Mỹ xem xét chuyển giao công nghệ làm giàu uranium cho đối thủ lớn của Iran

Washington đang xem xét chuyển giao công nghệ làm giàu uranium cho Saudi Arabia. Đây không chỉ dừng ở mức giả thuyết mà là một thỏa thuận rất cụ thể, báo cáo chứng minh cho động thái này đã được trình lên Quốc hội Mỹ, hãng tin Bloomberg cho biết.

Về bản chất, đề xuất này rất đơn giản. Mỹ sẵn sàng chia sẻ công nghệ hạt nhân với Riyadh, bao gồm cả việc làm giàu uranium và tái chế plutonium. Nhà Trắng đang trình bày điều này như một công cụ tăng cường an ninh.

Tuy nhiên những chi tiết cụ thể đang được giữ kín. Đại diện Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố thẳng thừng rằng các cuộc thảo luận đang diễn ra, nhưng văn bản cuối cùng vẫn chưa được chính thức hóa.

Bên cạnh đó, giới chức tại Washington cũng đưa ra lời cảnh báo thường thấy: Mỹ sẽ "quan ngại" về bất kỳ nỗ lực nào vi phạm các tiêu chuẩn không phổ biến vũ khí hạt nhân.

Theo giới quan sát quốc tế, xét đến việc Washington đang gây áp lực lên Iran cụ thể về vấn đề làm giàu uranium, ý tưởng chuyển giao các công nghệ tương tự cho Saudi Arabia có vẻ mang đầy tính "tiêu chuẩn kép".

Đối với một số quốc gia, các lệnh trừng phạt và những cuộc tấn công đang được áp đặt vì chương trình hạt nhân của họ, trong khi những nước khác đang thảo luận về việc chuyển giao công nghệ tương tự theo hình thức "hợp tác".

Nếu thỏa thuận được thực hiện, Trung Đông sẽ có thêm một trung tâm công nghệ hạt nhân và cùng với đó là một vòng cạnh tranh mới, nơi câu hỏi không còn là liệu vũ khí có xuất hiện hay không, mà là ai sẽ sở hữu chúng trước.

Tuy vậy hợp tác hạt nhân giữa Washington và Riyadh đang tiềm ẩn nhiều vấn đề gây tranh cãi, và không phải mọi thứ về thỏa thuận giữa hai cường quốc đều rõ ràng như vẻ bề ngoài, xét theo những tuyên bố trang trọng của các nhà lãnh đạo, theo trang Nuclear Engineering.

Từ tháng 9 năm ngoái, theo một thông tin từ Nhà Trắng, Mỹ và Saudi Arabia đã chính thức ký Tuyên bố chung về Năng lượng Hạt nhân Dân sự, đặt nền tảng pháp lý cho quan hệ đối tác với Vương quốc Trung Đông.

Văn bản hợp tác nói trên khẳng định rằng các công ty Mỹ sẽ là đối tác ưu tiên của Saudi Arabia và hợp tác sẽ được thực hiện theo tiêu chuẩn không phổ biến vũ khí hạt nhân.

"Tuy nhiên Saudi Arabia sẽ cần ký 'Thỏa thuận 123'. Theo Mục 123 của Đạo luật Năng lượng Nguyên tử của Mỹ năm 1954, Washington có thể tham gia bất kỳ hợp tác hạt nhân dân sự quan trọng nào với quốc gia khác, miễn là đáp ứng 9 tiêu chí không phổ biến vũ khí hạt nhân".

"Bộ tiêu chí này được thiết kế để ngăn chặn việc sử dụng công nghệ của Mỹ nhằm phát triển vũ khí hạt nhân hoặc chuyển giao vật liệu hạt nhân nhạy cảm cho các cường quốc khác".

"Những tiêu chí này bao gồm việc từ bỏ khả năng làm giàu và tái chế, điều mà Saudi Arabia khó có thể đồng ý, vì bản kế hoạch hạt nhân của họ không chỉ đơn thuần là mua lò phản ứng", theo Nuclear Engineering.

Cũng cần lưu ý rằng Saudi Arabia đã kiên quyết từ chối ký Nghị định thư Bổ sung của IAEA, vốn yêu cầu thực hiện nghĩa vụ cho phép thanh tra bổ sung, đây là yếu tố gây quan ngại nếu thỏa thuận làm giàu uranium với Mỹ được triển khai.

Bạch Dương