Năng lượng hóa thạch: Giá rẻ nhưng rủi ro lớn về an ninh nguồn cung

Năng lượng tái tạo là xu hướng tất yếu

Theo các chuyên gia, khi GDP tăng 1%, nhu cầu năng lượng có thể tăng nhanh gấp khoảng 1,5 lần tốc độ tăng trưởng kinh tế, tương đương mức tăng 12–14%/năm nếu GDP tăng khoảng 7%.

Năng lượng hóa thạch tuy có chi phí thấp nhưng tiềm ẩn rủi ro lớn về an ninh và ổn định nguồn cung, nhất là trong bối cảnh xung đột địa chính trị trên thế giới như hiện nay. Vì vậy, phát triển năng lượng tái tạo không chỉ là xu hướng mà là con đường tất yếu nhằm giảm thiểu các cú sốc và đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng.

Chia sẻ tại tọa đàm mới đây, PGS-TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Tài nguyên và Môi trường cho rằng, các rào cản thương mại xanh đang ngày càng gia tăng và trở thành “luật chơi mới” trong thương mại toàn cầu.

Các rào cản này không chỉ xuất phát từ mục tiêu môi trường mà còn mang yếu tố bảo hộ thương mại, buộc các quốc gia xuất khẩu phải thích ứng nếu không muốn bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu.

Bên cạnh đó, người tiêu dùng ngày càng đề cao trách nhiệm môi trường, coi việc lựa chọn sản phẩm thân thiện với sinh thái và đa dạng sinh học là một chuẩn mực đạo đức.

Năng lượng sạch đang trở thành xu hướng. Ảnh: L.Bằng

Mặc dù đối mặt với nhiều thách thức, nhưng Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Tài nguyên và Môi trường cho rằng chuyển đổi xanh đồng thời tạo ra những động lực mới để nâng cao hiệu quả kinh tế.

“Việc giảm cường độ phát thải và tiêu hao năng lượng trên mỗi đồng GDP không chỉ là cam kết quốc tế mà còn là giải pháp tiết kiệm trực tiếp cho từng hộ gia đình và doanh nghiệp. Việc áp dụng các tiêu chuẩn công trình xanh giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí vận hành về điện, nước và vật liệu, từ đó trực tiếp nâng cao biên lợi nhuận và năng lực cạnh tranh lâu dài”, PGS-TS Nguyễn Đình Thọ nói.

Bên cạnh đó, kinh tế tuần hoàn cũng mở ra không gian phát triển mới khi biến chất thải thành tài nguyên.

Tuy nhiên, PGS-TS Nguyễn Đình Thọ cho rằng để hiện thực hóa mô hình này, cần một cuộc cải cách đồng bộ về hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế pháp lý.

“Thực tế cho thấy, nhiều loại chất thải công nghiệp như tro xỉ, xỉ than có thể tái sử dụng làm vật liệu xây dựng, nhưng vẫn vướng rào cản về thủ tục, quy định. Bên cạnh đó, các mô hình như mua bán điện trực tiếp (DPPA), phát triển điện mặt trời mái nhà hay kết hợp lưu trữ điện với hạ tầng xe điện có thể tạo ra giá trị kinh tế mới, góp phần tận dụng hiệu quả nguồn lực trong dân cư và doanh nghiệp”, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ nói.

Chuyển đổi xanh là điều kiện bắt buộc với doanh nghiệp

TS. Phạm Phan Dũng, chuyên gia năng lượng (Bộ Công Thương), cho rằng trong bối cảnh giá năng lượng tăng mạnh thời gian gần đây, doanh nghiệp đang chịu áp lực kép: chi phí đầu vào gia tăng trong khi yêu cầu về tiêu chuẩn xanh từ các thị trường xuất khẩu ngày càng khắt khe.

Điều này khiến chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì năng lực cạnh tranh.

Chuyên gia của Bộ Công Thương nhấn mạnh, hiệu quả của các giải pháp tiết kiệm năng lượng thể hiện rõ ở ba khía cạnh: giảm chi phí vận hành, nâng cao năng suất – chất lượng sản phẩm và giảm phát thải.

Quan trọng hơn, đây là yếu tố giúp doanh nghiệp giữ vững khả năng tiếp cận các thị trường quốc tế, đặc biệt là những thị trường có tiêu chuẩn môi trường cao như EU.

Từ góc độ thực tiễn, chuyển đổi xanh không chỉ là thay đổi nguồn năng lượng mà còn bao gồm đổi mới công nghệ, tối ưu quy trình và thu hồi năng lượng trong sản xuất.

Những giải pháp cụ thể như chuyển từ bóng đèn sợi đốt sang LED, sử dụng điều hòa inverter hay thu hồi nhiệt trong dây chuyền công nghiệp cho thấy chuyển đổi xanh hoàn toàn có thể bắt đầu từ những thay đổi nhỏ, nhưng mang lại hiệu quả tích lũy lớn về lâu dài.

Chính vì vậy, yêu cầu chuyển đổi năng lượng không chỉ xuất phát từ sức ép thị trường hay tiêu chuẩn môi trường, mà còn gắn với mục tiêu nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.

Tuân Nguyễn