Nâng chuẩn để doanh nghiệp Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng

Diễn đàn “Nhà cung ứng Việt Nam – Hành trình vươn tới sự xuất sắc” và Lễ công bố kết quả Chương trình bình chọn “Nhà cung ứng xuất sắc Việt Nam năm 2025,”

Đây là nội dung chính được nhấn mạnh tại diễn đàn “Nhà cung ứng Việt Nam - Hành trình vươn tới sự xuất sắc” và Lễ công bố kết quả Chương trình bình chọn “Nhà cung ứng xuất sắc Việt Nam năm 2025” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 29/1.

Sự kiện không chỉ vinh danh 27 doanh nghiệp tiêu biểu mà còn nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực nội sinh, chuyển vai từ nhà cung cấp đơn thuần sang đối tác chiến lược trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cần nhìn rõ vị trí để lựa chọn hướng đi phù hợp

Tại diễn đàn, ông Bùi Trung Nghĩa, Phó chủ tịch VCCI, đã đưa ra những con số đáng suy ngẫm về thực trạng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam. Tính đến năm 2024, cả nước chỉ có khoảng 5.000 doanh nghiệp thực sự tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, chiếm chưa đầy 0,5% trong tổng số hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động.

Theo ông Nghĩa, con số này vừa phản ánh thách thức, vừa cho thấy dư địa phát triển rất lớn nếu doanh nghiệp Việt Nam biết tận dụng thời cơ. Thế giới đang trải qua những biến đổi sâu sắc, nơi chuỗi cung ứng không còn đơn thuần là mối quan hệ mua bán mà đã chuyển hóa thành những hệ sinh thái phức hợp. Trong hệ sinh thái đó, vị thế doanh nghiệp không còn được quyết định chủ yếu bởi chi phí thấp, mà bởi độ tin cậy, khả năng thích ứng và năng lực đồng hành lâu dài.

Ông Bùi Trung Nghĩa nhấn mạnh, doanh nghiệp Việt Nam không thể mãi hài lòng với vai trò “mắt xích” gia công thuần túy. Thay vào đó, cần vươn mình trở thành những đối tác chiến lược, có năng lực quản trị chuỗi giá trị gắn liền với phát triển bền vững. Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao năng lực nội sinh, bởi “tấm vé” để bước vào sân chơi lớn chỉ dành cho những doanh nghiệp dám tự nâng cấp.

Theo ông Nghĩa, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy khoa học-công nghệ và công nghiệp hỗ trợ đã tạo nền tảng vững chắc. Tuy nhiên, chính sách chỉ thực sự “sống” khi được doanh nghiệp chuyển hóa thành năng lực vận hành thực tế, khả năng làm chủ công nghệ và hệ thống quản trị hiện đại. Nếu chậm chân trong việc thích ứng với các chuẩn mực mới về chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, doanh nghiệp nội địa sẽ đối mặt với nguy cơ bị đào thải khỏi các chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao.

Nhìn lại chặng đường 40 năm Đổi mới, dù Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu rực rỡ với thu nhập bình quân đầu người tăng hơn 67 lần, nhưng sự liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước vẫn còn là “nút thắt” cần tháo gỡ. Để trở thành quốc gia thu nhập cao, Việt Nam cần một thế hệ nhà cung ứng mới, không chỉ sản xuất theo đơn đặt hàng mà còn tham gia vào quá trình thiết kế, giải pháp kỹ thuật và cung ứng dịch vụ tích hợp.

Nâng chuẩn công nghệ, chất lượng và phát triển bền vững

Tại sự kiện, các diễn giả cho rằng, doanh nghiệp Việt Nam không thể áp dụng một công thức chung cho mọi đối tượng, mà cần nhìn rõ vị trí của mình trong chuỗi để lựa chọn hướng đi phù hợp. Nếu doanh nghiệp đã tham gia chuỗi trong thời gian dài nhưng vẫn tiếp cận theo tư duy “nhà cung cấp đơn thuần”, chỉ tập trung bán sản phẩm hay linh kiện, thì rất khó tiến xa.

