Năm đen tối của bảo tàng lớn nhất thế giới

Chỉ hơn một năm trước, Laurence des Cars, khi đó là Giám đốc Bảo tàng Louvre, gửi Bộ trưởng Văn hóa Pháp thư cảnh báo về tình trạng xuống cấp nghiêm trọng của bảo tàng lớn và đông khách nhất thế giới .

Bà cho rằng nhiều hạng mục đã hư hỏng nặng. Bảo tàng rơi vào tình trạng quá tải. Cơ sở vật chất không đạt chuẩn. Công nghệ lạc hậu. Nước thấm qua trần nhà. Biên độ nhiệt lớn làm ảnh hưởng đến tác phẩm. Theo bà, Louvre đã chạm tới “mức độ lỗi thời đáng lo ngại”.

Chưa đầy một tuần sau, nữ lãnh đạo đầu tiên của thiết chế văn hóa này đứng cạnh Tổng thống Emmanuel Macron trước bức Mona Lisa để công bố dự án cải tạo Louvre: New Renaissance (Louvre: Thời kỳ phục hưng mới) trị giá một tỷ euro.

Thời điểm đó, vị thế của bà Des Cars và định hướng cải tổ tại Louvre dường như được củng cố. Tuy nhiên, năm 2025 xuất hiện hàng loạt biến cố: đình công kéo dài, bê bối gian lận vé suốt một thập kỷ, hạ tầng xuống cấp và vụ trộm trang sức hoàng gia trị giá 88 triệu euro giữa ban ngày, theo The Guardian.

Ngày 25/2, Laurence Des Cars từ chức Chủ tịch Louvre và được tổng thống Pháp chấp thuận.

Di sản khổng lồ và bài toán quá tải

Louvre trải rộng trên khuôn viên 360.000 m2. Công trình khởi nguồn là pháo đài thế kỷ 12, trở thành cung điện hoàng gia vào thế kỷ 16 và mở cửa thành bảo tàng năm 1793 sau Cách mạng Pháp.

Tòa nhà có hơn 400 phòng, khoảng 14 km hành lang, sở hữu hơn 600.000 hiện vật, trong đó khoảng 35.000 tác phẩm trưng bày thường xuyên. Đây là bảo tàng lớn nhất thế giới, nhưng không được thiết kế cho quy mô vận hành hiện nay.

Nhiều người trong giới nghệ thuật cho rằng Laurence des Cars trụ lại được lâu như vậy là nhờ Tổng thống Emmanuel Macron muốn bảo vệ dự án di sản gắn với dấu ấn nhiệm kỳ của mình. Ảnh: Sarah Meyssonnier/Reuters.

Theo tính toán ban đầu, Louvre đón khoảng 4 triệu lượt khách mỗi năm. Năm ngoái, lượng khách đạt 9 triệu nhờ các biểu tượng như Mona Lisa, tượng thần Vệ nữ thành Milo và tượng thần Chiến thắng Samothrace.

Không chỉ tập trung sửa chữa hạ tầng, kế hoạch New Renaissance còn đề xuất bố trí phòng trưng bày riêng cho Mona Lisa với lối vào độc lập. Dự án dự kiến xây dựng không gian mới dưới sân Cour Carreé và mở thêm lối vào tại Colonnade de Perrault.

Đề án này vấp phải phản đối từ nhiều chuyên gia và nhân viên. Tổng chi phí ước tính hơn 1,1 tỷ euro bị xem là tạo áp lực tài chính. Didier Rykner, Tổng biên tập La Tribune de l’Art, nhận định dự án “không cần thiết và gây hại”. Ông cho rằng đây là mô hình công trình mang dấu ấn cá nhân mà các tổng thống Pháp thường theo đuổi.

Lần cải tạo lớn gần nhất của Louvre diễn ra vào thập niên 1980 dưới thời Tổng thống François Mitterrand. Khi đó, kim tự tháp kính do kiến trúc sư I.M. Pei thiết kế được xây dựng và trở thành lối vào chính của bảo tàng.

Đợt cải tạo lớn của François Mitterrand tại Louvre bao gồm lối vào kim tự tháp kính ấn tượng. Ảnh: Yoan Valat/EPA.

Khủng hoảng niềm tin và an ninh

Thời gian qua, Louvre liên tiếp gặp sự cố.

