Nâng cao hiệu quả nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia

Khi bài toán nguồn vốn từng bước được tháo gỡ, yêu cầu đặt ra là chủ động chuẩn bị, đẩy nhanh giải ngân, biến nguồn lực thành kết quả thiết thực.

Những tháng đầu năm nay, việc triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) trên địa bàn tỉnh có thời điểm bị chậm do phải chờ hướng dẫn về kế hoạch đầu tư công trung hạn và phân bổ vốn. Do đó, nhiều địa phương dù đã xác định nhu cầu, chuẩn bị danh mục nhưng chưa đủ cơ sở để triển khai các công trình thiết yếu.

Đến nay, kế hoạch vốn đã được xác lập. Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Gia Lai được bố trí 6.885,234 tỷ đồng thực hiện các chương trình MTQG; riêng năm 2026 là 630,187 tỷ đồng.

Không để vốn chờ dự án

Tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc thúc đẩy triển khai chương trình MTQG giai đoạn 2026 - 2035 diễn ra ngày 6-7 vừa qua, Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn kiến nghị Trung ương cân đối tăng thêm nguồn vốn đầu tư công cho chương trình, đồng thời xem xét giảm tỷ lệ vốn đối ứng ngân sách địa phương. Kiến nghị này cho thấy nhu cầu nguồn lực của tỉnh vẫn rất lớn, nhất là khi 93/135 phường, xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Nhiều công trình hạ tầng ở nông thôn cần được đầu tư, nâng cấp. Ảnh: Hà Duy

Tuy nhiên, khi kế hoạch vốn đã được phân bổ, trọng tâm điều hành phải chuyển sang năng lực hấp thụ vốn. Nếu thủ tục và chuẩn bị đầu tư chậm, nguồn lực có thể chưa được chuyển hóa thành công trình, sinh kế và thu nhập. Mặt khác, nếu dồn khối lượng vào cuối năm sẽ tạo áp lực giải ngân, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư.

Qua nắm bắt tình hình tại cơ sở cho thấy, nhiều địa phương đã chủ động chuẩn bị. Tại xã An Lão, nhu cầu và danh mục đầu tư được rà soát, ưu tiên các lĩnh vực giao thông, thủy lợi, nước sạch. Theo ông Lê Văn Thanh - Chủ tịch UBND xã: Năm 2026, xã được phân bổ 5,32 tỷ đồng thực hiện các chương trình MTQG (3,044 tỷ đồng ngân sách trung ương và 2,276 tỷ đồng ngân sách tỉnh), bố trí cho 9 công trình hạ tầng.

Trong đó, có các công trình như đường từ ruộng Đồng Vố Mới đến giáp đường mòn Hóc Miên; nâng cấp đường nội bộ thôn Gò Bùi; sửa chữa, nâng cấp kênh mương Suối Le; nâng cấp đập Thuận Hòa…

“Địa phương đã chủ động rà soát, đăng ký danh mục và chuẩn bị vị trí đầu tư từ đầu năm để khi được bố trí vốn có thể triển khai ngay. Các công trình đều dự kiến triển khai trong năm 2026” - ông Thanh cho biết.

Tại xã Ia Le, với 2,5 tỷ đồng được phân bổ, địa phương ưu tiên sửa chữa các điểm trường, đầu tư cho giao thông nông thôn tại những làng đặc biệt khó khăn và hỗ trợ phát triển sản xuất. Ông Nguyễn Minh Tứ - Bí thư Đảng ủy xã - cho hay: Xã đang chuẩn bị triển khai các dự án và phấn đấu giải ngân 100% vốn được giao trong năm 2026.

Cầu làng Mít Kom I (xã Ia O) bị gãy làm đôi, gây khó khăn cho việc đi lại, cần được đầu tư xây dựng mới. Ảnh: Hà Duy

Trong khi đó, xã Ia O được phân bổ 2,1 tỷ đồng, chủ yếu tập trung cho công tác giảm nghèo. Chủ tịch UBND xã Phan Đình Thắm cho biết, địa phương ưu tiên hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề, nâng cao thu nhập cho người dân; đồng thời hỗ trợ vốn, con giống, kỹ thuật và hướng dẫn người dân từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Cách làm này hướng tới việc giúp các hộ khó khăn từng bước xây dựng phương thức sản xuất phù hợp, nâng cao thu nhập và thoát nghèo bền vững.

Giải ngân hiệu quả, tạo giá trị thực chất

Năm 2025, tỷ lệ giải ngân vốn các chương trình MTQG của tỉnh (bao gồm cả vốn từ năm 2024 chuyển sang) đạt 55,8%, cao hơn mức bình quân cả nước (48,9%). Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, yêu cầu đặt ra cao hơn cả về tiến độ và hiệu quả sử dụng vốn.

Nhiều công trình hạ tầng ở nông thôn cần được đầu tư, nâng cấp. Ảnh: Hà Duy

Theo định hướng, nguồn lực các chương trình MTQG giai đoạn mới tập trung đầu tư cho hạ tầng thiết yếu, sản xuất nông nghiệp theo hướng sinh thái, mô hình sinh kế bền vững, đào tạo nghề, tạo việc làm, hỗ trợ phụ nữ khó khăn phát triển kinh tế và các dự án phát triển sản xuất…

Trao đổi với phóng viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Dương Mah Tiệp cho biết: Nguồn vốn phải được sử dụng đúng mục tiêu, đúng đối tượng, đúng quy định và tạo ra giá trị thực chất. Tỉnh sẽ tiếp tục hỗ trợ các mô hình phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế cộng đồng và các dự án phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị đối với những sản phẩm chủ lực. Trong đó, ưu tiên xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, hỗ trợ kỹ thuật, quản lý chất lượng, nâng cao năng lực sơ chế, chế biến và phát triển thị trường.

Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu thay đổi cách nhìn về hiệu quả vốn chương trình MTQG. Một công trình hoàn thành đúng tiến độ mới là kết quả về đầu tư; giá trị lớn hơn phải được thể hiện ở việc công trình phục vụ sản xuất, người dân có thêm sinh kế, sản phẩm có đầu ra và khả năng thoát nghèo được cải thiện.

Vì vậy, từ khâu chuẩn bị, lựa chọn danh mục đến tổ chức thực hiện, mỗi dự án cần được đặt trong mối liên hệ với nhu cầu thực tế và khả năng tạo ra giá trị sau đầu tư. Giai đoạn mới, vì thế đòi hỏi một bước chuyển từ tư duy “giải ngân hết” sang “giải ngân hiệu quả”.

HÀ DUY