy, nhằm tăng cường năng lực tình báo, giám sát và bảo vệ các tuyến cáp thông tin dưới biển cũng như khu vực Bắc Cực.

Trước đó, NATO từng có kế hoạch mua 6 máy bay cảnh báo sớm E-7A Wedgetail.

Tuy nhiên, đến cuối năm 2025, liên minh quyết định hủy chương trình vì không còn phù hợp về chiến lược và tài chính, đồng thời chịu ảnh hưởng từ sự không chắc chắn của chương trình E-7 tại Mỹ.

Sau khi E-7A bị loại khỏi kế hoạch, GlobalEye trở thành lựa chọn khả thi duy nhất trong phân khúc máy bay cảnh báo sớm sử dụng động cơ phản lực do phương Tây sản xuất.

Hiện Thụy Điển, Pháp và Canada đều đã lựa chọn mẫu máy bay này để trang bị cho lực lượng vũ trang.

Việt Hùng