Tháng 2, hai đường ống nước bị vỡ, trong đó có khu Denon - nơi trưng bày Mona Lisa. Cùng tháng, cảnh sát bắt giữ 9 người, trong đó có 2 nhân viên và 2 hướng dẫn viên, liên quan đường dây gian lận vé nhắm vào các đoàn khách Trung Quốc. Vụ việc kéo dài khoảng một thập kỷ qua, gây thiệt hại hơn 10 triệu euro.

Tháng 11/2025, hơn 300 tài liệu tại Thư viện Cổ vật Ai Cập bị ngập nước. Phòng trưng bày Campana phải đóng cửa do kết cấu dầm yếu. Một số văn phòng ở cánh Sully phải di dời vì nguy cơ sập sàn.

Tinh thần của khoảng 2.300 nhân viên bị ảnh hưởng. Công đoàn cho rằng nguyên nhân xuất phát từ điều kiện làm việc “không thể chịu đựng”, tình trạng thiếu nhân sự nghiêm trọng và thu nhập thấp. Từ mùa hè năm ngoái, bảo tàng đã phải đóng cửa toàn bộ hoặc một phần hơn mười lần vì đình công.

Đỉnh điểm, tháng 10/2025, nhóm 4 người đột nhập phòng trưng bày Apollo và lấy đi số trang sức kim cương thời Napoleon trị giá 88 triệu euro chỉ trong 7 phút. Nhóm này dùng xe tải gắn thang nâng để tiếp cận cửa sổ tầng một không được bảo vệ, đập vỡ tủ kính rồi tẩu thoát bằng môtô. Dù 4 nghi phạm đã bị bắt, số trang sức vẫn chưa được thu hồi.

Alexandre Portier, thành viên Quốc hội Pháp, người đứng đầu một ủy ban điều tra an ninh bảo tàng, cho rằng tại nhiều quốc gia và tổ chức khác, chuỗi sai sót như vậy đủ để dẫn đến việc lãnh đạo từ chức sớm.

Christophe Leribault, tân Giám đốc Bảo tàng Louvre, từng điều hành Cung điện Versailles và Bảo tàng Orsay. Ảnh: Benoît Tessier/Reuters.

Sau khi rời nhiệm sở, bà Des Cars nhận một phần trách nhiệm về lỗ hổng an ninh, song cho rằng mình “đang phải trả giá” cho những cảnh báo trước đây. Bà khẳng định đã trải qua “cơn bão truyền thông và chính trị chưa từng có” và cho rằng điều kiện để tiếp tục cải cách không còn.

Christophe Leribault sau đó trở thành người kế nhiệm. Ông từng điều hành Cung điện Versailles, bảo tàng Orsay và được đánh giá cao về năng lực tổ chức triển lãm, gia tăng lượng khách. Tuy nhiên, nhiệm vụ tại Louvre được cho là phức tạp hơn nhiều và mang tính chính trị rõ rệt.

Bộ Văn hóa Pháp nhấn mạnh ưu tiên hiện nay là củng cố an toàn cho tòa nhà, bộ sưu tập và nhân sự, đồng thời khôi phục niềm tin, tiếp tục các cải tổ cần thiết.

Tương lai của New Renaissance vẫn chưa rõ ràng. Kiểm toán Pháp cảnh báo đây là “rủi ro tài chính đáng kể” và cho rằng nguồn lực nên tập trung cho sửa chữa cấp bách. Kế hoạch tìm kiếm kiến trúc sư đã bị tạm dừng từ tháng 2.

Theo ông Rykner, với nguồn thu từ chi nhánh Abu Dhabi, quỹ dự trữ, bán vé và trợ cấp Nhà nước, Louvre đủ khả năng thực hiện sửa chữa thiết yếu và hiện đại hóa ở mức phù hợp. Ông đề xuất giảm áp lực cho kim tự tháp và cánh Denon bằng cách mở thêm các lối vào nhỏ hơn, đồng thời cân nhắc phương án trưng bày khác cho Mona Lisa.

Giữa những tranh cãi, Louvre đang đứng trước lựa chọn khó khăn, theo đuổi một dự án mang tính biểu tượng, hay tập trung vào những nhu cầu cấp thiết để bảo vệ di sản văn hóa quan trọng bậc nhất của nước Pháp.

Thư Vũ