Mùa quả ngọt trên đồi keo cũ

Chủ trang trại Vũ Văn Dương dẫn nguồn nước sạch từ mạch núi đá vôi về để “giải khát” cho hơn 4ha cây ăn quả.

“Nấu cháo” nuôi cây, đổi đời từ đất

Vượt qua những cung đường đèo dốc quanh co để đến với xóm Tân Sơn, xã La Hiên, ập vào mắt chúng tôi là một thảm xanh mướt mát điểm xuyết những đốm vàng, đốm đỏ của vườn cây ăn quả.

Chủ nhân thảm xanh này, anh Vũ Văn Dương đang tất bật cùng nhân công tuyển lựa những quả bưởi da xanh để kịp chuyển về các siêu thị dưới Hà Nội.

Lau vội giọt mồ hôi, anh Dương kể về quyết định táo bạo cách đây gần một thập kỷ. Trước năm 2017, anh gắn bó với cây na và cây keo. Cây keo dễ trồng, ít phải chăm, nhưng giá trị kinh tế không cao.

Anh Dương nhớ lại: Năm đó đi tham quan những trang trại cam Cao Phong ở Phú Thọ (Hòa Bình cũ), thấy người ta trồng cam giàu quá, quy trình bài bản mà đầu ra lại rộng mở, tôi về nhìn lại đồi keo nhà mình vừa thu hoạch xong, đất đai khô khốc, bạc màu. Lúc đó tôi nghĩ, nếu cứ trồng keo mãi thì đất suy kiệt mà người cũng chẳng khá lên được.

Nghĩ thế, anh quyết định bắt tay vào cải tạo 4ha đất đồi để trồng các loại cây có múi như cam đường, các loại bưởi da xanh, bưởi diễn, giống bưởi bản địa Khuổi Mè. Đó là một quyết định chứa đựng nhiều rủi ro, bởi chuyển đổi từ đất lâm nghiệp bạc màu sang trồng cây ăn quả giống như việc xây lâu đài trên nền cát lở.

Anh Vũ Văn Dương giới thiệu quy trình ủ cá, ngô và đỗ tương làm phân bón cho vườn cây ăn quả.

Thay keo bằng cây trồng khác đòi hỏi phải cải tạo nền đất đã bạc màu bởi sau nhiều năm trồng keo, đất trở nên chai cứng và nghèo kiệt dinh dưỡng. Nếu vội vàng trồng ngay hoặc lạm dụng phân bón hóa học (NPK) để kích cây lớn nhanh thì thất bại là điều được báo trước.

Anh Dương ví von đầy hình tượng rằng: Đất sau khi trồng keo giống như người vừa ốm dậy sau cơn bạo bệnh kéo dài. Muốn khỏe lại, không thể cho uống nước tăng lực (phân vô cơ) để tỉnh táo tức thì được, làm thế là hại về sau. Phải kiên trì “nấu cháo”, tẩm bổ bằng những thứ lành nhất, dễ tiêu nhất thì đất mới hồi sinh bền vững được.

“Món cháo” mà anh Dương nhắc đến chính là quy trình canh tác hữu cơ tỉ mỉ, dụng công. Thay vì những bao phân hóa học sạch sẽ, gọn nhẹ, anh chọn cách làm khó mình: Ủ cá, ngô và đỗ tương làm phân bón. Trong quy trình ấy, việc ủ cá là công đoạn “bất di bất dịch”.

Anh Dương nhấn mạnh: Cá phải được ngâm ủ kỹ lưỡng trong thời gian dài để chuyển hóa thành đạm hữu cơ an toàn. Mùi cá ủ nồng nặc, quy trình vất vả, chi phí đầu tư cao, nhưng đổi lại, cây hấp thụ được nguồn dinh dưỡng tinh túy nhất, cho ra những trái ngọt đậm đà mà phân vô cơ không thể nào so sánh được.