Trong bối cảnh mới, doanh nghiệp cần chuyển vai từ nhà cung cấp sang đối tác, cùng khách hàng giải quyết vấn đề, chia sẻ giá trị và đồng hành lâu dài. Việc hiểu sâu bối cảnh, nhu cầu và chiến lược của khách hàng được xem là điều kiện tiên quyết để nâng tầm vị thế trong chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, yếu tố được nhấn mạnh nhiều nhất là sự ổn định về hệ thống, công nghệ và chất lượng. Đây là nền tảng bắt buộc trước khi doanh nghiệp bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Chuỗi cung ứng được ví như một “đường cao tốc”, nơi những doanh nghiệp chưa đủ năng lực, chưa đủ ổn định rất dễ bị loại khỏi cuộc chơi.

Từ góc độ hành động, các chuyên gia đề xuất doanh nghiệp cần ưu tiên tiêu chuẩn hóa và đầu tư để đạt các tiêu chuẩn quốc tế ngay từ đầu, coi đây là bước khởi động bắt buộc. Đồng thời, yêu cầu xanh hóa sản xuất, đáp ứng tiêu chí ESG cũng như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon tại các thị trường lớn như Mỹ và EU đã trở thành những điều kiện không thể thiếu đối với nhà cung ứng muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI nhấn mạnh chương trình mang ý nghĩa chiến lược nhằm hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng đội ngũ doanh nhân bản lĩnh, đủ sức cạnh tranh khu vực và quốc tế.

Điểm nhấn của sự kiện là Lễ công bố kết quả Chương trình bình chọn “Nhà cung ứng xuất sắc Việt Nam 2025”. Ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, chia sẻ chương trình không chỉ mang ý nghĩa vinh danh các doanh nghiệp tiêu biểu, mà còn có giá trị chiến lược trong việc hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển đội ngũ doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh, có năng lực cạnh tranh khu vực và toàn cầu.

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu đáng ghi nhận, với độ mở kinh tế thuộc nhóm cao trên thế giới. Tuy nhiên, khu vực FDI vẫn đóng vai trò chủ đạo trong sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm có giá trị cao, trong khi liên kết với doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các nhà cung ứng nội địa, còn hạn chế. Vì vậy, yêu cầu nâng cao năng lực nội tại để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu trở nên cấp thiết.

Năm 2025 được đánh giá là năm nhiều biến động của kinh tế thế giới, nhưng cũng mở ra cơ hội khi chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ. Dòng vốn đầu tư không chỉ tìm kiếm chi phí thấp mà ngày càng ưu tiên các quốc gia có hệ sinh thái cung ứng ổn định, linh hoạt và bền vững. Trong bối cảnh đó, nhà cung ứng Việt Nam được kỳ vọng không chỉ là mắt xích sản xuất mà còn trở thành đối tác chiến lược trong chuỗi.

Tại diễn đàn, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách chiến lược Trung ương, nhấn mạnh yêu cầu phát triển hệ sinh thái nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Theo ông, trọng tâm là triển khai hiệu quả các nghị quyết lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 57 về khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Ông Nguyễn Đức Hiển cho rằng các văn kiện, nghị quyết gần đây đều đã nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của các nhà cung ứng trong mô hình tăng trưởng mới. Tư duy phát triển không còn dừng ở việc cung cấp đầu vào, mà được nhìn nhận như một bộ phận cấu thành năng lực quốc gia và năng lực của toàn bộ hệ thống doanh nghiệp.

Chia sẻ tại lễ trao giải, đại diện Công ty TOMECO - một trong những đơn vị tiêu biểu được vinh danh, cho biết: “Danh hiệu Nhà cung ứng xuất sắc không phải là đích đến cuối cùng, mà là động lực để chúng tôi tiếp tục rà soát, tự đánh giá nghiêm túc theo các chuẩn mực quốc tế. Giá trị lớn nhất chúng tôi nhận được là xác định rõ con đường phát triển dài hạn dựa trên sự minh bạch và bền vững.”

Để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế chi phí mà phải đầu tư vào công nghệ, chất lượng, quản trị và phát triển bền vững, qua đó khẳng định vị thế như những đối tác chiến lược thực sự trong hệ sinh thái cung ứng toàn cầu.

Thái Hoàng