Muốn ngăn chặn dữ liệu sai lệch phải minh bạch thông tin quy hoạch ngay từ đầu

Minh bạch thông tin quy hoạch để ngăn dữ liệu sai lệch trên mạng

Thông tin quy hoạch luôn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền sử dụng đất, hoạt động đầu tư và quyết định mua bán bất động sản. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, nhu cầu tra cứu trực tuyến ngày càng tăng, kéo theo sự phát triển của nhiều website, ứng dụng và hội nhóm chia sẻ dữ liệu quy hoạch.

Chỉ với vài thao tác tìm kiếm, người dân có thể tiếp cận hàng loạt bản đồ quy hoạch được giới thiệu là "cập nhật", "chính xác" hoặc "độc quyền". Nhiều nền tảng còn tích hợp bản đồ số, hình ảnh trực quan, cho phép tìm kiếm theo vị trí thửa đất hoặc địa chỉ cụ thể.

Sự thuận tiện này giúp người dân tiết kiệm thời gian, nhưng đồng thời cũng đặt ra rủi ro khi không phải mọi nguồn dữ liệu đều được cơ quan nhà nước xác nhận hoặc cập nhật đầy đủ. Nếu thiếu căn cứ đối chiếu, người dân rất khó phân biệt đâu là thông tin chính thống, đâu là dữ liệu chưa được kiểm chứng.

Theo KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, việc xã hội quan tâm đến quy hoạch là tín hiệu tích cực bởi quy hoạch không còn là tài liệu chuyên môn mà đã trở thành thông tin gắn với đời sống của từng người dân.

Ông cho rằng vấn đề hiện nay không nằm ở việc hạn chế dòng chảy thông tin mà là xây dựng một thị trường thông tin lành mạnh, trong đó các nguồn dữ liệu chính thống đóng vai trò dẫn dắt.

"Nếu thông tin được kiểm soát tốt, thị trường thông tin sẽ phát triển tích cực, tạo niềm tin và kỳ vọng cho xã hội, thay vì để các thông tin sai lệch gây tâm lý hoang mang", KTS Trần Huy Ánh nhận định.

Quy hoạch sông Hồng: Cơ hội trăm năm của Hà Nội. Ảnh: Znews

Vì sao thông tin chưa kiểm chứng dễ lan truyền?

Một thực tế được các chuyên gia chỉ ra là nhiều nền tảng tư nhân lại có giao diện trực quan, dễ sử dụng hơn so với các tài liệu quy hoạch truyền thống.

Trong khi đó, hồ sơ quy hoạch chính thức thường sử dụng nhiều ký hiệu kỹ thuật, thuật ngữ chuyên ngành và bản đồ chuyên môn, khiến người dân gặp khó khăn khi tự tra cứu.

Khoảng trống về trải nghiệm người dùng đã tạo điều kiện để nhiều nguồn dữ liệu không chính thống phát triển nhanh trên không gian mạng.

Điều này đặt ra yêu cầu đối với các cơ quan quản lý không chỉ công khai dữ liệu mà còn phải đổi mới phương thức cung cấp thông tin, giúp người dân dễ tiếp cận, dễ hiểu và dễ kiểm chứng.

Hệ thống thông tin quy hoạch thành phố Hà Nội (đang vận hành thử nghiệm). Ảnh: PV.

Chuẩn hóa dữ liệu là giải pháp căn cơ

Trước nhu cầu ngày càng lớn của người dân, Hà Nội đang xây dựng hệ thống phần mềm cung cấp thông tin quy hoạch theo hướng trực quan và đồng bộ.

Theo ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động Quy hoạch, Kiến trúc và Đô thị, Sở Quy hoạch, Kiến trúc Hà Nội, phần mềm sẽ tích hợp dữ liệu quy hoạch để người dân chỉ cần lựa chọn một ô đất trên bản đồ là có thể xem đầy đủ các thông số liên quan. Theo kế hoạch, hệ thống sẽ được công khai trong tháng 11/2026.

