Năng lực cấp xã - 'mắt xích' quan trọng của chính quyền địa phương 2 cấp

Bài 1

:

Từng bước hiện thực hóa khát vọng

phục vụ nhân dân tốt hơn

Ngày 28/02/2025, Bộ Chính trị, Ban Bí thư ban hành Kết luận số 127-KL/TW, định hướng sắp xếp tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, hướng tới tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả và phù hợp với thực tiễn phát triển đất nước. Mục tiêu xuyên suốt của chủ trương này không chỉ là tinh giản đầu mối, mà còn xây dựng một nền hành chính phục vụ, gần dân và sát dân hơn.

Sau gần một năm vận hành, thực tiễn cho thấy chính quyền cấp xã không chỉ đủ năng lực đảm đương nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền mà còn thể hiện sự chủ động, linh hoạt và chuyên nghiệp hơn trong giải quyết công việc. Những kết quả bước đầu đang từng bước hiện thực hóa khát vọng xây dựng một chính quyền gần dân, hiểu dân và phục vụ nhân dân tốt hơn.

Từ vai trò thực thi sang chủ động quản trị địa phương

Phát biểu tại Hội nghị Trung ương 11 khóa XIII, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chính quyền cấp xã theo hướng gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân, thực hành sâu sắc quan điểm “lấy dân làm gốc”. Theo đó, hiệu quả hoạt động của bộ máy phải được đo bằng mức độ hài lòng của người dân và khả năng bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Đó cũng là mong muốn từ lâu của người dân ở cơ sở. Bởi điều họ cần không phải là một bộ máy nhiều tầng nấc, mà là một chính quyền biết lắng nghe, thấu hiểu và giải quyết công việc nhanh chóng ngay tại nơi mình sinh sống.

Trung tâm Phục vụ Hành chính công phường Bắc Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh phục vụ nhân dân vào ngày nghỉ. Ảnh: Bình Nguyên

Ông Trần Văn Hựu, Bí thư Chi bộ tổ dân phố Tân Hòa, phường Nam Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh) cho rằng, người dân kỳ vọng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sẽ giúp rút ngắn các khâu trung gian, tăng thẩm quyền cho cấp xã, để những kiến nghị chính đáng của người dân được giải quyết nhanh hơn, sát thực tiễn hơn. Trong khi đó, bà Trần Thị Hoa, người dân phường Hải Vân (thành phố Đà Nẵng), bày tỏ mong muốn các thủ tục về đất đai, hộ tịch, an sinh xã hội và các vấn đề dân sinh được xử lý ngay tại cơ sở, giảm thời gian đi lại và chờ đợi.

Hiện thực hóa khát vọng ấy, việc sắp xếp đơn vị hành chính chỉ là bước khởi đầu. Điều cốt lõi là chuyển đổi tư duy quản trị, nâng cao năng lực đội ngũ và trao quyền thực chất cho cơ sở. Sau 2 đợt sắp xếp đơn vị hành chính giai đoạn 2019 - 2021 và 2023 - 2025, cùng với việc ban hành Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 và 28 nghị định về phân cấp, phân quyền, cấp xã đã có đầy đủ cơ sở pháp lý để chuyển từ vai trò thực thi sang chủ động quản trị địa phương, trực tiếp quyết định và chịu trách nhiệm đối với nhiều vấn đề gắn với đời sống nhân dân.

Thước đo từ sự hài lòng của người dân

Sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, những chuyển động ở cơ sở đang cho thấy chủ trương đưa chính quyền đến gần dân hơn không chỉ dừng lại ở thay đổi về tổ chức bộ máy. Điều quan trọng hơn là quyền hạn, trách nhiệm và nguồn lực đã thực sự được trao về cấp xã - nơi gần dân nhất và cũng là nơi người dân kỳ vọng nhiều nhất.

Một trong những dấu ấn rõ nét là vai trò của HĐND cấp xã ngày càng được phát huy, trở thành trung tâm quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương, từ ngân sách, đầu tư công đến giám sát việc thực thi chính sách và giải quyết các vấn đề dân sinh phát sinh từ thực tiễn. Cùng với việc kiện toàn tổ chức sau sắp xếp đơn vị hành chính, chất lượng hoạt động giám sát cũng có bước chuyển rõ rệt, từ “giám sát, kiến nghị” sang “giám sát gắn với trách nhiệm và kết quả”.

Nếu HĐND là cơ quan quyết định và giám sát thì UBND cấp xã là nơi trực tiếp biến các quyết sách thành hành động. Việc tiếp nhận 1.065 nhiệm vụ, thẩm quyền từ cấp huyện và gần 80% thủ tục hành chính trước đây thuộc cấp huyện được chuyển về cấp xã là phép thử lớn đối với năng lực quản trị ở cơ sở. Thực tế cho thấy, nhiều địa phương đã nhanh chóng thích ứng, vận hành hiệu quả bộ máy mới, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo chất lượng phục vụ. Tại phường Bắc Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh), 100% hồ sơ được giải quyết đúng hạn và trước hạn. Không chỉ hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn, đội ngũ cán bộ, công chức còn chủ động hỗ trợ người cao tuổi, người yếu thế, sẵn sàng làm việc cả ngày nghỉ để phục vụ Nhân dân. Sự tận tụy ấy được người dân ghi nhận bằng những câu thơ mộc mạc: “Ngày nghỉ không từ chối, trọn nghĩa với dân làng”.

Năng lực của chính quyền cấp xã còn được thể hiện rõ trong những tình huống phát sinh từ thực tiễn. Từ bảo đảm an sinh xã hội, phòng chống thiên tai đến xử lý các tình huống khẩn cấp, cấp xã luôn là lực lượng phản ứng đầu tiên và trực tiếp nhất. Đầu mùa nắng nóng năm 2026, khi xảy ra cháy rừng tại các xã Tam Hợp, Bích Hào (Nghệ An), chính quyền cơ sở đã nhanh chóng huy động lực lượng tại chỗ, phối hợp với người dân khống chế đám cháy trong thời gian ngắn, hạn chế tối đa thiệt hại. Những tình huống như vậy chính là phép thử chân thực nhất đối với năng lực điều hành và mức độ gắn bó với Nhân dân của chính quyền cơ sở.

Từ thực tiễn gần một năm vận hành có thể thấy, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ làm thay đổi cách tổ chức bộ máy mà còn từng bước thay đổi phương thức quản trị. HĐND cấp xã thực hiện tốt hơn vai trò cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương; UBND cấp xã chủ động hơn trong điều hành; phần lớn thủ tục hành chính được giải quyết ngay tại cơ sở. Quan trọng hơn, khoảng cách giữa chính quyền và người dân đang được rút ngắn bằng những kết quả cụ thể, đo đếm được từ chính sự hài lòng của người dân.

Hạnh Phương