Mỹ áp thuế 12,5%: Doanh nghiệp Việt xoay trục, giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ

Trao đổi với Báo điện tử VTC News, ông Ngô Sĩ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, cho biết ngày 23/7/2026, Tổng thống Mỹ đã ban hành Bản ghi nhớ yêu cầu Đại diện Thương mại Mỹ triển khai các biện pháp theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với 60 nền kinh tế chưa ban hành hoặc thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất toàn bộ hoặc một phần bằng lao động cưỡng bức.

Theo ông Hoài, chính sách này không chỉ áp dụng với Việt Nam mà với toàn bộ 60 nền kinh tế, trong đó 14 nước chịu thuế 10% và 46 nước, bao gồm Việt Nam, chịu mức 12,5%.

Ông cho biết đây là chính sách đã được phía Mỹ cảnh báo từ trước, đồng thời thay thế mức thuế phổ thông 10% theo Mục 122 của Luật Thương mại Mỹ áp dụng trong 5 tháng với hàng hóa nhập khẩu, cũng như thay thế mức thuế đối ứng do chính quyền Tổng thống Donald Trump ban hành vào tháng 4 năm ngoái nhưng sau đó bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ.

“Việc hàng hóa Việt Nam chịu thuế 12,5%, ngoại trừ các mặt hàng được miễn theo phụ lục của Bản ghi nhớ, đã nằm trong dự liệu của doanh nghiệp và các hiệp hội”, ông Hoài nói.

Theo ông, mức thuế mới sẽ tạo thêm áp lực cho các ngành xuất khẩu chủ lực như gỗ, dệt may và da giày, song mức tăng thêm 2,5 điểm phần trăm so với trước chưa phải quá lớn, đặc biệt đối với ngành gỗ.

Điều đáng lo ngại hơn là cuộc điều tra về dư thừa công suất mà Mỹ khởi xướng từ ngày 11/3/2026 cùng khả năng phát sinh thêm các biện pháp thuế liên quan đến sở hữu trí tuệ.

“Nếu Mỹ áp dụng các biện pháp thuế riêng với từng quốc gia, tương tự cách từng áp dụng với Trung Quốc năm 2018, sức cạnh tranh của hàng Việt tại thị trường này sẽ giảm đáng kể”, ông Hoài nhận định.

Đối với ngành gỗ, ông cho biết mặt hàng gỗ dán vừa nhận phán quyết cuối cùng từ Bộ Thương mại Mỹ với mức thuế chống bán phá giá 90,12% và thuế chống trợ cấp 47,18%, tổng cộng 137,3%.

“Mức thuế này gần như dựng lên bức tường thuế quan, khiến gỗ dán Việt Nam mất lợi thế tại thị trường Mỹ dù đây là sản phẩm có sức cạnh tranh cao nhờ sử dụng gỗ keo rừng trồng”, ông nói.

Tính đến hết tháng 7/2026, kim ngạch xuất khẩu gỗ sang Mỹ đạt khoảng 5,1 tỷ USD, giảm 6-7% so với cùng kỳ. (Ảnh minh họa).

Năm 2025, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang Mỹ đạt 9,46 tỷ USD, tăng 4,4% so với năm trước và chiếm khoảng 55% tổng kim ngạch toàn ngành. Tuy nhiên, hết tháng 7/2026, kim ngạch mới đạt khoảng 5,1 tỷ USD, giảm 6-7% so với cùng kỳ.

Theo ông Hoài, nhiều doanh nghiệp đã đẩy mạnh giao hàng từ đầu năm để tận dụng giai đoạn chưa áp thuế, vì vậy lượng hàng tồn kho hiện không còn nhiều. Dù vậy, xuất khẩu gỗ từ nay đến cuối năm được dự báo sẽ tiếp tục chịu áp lực nếu Mỹ ban hành thêm các biện pháp thuế mới.

Đẩy mạnh mở rộng thị trường, giảm phụ thuộc vào Mỹ

Để thích ứng, ông Ngô Sĩ Hoài cho rằng doanh nghiệp cần tiếp tục làm việc với đối tác Mỹ nhằm duy trì đơn hàng, đồng thời tận dụng cơ hội ở những nhóm sản phẩm mà Mỹ vẫn có nhu cầu nhưng chưa thể tự sản xuất.

“Doanh nghiệp cần kiên trì giữ thị trường Mỹ vì đây là thị trường rất khó thâm nhập. Song song với đó là mở rộng xuất khẩu sang Trung Quốc, Nhật Bản, EU và các thị trường tiềm năng khác để giảm phụ thuộc”, ông nói.

Đồng quan điểm, ông Trần Hữu Hậu, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Điều Việt Nam, đánh giá mức thuế 12,5% vẫn tích cực hơn so với nhiều kịch bản từng được dự báo.

Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của hạt điều Việt Nam, chiếm khoảng 25-27% tổng kim ngạch. Trước đây mặt hàng này được hưởng thuế suất 0%, do đó khi thuế tăng, giá bán sẽ cao hơn và sức cạnh tranh chắc chắn bị ảnh hưởng.

Theo ông Hậu, Hiệp hội Điều đang phối hợp với doanh nghiệp mở rộng thị trường, tập trung vào Trung Đông và Trung Á để bù đắp lượng hàng xuất khẩu sang Mỹ.

“Các doanh nghiệp sẽ điều chỉnh kế hoạch xuất khẩu, đẩy mạnh khai thác thị trường Trung Đông, đồng thời tăng chế biến sâu để đưa sản phẩm trực tiếp vào hệ thống bán lẻ. Đây sẽ là hướng đi giúp ngành điều duy trì tăng trưởng trong bối cảnh mới”, ông cho biết.

Doanh nghiệp Việt cần chủ động các giải pháp để thích ứng với mức thuế Mỹ áp với hàng Việt. (Ảnh minh họa).

Ở góc nhìn tương tự, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho rằng việc Mỹ áp thuế với nhiều quốc gia khiến tương quan cạnh tranh trên thị trường không thay đổi quá nhiều.

“Doanh nghiệp đã dự báo trước khả năng này nên không quá bất ngờ. Trong bối cảnh mới, các đơn vị sẽ cơ cấu lại sản phẩm, tối ưu chi phí đầu vào và phát huy lợi thế về chi phí nhân công”, ông Nguyên nói.

Theo ông, ngành rau quả đã chủ động đa dạng hóa thị trường trong nhiều năm qua nên mức độ phụ thuộc vào Mỹ ngày càng giảm. Ngoài Mỹ, doanh nghiệp đã mở rộng xuất khẩu sang Trung Quốc, châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản và các nước Đông Bắc Á, tạo thêm dư địa tăng trưởng trong thời gian tới.

Các hiệp hội ngành hàng nhận định, mức thuế 12,5% sẽ làm gia tăng áp lực đối với xuất khẩu nhưng chưa tạo ra cú sốc lớn do được áp dụng với nhiều nền kinh tế cùng lúc. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp sẽ tập trung giữ khách hàng, tiết giảm chi phí, nâng cao giá trị gia tăng, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu để giảm thiểu rủi ro từ việc phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

PHẠM DUY