Nam Sudan 15 năm sau Ngày độc lập: Giấc mơ hòa bình còn dang dở

Sau nhiều thập kỷ xung đột với Sudan để giành quyền tự quyết, Nam Sudan lại rơi vào nội chiến trong giai đoạn 2013-2018. Dù Thỏa thuận Hòa bình tái thiết năm 2018 (R-ARCSS) giúp chấm dứt phần lớn giao tranh, quá trình thực thi đến nay vẫn diễn ra chậm chạp, khiến thành quả hòa bình chưa thực sự lan tỏa tới đời sống người dân.

Theo nhà hoạt động Sabila Sebit, nhiều dịch vụ thiết yếu như y tế hay nước sạch vẫn rất thiếu thốn, trong khi các vụ bạo lực giữa các cộng đồng tiếp tục diễn ra tại nhiều địa phương. Bà cũng cho rằng, quy định dành 35% vị trí cho phụ nữ trong bộ máy nhà nước vẫn chưa được thực hiện đầy đủ, còn nhiều chính sách thúc đẩy quyền của phụ nữ vẫn chưa được hoàn thiện.

Cùng quan điểm, nhà hoạt động Zabib Musa Loro Bakhit nhận định, Nam Sudan vẫn phải đối mặt với hàng loạt vấn đề kéo dài như xung đột địa phương, tranh chấp đất đai, tảo hôn, bạo lực đối với dân thường và khó khăn kinh tế, khiến nhiều gia đình tiếp tục rơi vào cảnh thiếu lương thực.

Theo ông Thomas Batista Balash, một người dân ở thủ đô Juba, dịp kỷ niệm 15 năm độc lập là thời điểm để nhìn lại những vấn đề còn tồn tại hơn là để ăn mừng. Ông cho rằng, tham nhũng, chia rẽ sắc tộc và năng lực quản trị còn hạn chế đang làm chậm quá trình phát triển, trong khi người dân vẫn phải đối mặt với lạm phát cao, thất nghiệp, tình trạng chậm trả lương khu vực công cùng khả năng tiếp cận giáo dục, y tế và nước sạch còn nhiều hạn chế.

Trong bối cảnh đó, nhu cầu nhân đạo tiếp tục gia tăng khi xung đột, thiên tai và làn sóng hơn 1,2 triệu người hồi hương cùng người tị nạn từ Sudan tạo thêm áp lực đối với hệ thống hỗ trợ. Theo Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC), chỉ trong sáu tháng đầu năm 2026, tổ chức này đã thực hiện 266 ca sơ tán y tế, tăng 50% so với cùng kỳ năm trước, trong khi nhiều cơ sở điều trị tại thủ đô Juba đã hoạt động vượt công suất.

ICRC cũng cảnh báo, các hoạt động cứu trợ đang gặp nhiều trở ngại do tình hình an ninh, cơ sở hạ tầng yếu và ngập lụt theo mùa, đồng thời cho rằng, nguồn tài trợ quốc tế hiện chưa đáp ứng được quy mô nhu cầu tại Nam Sudan.

Đánh giá về tiến trình hòa bình, Giám đốc Viện Nghiên cứu chính sách xã hội James Boboya Edimond cho biết, Thỏa thuận Hòa bình năm 2018 vẫn là nền tảng quan trọng nhất để hướng tới ổn định lâu dài. Tuy nhiên, theo các đánh giá gần đây, chưa tới 25% nội dung của thỏa thuận được triển khai, chủ yếu do tiến độ cải cách an ninh chậm, năng lực quản trị còn hạn chế và áp lực tài chính kéo dài.

Theo kế hoạch, Nam Sudan sẽ tổ chức cuộc tổng tuyển cử đầu tiên kể từ khi giành độc lập vào ngày 22/12. Dù vậy, nhiều chuyên gia nhận định, một cuộc bầu cử thực sự đáng tin cậy chỉ có thể diễn ra khi các điều khoản cốt lõi của thỏa thuận hòa bình được thực hiện đầy đủ, đồng thời môi trường chính trị và thể chế được củng cố.

Trong khi đó, chính phủ Nam Sudan cho rằng, việc gia hạn giai đoạn chuyển tiếp là cần thiết để hoàn tất các cam kết còn dang dở. Dẫu vậy, sau 15 năm lập quốc, cuộc sống của nhiều người dân vẫn gắn liền với những khó khăn về sinh kế, an ninh và quá trình tái thiết còn nhiều thách thức.

(theo Al Jazeera)

Trung Anh