Nâng cao hiệu quả đầu tư, quản trị tài chính công hiện đại

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên thảo luận. Ảnh: Phạm Thắng

Chiều 21/4, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận tại hội trường về: Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030; Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia giai đoạn 2026-2030; kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026 - 2030; phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024.

Cần chuyển mạnh từ mở rộng đầu tư sang nâng cao hiệu quả đầu tư

Cơ bản nhất trí với Báo cáo của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính về Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 – 2030, nhiều ĐBQH cũng cho rằng, trong giai đoạn 2020 - 2025, đầu tư công đã góp phần quan trọng trong ổn định kinh tế vĩ mô và phục hồi tăng trưởng, nhiều công trình hạ tầng chiến lược đã được triển khai, tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển trong giai đoạn tiếp theo.

Tuy nhiên, ĐBQH Nguyễn Duy Minh (Đà Nẵng) cũng nêu nghịch lý: nguồn vốn không nhỏ nhưng giải ngân chậm, nhu cầu lớn nhưng khả năng hấp thụ vốn còn hạn chế; nhiều dự án kéo dài, điều chỉnh nhiều lần, làm giảm hiệu quả đầu tư. “Điều này cho thấy vấn đề cốt lõi không nằm ở thiếu vốn, mà nằm ở cơ chế vận hành và tổ chức thực hiện”.

ĐBQH Nguyễn Duy Minh (Đà Nẵng). Ảnh: Quang Khánh

Đại biểu cũng đề cập một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là quy trình thủ tục đầu tư còn phức tạp, thiếu liên thông. Một dự án đầu tư công phải thực hiện nhiều bước theo các luật khác nhau như đầu tư công, quy hoạch, đất đai, môi trường, xây dựng và đấu thầu. Một dự án chỉ vài tỷ đồng ở cấp cơ sở cũng phải thực hiện đầy đủ các bước như một dự án hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng; và có những công trình tuy nhỏ nhưng mất tới 1 - 2 năm hoàn tất thủ tục, trong khi thi công chỉ vài tháng…

Từ thực tế trên, đại biểu Nguyễn Duy Minh đề nghị, cần ưu tiên sửa đổi đồng bộ các luật liên quan trực tiếp đến đầu tư công trong năm 2026 theo hướng thiết lập một quy trình thống nhất, liên thông, giảm tối đa các thủ tục trung gian và cho phép triển khai song song các bước phù hợp; tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt là phân loại dự án theo quy mô và mức độ rủi ro.

Đối với các dự án nhỏ, đại biểu đề nghị, cần đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thủ tục, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát.

“Cũng có nhiều dự án ghi vốn ở nhiều kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn nhưng đến nay vẫn chưa giải phóng mặt bằng xong. Người dân trong vùng dự án hàng chục năm sống trong điều kiện khó khăn, thiếu thốn về chỗ ở”. Nêu thực tế này, đại biểu Nguyễn Duy Minh cũng đề nghị, tiếp tục rà soát, kiên quyết đưa ra khỏi danh mục đối với các dự án mang tính “giữ chỗ”.

ĐBQH Phạm Thúy Chinh (Hải Phòng) đề nghị, cần chuyển từ tư duy giải ngân cao sang hiệu quả cao trong hoạt động đầu tư công. “Ngay từ khâu lập kế hoạch, chúng ta đã mặc định phấn đấu giải ngân 95% vốn đầu tư. Có lẽ là do mức độ giải ngân thấp của giai đoạn trước đây và vẫn là bài toán "có tiền mà không tiêu được", rất cần phải được lưu ý”.

ĐBQH Phạm Thúy Chinh (Hải Phòng) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Đại biểu Phạm Thúy Chinh đề nghị, cần áp dụng cơ chế giải ngân theo kết quả đầu ra, thiết lập nguyên tắc "không đạt mục tiêu giai đoạn trước thì không bố trí vốn cho giai đoạn sau". Theo đó, trong giai đoạn 2026 - 2030, cần có bước chuyển mạnh từ mở rộng đầu tư sang nâng cao hiệu quả đầu tư, quản lý chi tiêu sang quản trị tài chính công hiện đại.

Cũng quan tâm đến chất lượng đầu tư, ĐBQH Hoàng Xuân Tân (Quảng Trị) nêu thực tế, việc đấu thầu càng bỏ giá thấp càng có xu hướng chất lượng thấp và tiến độ thi công dự án chậm, thời gian kéo dài, khiến công trình không đưa vào khai thác, sử dụng đúng kế hoạch nên không phát huy được hiệu quả.

ĐBQH Hoàng Xuân Tân (Quảng Trị). Ảnh: Quang Khánh

Theo đại biểu, Kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 nên đặt vấn đề hiệu quả với tiêu chí về chất lượng và đặc biệt là tiến độ để đưa vào hoạt động, phục vụ người dân, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đại biểu cũng đề nghị, cần sớm sửa đổi các luật liên quan, trong đó có Luật Đấu thầu để tăng mức chỉ định thầu cho các công trình có tiêu chuẩn đồng nhất. Đồng thời lưu ý, việc tăng thẩm quyền cũng phải tăng trách nhiệm và chế tài đối với chủ đầu tư trong việc lựa chọn nhà thầu để bảo đảm lựa chọn nhà thầu có năng lực.

Bảo đảm khả năng hấp thụ vốn, kiểm soát bội chi ngân sách dưới 4% GDP

ĐBQH Trần Hoàng Ngân (TP. Hồ Chí Minh) đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ đã hành động quyết liệt, Quốc hội đã kịp thời, năng động thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, các kết luận quan trọng của Bộ Chính trị, trong đó đã ban hành nhiều nghị quyết để tháo gỡ các điểm nghẽn trong triển khai các dự án đầu tư trọng điểm. “Chúng ta đã hoàn thành được 5/5 chỉ tiêu về kế hoạch tài chính trong nhiệm kỳ 2021 – 2025. Một trong những điểm sáng là kéo giảm được nợ công từ 43% GDP xuống còn 34% GDP, tạo dư địa cho tăng trưởng trong giai đoạn tới”, đại biểu nhấn mạnh.

ĐBQH Trần Hoàng Ngân (TP. Hồ Chí Minh) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số, sớm đưa nước ta trở thành nước phát triển có thu nhập cao, đại biểu Trần Hoàng Ngân đề nghị, Chính phủ quan tâm đến bốn nguyên tắc mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu, đó là: tăng trưởng thực chất, tăng trưởng phải bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô; phải huy động hiệu quả các nguồn lực đầu tư; phải quan tâm đến chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của nhân dân.

Nêu bài học kinh nghiệm trong giai đoạn năm 2007 - 2012 khi kinh tế nước ta rơi vào tình trạng lạm phát cao nhưng tăng trưởng thấp do đầu tư dàn trải, tăng trưởng tín dụng nóng, bội chi ngân sách cao…, đại biểu Trần Hoàng Ngân đề nghị, Chính phủ cần lưu ý khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế, khi kế hoạch đầu tư công trong 5 năm tới cao gấp 2,6 lần so với giai đoạn trước; cùng với đó, cần kiểm soát bội chi không vượt quá 4% GDP.

Tin: Thanh Chi