Mỹ tìm công nghệ đối phó UAV dưới nước thế hệ mới

Tàu ngầm không người lái AJX-002 của Trung Quốc diễu hành trong cuộc duyệt binh kỷ niệm 80 năm kết thúc Thế chiến II tại Bắc Kinh (Trung Quốc) tháng 9/2025. Ảnh: Reuters.

Sự phát triển nhanh của các phương tiện không người lái dưới nước (UUV) đang thúc đẩy Lực lượng Tuần duyên Mỹ (US Coast Guard) tìm kiếm những công nghệ mới có khả năng phát hiện, theo dõi và vô hiệu hóa loại phương tiện này nhằm tăng cường năng lực bảo vệ cảng biển và hạ tầng hàng hải trọng yếu, theo SCMP.

Trong thông báo phát đi ngày 24/7, cơ quan này kêu gọi các doanh nghiệp cung cấp thông tin về các hệ thống thương mại đã được kiểm chứng, có khả năng phát hiện và xử lý UUV trong thực tế. Theo giới chức Mỹ, phương tiện không người lái dưới nước đang được sử dụng ngày càng phổ biến trong cả lĩnh vực quân sự lẫn dân sự nhờ khả năng hoạt động bí mật trong thời gian dài.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh nhiều quốc gia đẩy mạnh phát triển các nền tảng tác chiến dưới nước. Cuối năm ngoái, Trung Quốc đã công khai hai mẫu UUV mới là HSU-001 và AJX-002 trong cuộc duyệt binh quân sự ngày 3/9.

Giới phân tích nhận định HSU-001 được thiết kế cho các nhiệm vụ trinh sát, giám sát và thu thập tình báo trong thời gian dài. Trong khi đó, AJX-002 vẫn còn là một ẩn số, nhưng với kích thước vượt trội, mẫu UUV này được cho là có thể mang tải trọng lớn hơn và hoạt động ở phạm vi xa hơn đáng kể so với các dòng cùng loại.

HSU-001 được cho là thiết kế dành cho các nhiệm vụ thu thập thông tin tình báo, giám sát và trinh sát kéo dài. Ảnh: CCTV.

Mỹ tăng cường năng lực bảo vệ dưới biển

Theo Lực lượng Tuần duyên Mỹ, các công nghệ phát hiện và theo dõi UUV hiện đã tương đối phổ biến. Tuy nhiên, số lượng hệ thống đủ khả năng vô hiệu hóa chúng sau khi phát hiện vẫn rất hạn chế.

Vì vậy, Washington muốn tìm kiếm những giải pháp đã được kiểm chứng trong thực tế, thay vì các công nghệ vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm.

Theo Lực lượng Tuần duyên Mỹ, UAV dưới nước đang được sử dụng ngày càng rộng rãi trong cả lĩnh vực dân sự và quân sự nhờ khả năng hoạt động bí mật trong thời gian dài. Chúng có thể được triển khai để thu thập tình báo, giám sát, buôn lậu, phá hoại hoặc tấn công tàu thuyền và cơ sở hạ tầng cảng biển.

Theo ông Timothy Heath, Giám đốc hãng nghiên cứu Perceptum, đây phản ánh một khoảng trống năng lực có thật của Mỹ.

"Những hệ thống phát hiện dưới nước hiện nay, như các mạng lưới thủy âm được phát triển từ thời Chiến tranh Lạnh, vốn được thiết kế để phát hiện tàu ngầm cỡ lớn. Chúng không còn phù hợp để nhận diện các UUV nhỏ hơn và có khả năng tàng hình tốt hơn nhiều hiện nay", ông nói.

Lực lượng Tuần duyên Mỹ cho biết chỉ xem xét các công nghệ có khả năng trực tiếp vô hiệu hóa hoặc làm mất khả năng hoạt động của UUV, dưới dạng hệ thống độc lập hoặc tích hợp vào mạng lưới phòng thủ chống UAV dưới nước.

