Một tháng xung đột Mỹ-Israel và Iran: Những hệ lụy và cơ hội cho đối thoại

Cái giá nhân mạng tiếp tục tăng cao không chỉ đối với những quốc gia liên quan trực tiếp là Mỹ, Israel và Iran, mà còn đối với nhiều quốc gia trong khu vực như Iraq, Lebanon, Saudi Arabia, UAE hay Qatar. Hàng nghìn người đã thiệt mạng và hàng chục nghìn người bị thương, trong đó có nhiều dân thường và trẻ em. Hình ảnh gần 200 trẻ em tại một ngôi trường tiểu học ở Iran thiệt mạng do trúng tên lửa trong những ngày đầu của cuộc xung đột đã gây ám ảnh.

Khói bốc lên sau một vụ nổ khi Israel và Mỹ tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Tehran, Iran, ngày 2/3/2026. Ảnh: WANA/Reuters

Tại phiên tranh luận khẩn cấp diễn ra hôm qua của Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc, Cao ủy Nhân quyền Volker Turk một lần nữa kêu gọi Mỹ sớm kết thúc cuộc điều tra để làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan. Ông đồng thời cảnh báo tình trạng leo thang quân sự ở Trung Đông và vùng Vịnh đang đạt đến mức độ nguy hiểm.

“Cuộc xung đột hiện nay phải chấm dứt. Nguy cơ lây lan và gia tăng đau khổ cho dân thường ở các quốc gia trực tiếp liên quan đang rất cao và ngày càng gia tăng. Bên ngoài khu vực, lo ngại ngày càng gia tăng về những hậu quả kinh tế nghiêm trọng, từ tình trạng nghèo đói và nạn đói ngày càng trầm trọng đến tình trạng thiếu thuốc men và nhiên liệu. Điều bắt buộc là tất cả các bên phải ngăn chặn sự leo thang này”, ông Turk nhấn mạnh.

Trong khi đó, đại sứ Nauy Tormod Cappelen Endresen kêu gọi các bên giảm leo thang căng thẳng và tạo cơ hội cho đối thoại: “Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, cũng như các cuộc tấn công của Iran vào các quốc gia trong khu vực đều không phù hợp với luật pháp quốc tế. Một lần nữa, chúng tôi kêu gọi các bên chấm dứt chiến tranh và tìm kiếm các giải pháp ngoại giao để phá vỡ thế bế tắc hiện nay trong khu vực”.

Trên thực địa, giao tranh tiếp tục leo thang. Rạng sáng nay, nhiều nhân chứng tại Tehran ghi nhận các vụ nổ và mất điện sau không kích, trong khi tại Israel, lực lượng cứu hộ được triển khai tới nhiều địa điểm trúng đạn. Israel trước dó xác nhận tấn công các cơ sở liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran, trong đó có tổ hợp nước nặng Arak và cơ sở xử lý urani tại Yazd. Israel coi đây là đòn giáng đáng kể, song các nguồn phương Tây nhận định năng lực tên lửa của Iran phần lớn vẫn được duy trì.

Trong khi đó, Mỹ tiếp tục tăng cường hiện diện quân sự nhưng khẳng định không tìm kiếm chiến tranh trên bộ. Theo Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, nước này, có thể đạt được tất cả các mục tiêu của mình mà không cần đến bộ binh, đồng thời nhấn mạnh việc triển khai lực lượng nhằm bảo đảm cơ hội tối đa để thích ứng với các tình huống bất ngờ.

Bất chấp giao tranh leo thang trên thực địa, các tín hiệu ngoại giao vẫn xuất hiện dù hạn chế. Iran tuyên bố sẵn sàng tạo điều kiện cho vận chuyển viện trợ nhân đạo và nông sản qua eo biển Hormuz theo đề nghị của Liên hợp quốc.

Mỹ, thông qua đặc phái viên Steve Witkoff và trung gian Pakistan, đã chuyển đề xuất 15 điểm nhằm đạt ngừng bắn, bao gồm hạn chế chương trình hạt nhân và bảo đảm tự do hàng hải. Iran bác bỏ và đưa ra đề xuất riêng, trong đó có yêu cầu bồi thường và tôn trọng chủ quyền quốc gia. Tổng thống Donald Trump đã đặt thời hạn trước ngày 6/4 để Iran mở lại eo biển Hormuz, nếu không sẽ tấn công các cơ sở năng lượng của nước này.

Truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ hôm nay dẫn lời Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan xác nhận các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran đã được nối lại thông qua các bên trung gian, bao gồm Pakistan với sự tích cực hỗ trợ của Thổ Nhĩ Kỳ trong việc tạo điều kiện liên lạc. Tuy nhiên, ông cho biết cả hai bên đã thay đổi lập trường so với các cuộc đàm phán trước khi xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran nổ ra hôm 28/2.

Thu Hoài/VOV1 Tổng hợp