Đối với ngô và đỗ tương, anh linh hoạt hơn. Dù ngâm ủ vẫn là phương án tối ưu, nhưng vào những lúc cao điểm bận rộn, anh có thể rắc thẳng bột ngô, đỗ tương lên mặt đất. Nước mưa và độ ẩm sẽ giúp chúng phân hủy tự nhiên, như những chiếc “bánh lương khô” dự trữ năng lượng dần dần cho đất.

Chính sự “chịu chi” và “chịu khổ” này đã tạo nên sự khác biệt. Trong khi nhiều nhà vườn khác loay hoay vì đất suy thoái, sâu bệnh, thì vườn cây của anh Dương vẫn xanh tốt, bất chấp thời tiết năm nay không mấy thuận lợi.

Trái ngọt mùa xuân và giấc mơ Farmstay

Những ngày xuân, đứng giữa vườn bưởi giống bản địa có tên là bưởi ngọt Khuổi Mè và bưởi Da xanh, ai cũng phải choáng ngợp trước sức sống mãnh liệt của cây trái nơi đây.

Thành quả của sự tử tế với đất đai là những con số biết nói. Vụ Tết này, anh Dương dự kiến thu hoạch khoảng 9-10 tấn bưởi da xanh, 15 tấn cam ngọt và hơn 4 tấn quýt đường canh. Giá bán tại vườn luôn ở mức cao: Quýt đường canh 30-40 nghìn đồng/kg, cam ngọt 25-30 nghìn đồng/kg. Bưởi da xanh, bưởi ngọt giống bản địa Khuổi Mè 20-25 nghìn đồng/quả.

Đặc biệt, sản phẩm hoa quả của trang trại nhà anh Dương đã chinh phục được các kệ hàng khó tính tại chuỗi siêu thị Co.opmart Hà Đông (Hà Nội) và khách hàng sành ăn tại các phường trung tâm của tỉnh Thái Nguyên. Thu nhập mỗi vụ giáp Tết mang lại cho trang trại không dưới 400 triệu đồng.

Nhưng tham vọng của anh nông dân Vũ Văn Dương không chỉ dừng lại ở việc bán quả. “Làm nông nghiệp sạch mà chỉ bán cho thương lái thì phí lắm. Tôi muốn biến cái vườn này thành nơi để người ta đến chơi, đến hiểu về giá trị của hoa quả sạch,” -anh Dương chia sẻ về dự định trong năm 2026.

Một góc trang trại của anh Vũ Văn Dương.

Mô hình kết hợp nông nghiệp và du lịch sinh thái (Farmstay) đang được anh ấp ủ thực hiện. Anh hình dung về một ngày không xa, du khách sẽ được đi dạo dưới tán cây xanh mát, hít thở bầu không khí trong lành của núi rừng, tự tay hái những trái cam, bưởi chín vàng và nghe câu chuyện về quy trình “ủ cá nuôi cây”. Nguồn nước tưới mát lành dẫn từ khe núi đá trên đỉnh cao cũng là một điểm nhấn mà anh tự hào giới thiệu, minh chứng cho sự ngọt ngào của vườn cây trái.

Trao đổi với chúng tôi về hướng đi này, bà Vũ Thị Thu Hương, Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh, nhận định: Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng gắn với du lịch trải nghiệm và công nghệ số là hướng đi mũi nhọn của tỉnh. Những mô hình tâm huyết, đầu tư bài bản và tôn trọng tự nhiên như của anh Dương chính là hạt nhân để chúng tôi lan tỏa thương hiệu nông sản Thái Nguyên đi xa hơn.

Câu chuyện của anh Dương là minh chứng sống động cho triết lý của người làm vườn là đất không bao giờ phụ công người. Khi người nông dân biết trân trọng đất đai, chấp nhận vất vả để canh tác bền vững, thì đất cằn cũng sẽ nở hoa, mang lại những mùa quả ngọt và mở ra những cơ hội đổi đời trên đất quê hương.

Kim Tuyến