Chiếc AJX002 dài khoảng 20 mét, với tầm bay được dự đoán có thể lên tới hơn 1.000 hải lý. Ảnh: Naval News.

Điểm đáng chú ý trong yêu cầu mới của Lực lượng Tuần duyên Mỹ là cơ quan này không tìm kiếm các hệ thống chỉ có khả năng phát hiện hoặc theo dõi UAV dưới nước, mà ưu tiên những giải pháp đã được kiểm chứng có thể trực tiếp vô hiệu hóa hoặc làm mất khả năng hoạt động của UUV, Defense Post cho biết.

Theo tài liệu mời thầu, các hệ thống phải đạt mức sẵn sàng công nghệ (Technology Readiness Level - TRL) từ cấp 5 trở lên, tức đã được thử nghiệm trong điều kiện thực tế thay vì chỉ trong phòng thí nghiệm. Mỹ cũng muốn các giải pháp có thể tích hợp với hạ tầng bảo vệ cảng biển và căn cứ hải quân hiện có.

Ông Heath cho rằng khả năng né tránh của các UUV hiện đại khiến nhiều hệ thống giám sát truyền thống trở nên kém hiệu quả, làm gia tăng nguy cơ đối với các cảng thương mại, căn cứ hải quân và hạ tầng hàng hải trọng yếu.

"Cũng giống UAV trên không, những phương tiện này có chi phí thấp, dễ triển khai và ngày càng trở thành mối đe dọa hiện hữu", ông nói.

Theo ông Heath, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ UUV tại Trung Quốc là một trong những nguyên nhân khiến Mỹ tăng cường đầu tư vào các hệ thống chống UAV dưới nước, nhưng đây không phải là yếu tố duy nhất.

Ông dẫn chứng các nỗ lực của lực lượng Houthi trong việc sử dụng UUV để tấn công tàu thuyền ở Biển Đỏ, cho thấy loại vũ khí này đang ngày càng phổ biến.

"UAV đã chứng minh hiệu quả trên nhiều chiến trường. Vì vậy, các phương tiện không người lái nhiều khả năng sẽ được cả các quốc gia lẫn các tổ chức phi nhà nước sử dụng trên bộ, trên không, trên mặt nước và dưới lòng biển", ông nhận định.

Chưa có giải pháp toàn diện

Các chuyên gia cho rằng việc đối phó với UAV dưới nước sẽ cần sự kết hợp của nhiều công nghệ thay vì chỉ dựa vào một loại vũ khí.

Hiện nay, một số cảng biển và căn cứ hải quân đã triển khai các hệ thống sonar như Sentinel của Sonardyne để phát hiện, theo dõi và phân loại mục tiêu dưới nước, kết hợp với lưới bảo vệ và rào chắn nổi nhằm bảo vệ các cơ sở trọng yếu.

Ngư lôi chống tàu ngầm SeaSpider của Atlas Elektronik được thử nghiệm vào năm 2017. Ảnh: Atlas Elektronik.

Ngoài ra, các hệ thống đánh chặn ngư lôi như SeaSpider của Atlas Elektronik cũng có thể được điều chỉnh để tiêu diệt UUV. Trong khi đó, các biện pháp chế áp điện tử và âm thanh có thể gây nhiễu hệ thống dẫn đường hoặc liên lạc của UAV trước khi chúng tiếp cận mục tiêu.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, hiện chưa có công nghệ nào đủ khả năng giải quyết toàn diện thách thức này.

Ông Heath cho rằng hướng đi triển vọng nhất trong tương lai là phát triển các thế hệ cảm biến dưới nước nhỏ gọn và tinh vi hơn.

"Những mạng lưới thủy âm và cảm biến dưới nước thế hệ mới đã chứng minh hiệu quả trong việc phát hiện UUV. Nhiều khả năng Lực lượng Tuần duyên Mỹ sẽ ưu tiên tìm kiếm các hệ thống tương tự để nâng cao năng lực bảo vệ cảng biển và vùng duyên hải", ông nhận định.

Phương Linh