Mua thuốc lá có thể phải xuất trình căn cước công dân

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo lấy ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng chống tác hại thuốc lá, khu vực phía Bắc, do Bộ Y tế tổ chức ngày 6/7.

Tiến sĩ Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), cho biết đây là một trong những đề xuất mới nhất được đề cập trong Dự thảo.

Theo đó, Bộ Y tế đề xuất cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá phải treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi, thực hiện kiểm tra căn cước công dân gắn chip, ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) đối với trường hợp có nghi ngờ người dưới 18 tuổi mua thuốc lá.

Khảo sát của Trường Đại học Y tế công cộng năm 2024 cho thấy 30,5% số chủ cửa hàng thừa nhận từng bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi; con số này năm 2017 là 40,8%. Do đó, theo Bộ Y tế, quy định kiểm tra giấy tờ nhằm hạn chế tình trạng người chưa thành niên vẫn dễ dàng mua hay tiếp cận thuốc lá. Quy định kiểm tra căn cước hoặc VNeID sẽ giúp cơ sở bán lẻ chủ động tuân thủ quy định và tạo căn cứ cho cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát.

Việt Nam thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao nhất thế giới, đứng thứ 3 ASEAN. Ảnh: V.Thu

Cấm trưng bày hình ảnh sản phẩm thuốc lá

Dự thảo Luật sửa đổi cũng đề xuất "cơ sở bán buôn, bán lẻ không được trưng bày sản phẩm thuốc lá, hình ảnh sản phẩm thuốc lá dưới bất kỳ hình thức nào", đây là điểm khác biệt so với Luật hiện hành "đại lý bán lẻ, điểm bán lẻ thuốc lá không được trưng bày quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá".

Thực tế, theo Bộ Y tế, tình trạng trưng bày quá một bao, một tút cho một sản phẩm thuốc lá tại điểm bán thuốc lá khá phổ biến. Nghiên cứu năm 2024 chỉ ra có tới 40,9% số cửa hàng bán lẻ vi phạm.

Chia sẻ tại Hội thảo, đại diện Viện Chiến lược và Chính sách Y tế (Bộ Y tế) cho biết trưng bày sản phẩm thực chất là kênh quảng cáo thay thế, khai thác tối đa yếu tố thị giác. Trẻ em tiếp cận thường xuyên sẽ tăng nguy cơ thử hút lên 1,6 lần và bị lôi cuốn vào việc hút thuốc trong tương lai lên 1,3 lần.

Một nghiên cứu tại 20 quốc gia áp dụng lệnh cấm trưng bày cho thấy trong 7 năm có thể giảm gần 31% tỷ lệ người trưởng thành hút thuốc. Giả định với mức giảm tương tự trong 7 năm, Việt Nam có thể giảm được 5 triệu người hút thuốc, tương ứng trung bình giảm 719.700 người/năm. Từ đây, xã hội tiết kiệm khoảng 4.000 tỷ đồng/năm chi phí y tế.

Việt Nam thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao nhất thế giới, đứng thứ 3 ASEAN. Tại hội thảo, Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn nhấn mạnh thuốc lá từ lâu đã được xác định là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và tử vong sớm.

Mỗi năm, tại Việt Nam có trên 100.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó có nhiều người không hút thuốc nhưng phải hít khói thuốc thụ động trong môi trường sống và làm việc. Chưa kể, chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do sử dụng thuốc lá ước khoảng 108.000 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP năm 2022.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng chống tác hại thuốc lá dự kiến sẽ được trình Quốc hội khóa 16 cho ý kiến và thông qua vào kỳ họp thứ hai (tháng 10/2026).

Võ Thu