Trong thời gian chưa đưa vào vận hành, người dân vẫn có thể tiếp cận thông tin chính xác bằng cách gửi văn bản đến UBND địa phương hoặc Sở Quy hoạch, Kiến trúc để được cung cấp thông tin theo quy định.

Theo KTS Trần Huy Ánh, khi dữ liệu chính thống được chuẩn hóa, cập nhật thường xuyên và thể hiện theo cách thân thiện hơn, người dân sẽ có cơ sở đối chiếu, giảm phụ thuộc vào những nguồn thông tin chưa được xác thực.

Minh bạch phải đi cùng trách nhiệm pháp lý

Song song với việc công khai dữ liệu, việc xử lý các hành vi lợi dụng thông tin quy hoạch để trục lợi cũng cần được tăng cường.

Luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật.

Theo luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật, pháp luật hiện hành không cấm tổ chức hoặc cá nhân cung cấp dịch vụ tra cứu, tổng hợp thông tin quy hoạch, kể cả có thu phí, nếu hoạt động này dựa trên nguồn dữ liệu hợp pháp, bảo đảm tính trung thực, khách quan và không làm sai lệch nội dung do cơ quan nhà nước công bố.

Tuy nhiên, nếu cố ý sửa đổi nội dung quy hoạch, cung cấp thông tin chưa được cơ quan có thẩm quyền công bố hoặc đưa thông tin sai sự thật nhằm trục lợi thì đây không còn là hoạt động cung cấp dịch vụ hợp pháp.

Theo luật sư Diệp Năng Bình, tùy mức độ vi phạm, cá nhân hoặc tổ chức có thể bị xử phạt hành chính, bồi thường thiệt hại dân sự, thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Ông cũng khuyến nghị người dân nên ưu tiên tra cứu thông tin tại UBND cấp tỉnh, cơ quan quản lý đất đai hoặc cơ quan quản lý quy hoạch có thẩm quyền; đồng thời thận trọng với các website, hội nhóm quảng cáo "biết trước quy hoạch", "tra cứu siêu tốc" nhưng không chứng minh được nguồn dữ liệu và giá trị pháp lý.

Chuyển đổi số phải lấy dữ liệu chính thống làm trung tâm

Ở góc độ chuyển đổi số, minh bạch thông tin quy hoạch không chỉ phục vụ công tác quản lý nhà nước mà còn là nền tảng xây dựng hệ sinh thái dữ liệu số tin cậy.

Khi cơ sở dữ liệu quy hoạch được số hóa đồng bộ, cập nhật thường xuyên và kết nối với các nền tảng dịch vụ công, người dân sẽ tiếp cận thông tin nhanh hơn, doanh nghiệp giảm chi phí xác minh, còn cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả giám sát.

Ngược lại, nếu dữ liệu chính thống chậm cập nhật hoặc khó tiếp cận, khoảng trống thông tin sẽ nhanh chóng bị lấp đầy bởi các nguồn dữ liệu không được kiểm chứng, làm gia tăng nguy cơ phát tán thông tin sai lệch và ảnh hưởng đến thị trường.

Việc minh bạch thông tin quy hoạch vì vậy không đơn thuần là công khai hồ sơ, mà còn là quá trình chuẩn hóa dữ liệu, đổi mới cách truyền tải và tăng cường trách nhiệm pháp lý đối với mọi chủ thể tham gia cung cấp thông tin. Khi nguồn dữ liệu chính thống trở thành địa chỉ đáng tin cậy và thuận tiện nhất đối với người dân, các thông tin sai lệch sẽ dần mất đi đất sống, góp phần xây dựng môi trường đầu tư minh bạch và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý đô thị.

Người dân nên làm gì khi tra cứu thông tin quy hoạch?

Ưu tiên tra cứu tại cơ quan quản lý nhà nước hoặc cổng thông tin chính thức.

Đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn trước khi giao dịch.

Thận trọng với các dịch vụ quảng cáo "biết trước quy hoạch" hoặc "dữ liệu nội bộ".

Lưu giữ chứng từ, hóa đơn và nội dung trao đổi nếu sử dụng dịch vụ tra cứu có thu phí để bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp.