Mỹ bắt giữ tàu Iran: Thỏa thuận ngừng bắn ngàn cân treo sợi tóc

Các nỗ lực nhằm xây dựng một nền hòa bình lâu dài hơn trong khu vực cũng đang gặp trở ngại khi Iran tuyên bố sẽ không tham gia vòng đàm phán thứ hai mà Mỹ dự định khởi động trước khi thỏa thuận ngừng bắn hết hạn vào ngày 21/4. Cùng lúc đó, Mỹ tiếp tục duy trì lệnh phong tỏa các cảng của Iran, trong khi Iran đã tái áp đặt các hạn chế đối với giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu.

Tàu Touska mang cờ Iran trước khi bị tàu khu trục của Mỹ tấn công ngày 19/4 ở Vịnh Oman. Ảnh: Reuters

Mỹ “bắt giữ” tàu chở hàng của Iran

Vào ngày 19/4, theo giờ địa phương, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ công bố một video cho thấy quân đội nước này cảnh báo và bắn vào tàu Touska mang cờ Iran khi tàu này vượt qua vòng lệnh phong tỏa của quân đội Mỹ ở Biển Ảrập.

Tổng thống Donald Trump viết trên mạng xã hội: "Hôm nay, một tàu chở hàng mang cờ Iran tên là Touska, dài gần 900 feet và nặng gần bằng một tàu sân bay, đã cố gắng vượt qua vòng phong tỏa hải quân của chúng ta, và đã không thành công". Ông nói thêm: “Tàu khu trục tên lửa dẫn đường USS Spruance của Hải quân Mỹ đã chặn tàu Touska ở Vịnh Oman và cảnh báo họ dừng lại. Thủy thủ đoàn Iran từ chối tuân lệnh, vì vậy tàu của Hải quân chúng ta đã chặn đứng họ ngay lập tức bằng cách cho nổ một lỗ ở phòng máy". “Chúng tôi đã hoàn toàn kiểm soát con tàu của họ và đang kiểm tra hàng hóa trên tàu!”.

Hình ảnh tàu Touska của Iran bị tàu khu trục của Mỹ nổ súng trong vịnh Oman ngày 19/4. Ảnh: Reuters

Trước đây, Mỹ đã buộc gần 20 tàu của Iran cố gắng vượt qua vòng phong tỏa của Mỹ phải quay trở lại, nhưng đây là trường hợp sử dụng vũ lực đầu tiên được biết đến, theo tờ Wall Street Journal.

Phía Iran cho biết con tàu đang di chuyển từ Trung Quốc. Truyền thông nhà nước dẫn lời một phát ngôn viên quân đội tuyên bố: “Chúng tôi cảnh báo rằng lực lượng vũ trang của Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ sớm đáp trả và phản công hành động cướp biển có vũ trang này của quân đội Mỹ”.

Giá dầu tăng mạnh và thị trường chứng khoán biến động khi các nhà giao dịch cân nhắc khả năng lưu thông hàng hải ra vào vùng Vịnh sẽ bị hạn chế nghiêm trọng.

Iran từ chối đàm phán hòa bình

Truyền thông nhà nước Iran đưa tin Tehran đã bác bỏ các cuộc đàm phán hòa bình mới, viện dẫn lệnh phong tỏa đang diễn ra, những lời đe dọa, sự thay đổi lập trường và “các yêu cầu quá đáng” từ phía Washington.

Phó Tổng thống thứ nhất Iran, Mohammadreza Aref, viết trên mạng xã hội: “Không thể hạn chế xuất khẩu dầu của Iran mà vẫn mong muốn các quốc gia khác được hưởng an ninh năng lượng tự do. Lựa chọn rất rõ ràng: hoặc thị trường dầu mỏ tự do cho tất cả, hoặc tất cả sẽ phải trả giá”.

Trước đó, Tổng thống Trump đã cảnh báo rằng, Mỹ sẽ phá hủy hệ thống cầu đường và nhà máy điện của Iran nếu Tehran không chấp nhận các điều kiện do ông đưa ra, tiếp tục chuỗi phát ngôn cứng rắn gần đây.

Iran cũng tuyên bố rằng nếu cơ sở hạ tầng dân sinh của họ bị tấn công, họ sẽ nhắm vào các nhà máy điện và cơ sở khử mặn nước của các quốc gia láng giềng vùng Vịnh.

Chuẩn bị cho các cuộc đàm phán có thể không diễn ra

Ông Trump cho biết, phái viên của mình sẽ đến Islamabad vào tối 20/4, chỉ một ngày trước khi lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần hết hiệu lực. Một quan chức Nhà Trắng nói với Reuters rằng phái đoàn Mỹ dự kiến do Phó Tổng thống J.D. Vance dẫn đầu, cùng với đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner. Tuy nhiên, sau đó ông Trump lại cho biết Vance sẽ không tham gia chuyến đi.

Pakistan - quốc gia đóng vai trò trung gian chính - dường như vẫn đang chuẩn bị cho vòng đàm phán mới. Hai máy bay vận tải C-17 của Mỹ đã hạ cánh xuống một căn cứ không quân vào 19/4, mang theo thiết bị và phương tiện an ninh phục vụ chuyến thăm của phái đoàn Mỹ, theo các nguồn tin an ninh Pakistan.

Chính quyền Islamabad đã tạm dừng giao thông công cộng và hạn chế vận chuyển hàng hóa nặng trong thành phố. Dây thép gai được dựng lên gần khách sạn Serena - nơi tổ chức các cuộc đàm phán trước đó và khách lưu trú được yêu cầu rời đi.

Trước đó, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf - người dẫn đầu phái đoàn đàm phán của Tehran, cho biết hai bên đã đạt được một số tiến triển, nhưng vẫn còn bất đồng lớn liên quan đến vấn đề hạt nhân và an ninh tại eo biển Hormuz.

Trong khi đó, các đồng minh châu Âu, những nước thường xuyên bị Tổng thống Trump chỉ trích vì không hỗ trợ đủ cho chiến dịch quân sự, lo ngại rằng Washington đang thúc đẩy một thỏa thuận nhanh chóng nhưng thiếu chiều sâu, trong khi thực tế các vấn đề kỹ thuật phức tạp có thể cần nhiều tháng, thậm chí nhiều năm đàm phán tiếp theo.

Hiện bước sang tuần thứ tám, cuộc chiến đã gây ra cú sốc nghiêm trọng nhất từ trước đến nay đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu, khiến giá dầu tăng mạnh do eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa.

Quỳnh Vũ