Mỹ và Iran ký Bản ghi nhớ Islamabad, Eo biển Hormuz mở lại

“Tôi vinh dự thông báo rằng ‘Bản ghi nhớ Islamabad’ mang tính lịch sử đã được Mỹ và Iran ký điện tử trong ngày hôm nay. Bản ghi nhớ đã được Tổng thống của hai quốc gia ký kết và cũng được tôi phê chuẩn với tư cách là bên trung gian. Việc ký kết thỏa thuận này ở cấp cao nhất của hai chính phủ thể hiện cam kết của cả hai bên đối với một giải pháp ngoại giao nhằm giải quyết xung đột,” Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, quốc gia trung gian trong đàm phán Mỹ - Iran, viết trên mạng xã hội X sáng 18/6 giờ Việt Nam.

Theo ông Sharif, Bản ghi nhớ Islamabad sẽ có hiệu lực ngay lập tức: Iran sẽ ngay lập tức mở lại Eo biển Hormuz, còn Mỹ sẽ lập tức dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân.

“Pakistan, với sự hỗ trợ của đồng trung gian là Qatar, sẽ tổ chức lễ ký kết chính thức theo đúng kế hoạch vào ngày 19/6/2026 tại Thụy Sỹ nhằm đánh dấu sự kiện mang tính bước ngoặt này và khởi động các cuộc đàm phán ở cấp kỹ thuật,” nhà lãnh đạo Pakistan cho biết.

Việc ký điện tử giúp văn kiện có hiệu lực tạm thời, trong khi lễ ký chính thức hôm 19/6 mang ý nghĩa xác nhận về mặt nghi thức và pháp lý. Bộ Ngoại giao Thụy Sỹ đã thông báo lễ ký kết bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran về việc chấm dứt xung đột dự kiến được tổ chức tại khu nghỉ dưỡng Burgenstock, miền trung nước này.

“Cầu mong bản ghi nhớ này trở thành nền tảng bền vững cho sự thấu hiểu sâu sắc hơn, sự tôn trọng lẫn nhau và thịnh vượng chung của toàn khu vực,” Thủ tướng Shehbaz Sharif viết.

Chia sẻ với báo giới sau bữa tối ngày 17/6 giờ địa phương tại Cung điện Versailles cùng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Tổng thống Donald Trump xác nhận ông đã ký bản ghi nhớ. “Tôi đã ký rồi. Tôi đã ký nó ở Versailles,” người đứng đầu Nhà Trắng nói.

Khoảnh khắc ông Donald Trump ký bản ghi nhớ. Video: X/@Scavino47

Về phía Iran, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei chia sẻ với Thông tấn xã Iran (IRNA) rằng Bản ghi nhớ Islamabad đã được hoàn tất với chữ ký của các Tổng thống. “Giờ đây là lúc kiểm chứng việc thực thi thỏa thuận trên thực tế,” ông Baqaei nói.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran cho biết thêm rằng bản ghi nhớ được ký bằng cả tiếng Anh lẫn tiếng Ba Tư, theo đề nghị từ Iran, nhằm bảo đảm tính minh bạch. “Nếu văn bản chỉ có tiếng Anh, có thể sẽ xuất hiện những cách dịch mang tính chủ quan hoặc khác biệt,” ông Baqaei chia sẻ.

Quốc kỳ Iran, Pakistan và Mỹ. Ảnh: IRNA

IRNA cho biết Bản ghi nhớ Islamabad giữa Mỹ và Iran gồm 14 điều khoản.

Theo nội dung văn kiện mà IRNA tiếp cận được, Mỹ, Iran và các đồng minh liên quan cam kết chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn mọi hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả Lebanon, đồng thời không tiến hành xung đột, đe dọa hoặc sử dụng vũ lực chống lại nhau trong tương lai.

Một trong những nội dung quan trọng nhất của bản ghi nhớ là vấn đề Eo biển Hormuz. Mỹ cam kết bắt đầu dỡ bỏ phong tỏa hải quân ngay sau khi văn kiện được ký và hoàn tất trong vòng 30 ngày, đồng thời rút lực lượng quân sự khỏi khu vực lân cận Iran sau khi đạt được thỏa thuận cuối cùng.

Đổi lại, Iran sẽ mở lại hoạt động hàng hải thương mại qua Eo biển Hormuz, bảo đảm lưu thông an toàn và không thu phí trong giai đoạn đầu, đồng thời phối hợp rà phá thủy lôi, khôi phục hoàn toàn hoạt động vận tải biển trong vòng một tháng. Tehran cũng sẽ làm việc với Oman và các quốc gia ven Vịnh Ba Tư để xây dựng cơ chế quản lý lâu dài đối với tuyến hàng hải chiến lược này.

Về kinh tế, Mỹ cam kết phối hợp với các đối tác khu vực xây dựng một chương trình tái thiết và phát triển kinh tế cho Iran có quy mô tối thiểu 300 tỷ USD. Washington đồng thời cam kết từng bước dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt đối với Iran, bao gồm các lệnh trừng phạt đơn phương của Mỹ, các biện pháp hạn chế liên quan đến Liên Hợp Quốc và các nghị quyết của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Bộ Tài chính Mỹ sẽ cấp các miễn trừ cần thiết để Iran có thể xuất khẩu dầu thô, sản phẩm dầu mỏ, tiếp cận hệ thống ngân hàng, bảo hiểm và vận tải quốc tế. Các tài sản và nguồn vốn của Iran đang bị phong tỏa hoặc hạn chế cũng sẽ được giải phóng theo lộ trình do hai bên thống nhất.

Đổi lại, Iran tái khẳng định cam kết không chế tạo hoặc phát triển vũ khí hạt nhân. Hai bên nhất trí đàm phán về việc xử lý lượng uranium đã làm giàu của Iran dưới sự giám sát của IAEA, trong đó phương án tối thiểu là pha loãng số vật liệu này tại chỗ. Các cuộc thương lượng về chương trình hạt nhân, mức độ làm giàu uranium trong tương lai và việc dỡ bỏ hoàn toàn trừng phạt sẽ được tiến hành trong thời hạn tối đa 60 ngày, có thể gia hạn nếu hai bên đồng thuận.

Tùng Dương