Mỹ mở cuộc điều tra mới nhằm tái áp thuế: Hàng chục đối tác bị ảnh hưởng

Một hải cảng ở Los Angeles, California. Ảnh: Reuters

Điều tra dư thừa công suất: những nước nào bị ảnh hưởng?

Phát biểu với báo giới, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết, cuộc điều tra theo Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 về các hành vi thương mại không công bằng có thể dẫn tới việc Washington áp thuế mới đối với nhiều nền kinh tế lớn, bao gồm Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Mexico ngay trong mùa hè năm nay.

Ngoài ra, danh sách các đối tác bị xem xét về tình trạng dư thừa công suất còn bao gồm Đài Loan (Trung Quốc), Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Campuchia, Singapore, Indonesia, Bangladesh, Thụy Sĩ và Na Uy. Trong khi đó, Canada - đối tác thương mại lớn thứ hai của Mỹ, không nằm trong danh sách mục tiêu.

Theo ông Greer, các cuộc điều tra sẽ tập trung vào những nền kinh tế có dấu hiệu dư thừa công suất mang tính cơ cấu trong các ngành sản xuất, thể hiện qua các yếu tố như thặng dư thương mại lớn kéo dài hoặc năng lực sản xuất không được khai thác.

Thông báo chính thức của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ dẫn chứng ngành ô tô tại Trung Quốc và Nhật Bản là những lĩnh vực đáng chú ý, khi ngày càng nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng thua lỗ hoặc không đủ khả năng trả lãi vay từ hoạt động kinh doanh.

Cơ quan này cho biết, năng lực sản xuất xe điện của Trung Quốc hiện vượt xa nhu cầu trong nước. Tuy nhiên, hãng xe điện lớn nhất nước này là BYD vẫn đang mở rộng mạnh mẽ hoạt động sản xuất ở nước ngoài với các nhà máy tại Uzbekistan, Thái Lan, Brazil, Hungary và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời dự kiến tiếp tục tăng công suất tại châu Âu. Trong khi đó, các nhà máy ô tô hiện có ở khu vực này chỉ hoạt động khoảng 55% công suất.

Báo cáo cũng cho rằng, thặng dư thương mại lớn của Đức và Ireland là dấu hiệu cho thấy tình trạng dư thừa công suất trong Liên minh châu Âu. Tương tự, Singapore được cho là có công suất sản xuất chất bán dẫn dư thừa trên thị trường toàn cầu dù vẫn thâm hụt thương mại với Mỹ, còn Na Uy được đánh giá có dư thừa công suất dựa trên lượng xuất khẩu lớn về nhiên liệu và thủy sản.

Điều tra về lao động cưỡng bức: bao phủ 60 quốc gia

Bên cạnh đó, ông Greer cho biết, ngày 12/3 Washington sẽ khởi động một cuộc điều tra khác theo Điều khoản 301 nhằm cấm nhập khẩu vào Mỹ các sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Trước đó, Mỹ đã siết chặt nhập khẩu tấm pin năng lượng mặt trời và một số sản phẩm khác từ khu vực Tân Cương của Trung Quốc theo Đạo luật Ngăn chặn lao động cưỡng bức người Duy Ngô Nhĩ, được ký ban hành dưới thời Tổng thống Joe Biden. Cuộc điều tra mới có thể mở rộng các biện pháp này sang khoảng 60 quốc gia khác.

Nỗ lực khôi phục đòn bẩy thuế quan

Ông Greer cho biết, chính quyền Tổng thống Trump muốn hoàn tất các cuộc điều tra theo Điều khoản 30, bao gồm cả các đề xuất khắc phục, trước khi các mức thuế tạm thời mà ông Trump áp dụng hồi cuối tháng 2 hết hiệu lực vào tháng 7.

Trước đó, ngày 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ đã phán quyết hủy bỏ phần lớn chương trình thuế quan toàn cầu của ông Trump vì cho rằng việc áp thuế theo luật về tình trạng khẩn cấp quốc gia là không hợp pháp. Sau phán quyết này, ông Trump đã áp mức thuế tạm thời 10% trong 150 ngày theo Điều khoản 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Chính quyền Mỹ kỳ vọng các cuộc điều tra mới sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc để tái lập sức ép thuế quan đối với các đối tác thương mại, từ đó buộc họ tiếp tục đàm phán và thực hiện các thỏa thuận thương mại đã ký.

Lấy lại đòn bẩy trong đối thoại Mỹ - Trung

Các động thái trên diễn ra trong bối cảnh các quan chức Mỹ, dẫn đầu bởi Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, dự kiến gặp các quan chức Trung Quốc tại Paris trong tuần này nhằm chuẩn bị cho cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh vào cuối tháng này.

Theo giới phân tích, phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ đã làm giảm đáng kể đòn bẩy thương mại của Mỹ đối với Trung Quốc khi mức thuế hiệu quả đối với hàng hóa nước này bị giảm khoảng 10 điểm phần trăm.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump từng sử dụng cuộc điều tra theo Điều khoản 301 để áp mức thuế khoảng 25% đối với nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Quy định pháp lý này được coi là có nền tảng vững chắc và từng vượt qua nhiều thách thức pháp lý tại tòa án.

Giới chức Mỹ cho rằng, tình trạng dư thừa công suất sản xuất đang khiến hàng hóa giá rẻ tràn ngập thị trường toàn cầu, làm gia tăng cạnh tranh đối với ngành sản xuất trong nước của Mỹ. Theo ông Greer, nhiều hoạt động sản xuất hiện nay “không còn gắn với nhu cầu thị trường”, một phần do trợ cấp nhà nước, tiền lương nội địa bị kìm giữ, hoạt động phi thương mại của doanh nghiệp nhà nước, tiêu chuẩn môi trường và lao động chưa đầy đủ, cùng các chính sách tín dụng và tiền tệ mang tính hỗ trợ.

Quỳnh Vũ