Nâng cao năng lực công nghệ cho giảng viên giáo dục nghề nghiệp

Một nội dung trong cuộc thi Thử thách tư duy quản trị của sinh viên Trường Cao đẳng Thương mại.

Chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp không chỉ là đưa phần mềm cùng các ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào lớp học. Từ thực tế giảng dạy, ThS Lê Trần Thanh Hiếu, giảng viên Khoa Khoa học cơ bản - Trường Cao đẳng Thương mại (Đà Nẵng), tập trung vào cách sử dụng những công cụ sẵn có để thiết kế hoạt động học tập, khai thác dữ liệu và tăng cường tương tác với sinh viên.

Năng lực số không chỉ là biết dùng công cụ

Theo ThS Lê Trần Thanh Hiếu, trong quá trình chuyển đổi số, kỹ năng sử dụng công cụ công nghệ thường được đồng nhất với năng lực số. Giảng viên có thể biết tạo bài trình chiếu, đăng tài liệu lên LMS (hệ thống quản lý học tập trực tuyến, nơi giảng viên có thể đưa học liệu, giao nhiệm vụ, tổ chức kiểm tra, theo dõi tiến độ và phản hồi cho người học), xây dựng biểu mẫu trực tuyến hoặc nhập câu lệnh vào công cụ AI. Tuy nhiên, những thao tác đó mới là điều kiện ban đầu.

Trong thực tế dạy học, năng lực số được thể hiện khi giảng viên biết lựa chọn công nghệ phù hợp với mục tiêu môn học, tổ chức hoạt động cho người học, khai thác thông tin và dữ liệu học tập, kiểm tra kết quả rồi điều chỉnh cách triển khai.

Với tuần lễ kinh doanh, sinh viên Trường Cao đẳng Thương mại có cơ hội áp dụng lý thuyết đã học vào thực tế.

Thầy Hiếu minh họa sự khác biệt này qua việc sử dụng biểu mẫu trực tuyến. Một biểu mẫu có thể được dùng để thu câu trả lời và ghi điểm. Nhưng khi giảng viên phân tích tỷ lệ sinh viên trả lời đúng, sai ở từng câu hỏi, kết quả đó trở thành dữ liệu phục vụ điều chỉnh bài dạy.

Trong ví dụ của thầy, nếu 28/40 sinh viên trả lời sai một câu hỏi về thời điểm ghi nhận doanh thu, giảng viên có thể nhận diện nội dung nhiều sinh viên chưa hiểu. Kết quả biểu mẫu được đưa trở lại lớp học thông qua một tình huống thực hành. Sinh viên xác định thời điểm ghi nhận và giải thích căn cứ, thay vì tiếp tục chuyển sang nội dung mới.

Biểu mẫu trực tuyến lúc này không chỉ là công cụ kiểm tra mà đã tham gia vào quá trình đánh giá và điều chỉnh hoạt động dạy học.

Ba cách làm từ thực tế giảng dạy

Trong nhiều hoạt động dạy học, ThS Lê Trần Thanh Hiếu tổ chức tiến trình học tập trên LMS theo mô hình Blended Learning và lớp học đảo ngược.

Đơn cử như với nội dung thiết kế chương trình du lịch hai ngày một đêm, sinh viên được chuẩn bị trước giờ học bằng cách xem video mô phỏng và trả lời câu hỏi trắc nghiệm trên LMS. Khi đến lớp, thay vì nghe lại phần lý thuyết, sinh viên làm việc theo nhóm, mỗi nhóm nhận một hồ sơ khách hàng và xây dựng lịch trình.

Sau giờ học, sản phẩm được nộp trên LMS. Sinh viên sử dụng rubric điện tử để tự kiểm tra, sau đó nhận phản hồi của giảng viên. Theo cách tổ chức này, LMS được sử dụng xuyên suốt quá trình chuẩn bị, thực hành và phản hồi, thay vì chỉ là nơi lưu trữ tài liệu.

Một giờ học của sinh viên Trường Cao đẳng Thương mại.

Với AI tạo sinh, thầy Hiếu thiết kế hoạt động theo hướng để sinh viên phản biện sản phẩm của công nghệ. Thay vì yêu cầu AI tạo một câu trả lời hoàn chỉnh, giảng viên có thể yêu cầu AI viết một sản phẩm có chủ ý cài cắm lỗi.

"Tôi có thể đưa ra một tình huống, yêu cầu AI đóng vai nhân viên chăm sóc khách hàng và viết email trả lời khiếu nại do giao hàng chậm. Trong email, AI được yêu cầu cố ý tạo bốn điểm chưa phù hợp liên quan đến thái độ giao tiếp, thông tin giải thích, trách nhiệm và phương án xử lý. Phần lỗi được giữ lại để sinh viên tự phát hiện.

Sau khi kiểm chứng và chỉnh sửa đầu ra, giảng viên giao nhiệm vụ cho sinh viên phát hiện các điểm chưa phù hợp, giải thích tác động của từng lỗi, viết lại email và rút ra nguyên tắc cần tuân thủ trong tình huống tương tự", ThS Lê Trần Thanh Hiếu ví dụ.

Trong hoạt động này, AI tạo ra nguyên liệu học tập nhưng không đưa ra đáp án để sinh viên sử dụng trực tiếp. Người học phải phân tích, đánh giá và sửa sản phẩm. Đây là cách thầy Hiếu sử dụng AI để tổ chức hoạt động học tập thay vì để công nghệ thực hiện thay nhiệm vụ của người học.

Từ những hoạt động trên, thầy Hiếu đề xuất phát triển năng lực số cho giảng viên theo các nhiệm vụ nhỏ. Thay vì bắt đầu bằng việc lựa chọn phần mềm cần học, giảng viên xác định vấn đề cần cải thiện trong dạy học, như tìm kiếm và kiểm chứng học liệu, chẩn đoán lỗi của người học, tạo tình huống thực hành hoặc phản hồi bài làm.

Các mô-đun bồi dưỡng được thiết kế ngắn, mỗi mô-đun gắn với một sản phẩm cụ thể. Sản phẩm sau đó được đưa vào lớp học thử nghiệm, đánh giá về mức độ phù hợp với mục tiêu học tập, tính chính xác chuyên môn, hoạt động của người học và an toàn dữ liệu. Những cách làm phù hợp được chia sẻ trong sinh hoạt chuyên môn và có thể đưa vào kho học liệu dùng chung.

"Phát triển năng lực số của giảng viên được gắn trực tiếp với hoạt động chuyên môn. Năng lực số của nhà giáo không dừng ở kỹ năng thao tác công cụ thông thường, mà là khả năng sử dụng công nghệ để thiết kế tiến trình học tập, khai thác và xây dựng dữ liệu học tập và phản hồi cho người học", ThS Lê Trần Thanh Hiếu chia sẻ.

Hà Nguyên