Một số chính sách kinh tế quan trọng có hiệu lực từ tháng 5/2026

Bảo vệ quyền lợi người gửi tiền, củng cố an toàn hệ thống tổ chức tín dụng

Có hiệu lực từ ngày 1/5/2026, Luật Bảo hiểm tiền gửi số 111/2025/QH15 được Quốc hội ban hành ngày 10/12/2025 được đánh giá là một trong những chính sách có tác động lớn đến an toàn hệ thống tài chính - ngân hàng.

Luật Bảo hiểm tiền gửi số 111/2025/QH15 được Quốc hội ban hành ngày 10/12/2025 có hiệu lực từ ngày 1/5/2026. (Ảnh minh họa).

Luật thiết lập khung pháp lý mới nhằm bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền, đồng thời củng cố sự ổn định của hệ thống tổ chức tín dụng.

Theo quy định, tổ chức bảo hiểm tiền gửi là đơn vị tài chính nhà nước, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, thực hiện chính sách bảo hiểm bắt buộc. Nguồn vốn hoạt động bao gồm vốn điều lệ, phí bảo hiểm tiền gửi và quỹ dự phòng nghiệp vụ.

Điểm đáng chú ý là Luật cho phép tổ chức bảo hiểm tiền gửi tham gia sâu hơn vào quá trình xử lý tổ chức tín dụng yếu kém thông qua các biện pháp như cho vay đặc biệt, mua trái phiếu dài hạn và cử nhân sự tham gia quản trị.

Bên cạnh đó, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước được trao quyền quy định hạn mức chi trả bảo hiểm linh hoạt trong từng thời kỳ; trong trường hợp đặc biệt, hạn mức chi trả có thể tối đa bằng toàn bộ số tiền gửi nhằm bảo đảm an toàn hệ thống.

Siết chặt kỷ luật trong lĩnh vực phục hồi, phá sản doanh nghiệp

Từ ngày 18/5/2026, Nghị định số 109/2026/NĐ-CP ngày 1/4/2026 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã chính thức có hiệu lực.

Phạt tiền đến 40 triệu đồng đối với cá nhân có hành vi vi phạm trong lĩnh vực phục hồi, phá sản doanh nghiệp. (Ảnh minh họa)

Nghị định quy định mức phạt tiền tối đa đến 40 triệu đồng đối với cá nhân có hành vi vi phạm. Đối với tổ chức vi phạm, mức phạt tiền được áp dụng gấp 2 lần mức phạt đối với cá nhân.

Các hành vi bị xử phạt gồm: Cản trở quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản; không thực hiện nghĩa vụ nộp đơn khi mất khả năng thanh toán; che giấu, tẩu tán tài sản; lợi dụng thủ tục phục hồi, phá sản để xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Ngoài hình thức phạt tiền, các chủ thể vi phạm còn có thể bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả như buộc khôi phục tình trạng tài sản ban đầu.

Tăng chế tài xử phạt đối với vi phạm tập trung kinh tế

Liên quan đến lĩnh vực cạnh tranh, Nghị định số 102/2026/NĐ-CP ngày 31/3/2026 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 75/2019/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh sẽ có hiệu lực từ ngày 20/5/2026.

Một nội dung đáng chú ý của Nghị định số 102/2026/NĐ-CP là việc điều chỉnh mức phạt đối với hành vi không thông báo tập trung kinh tế.

Theo quy định mới, mức phạt được xác định theo quy mô doanh nghiệp. Doanh nghiệp có tổng tài sản hoặc doanh thu dưới 3.000 tỷ đồng có thể bị phạt từ 500 triệu đồng đến 1 tỷ đồng. Đối với doanh nghiệp có quy mô từ 3.000 tỷ đồng trở lên, mức phạt từ 1 tỷ đồng đến 2 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, Nghị định số 102/2026/NĐ-CP cũng bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm khắc như buộc chia, tách doanh nghiệp; buộc bán lại vốn góp, tài sản trong trường hợp vi phạm quy định về tập trung kinh tế. Cơ quan có thẩm quyền cũng có thể kiểm soát giá mua, giá bán và các điều kiện giao dịch đối với doanh nghiệp sáp nhập vi phạm.

Điều chỉnh cơ chế bảo lãnh vay vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, Quyết định số 12/2026/QĐ-TTg ngày 31/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế bảo lãnh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn tại ngân hàng thương mại, ban hành kèm theo Quyết định số 03/2011/QĐ-TTg ngày 10/1/2011.

Quy định mới về bảo lãnh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn tại ngân hàng thương mại có hiệu lực từ ngày 15/5/2026. (Ảnh minh họa)

Theo quy định mới, quy trình xác định lãi suất đối với dư nợ vay bắt buộc bảo lãnh bằng đồng đô la Mỹ được chuẩn hóa chặt chẽ hơn. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có trách nhiệm cung cấp mức lãi suất cho vay bình quân của các ngân hàng thương mại trong nước để Ngân hàng Phát triển Việt Nam làm căn cứ quyết định lãi suất áp dụng.

Quyết định này cũng chính thức dừng triển khai các hoạt động bảo lãnh vay vốn mới theo quy định cũ tại Quyết định số 03/2011/QĐ-TTg.

Quy định mới về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì

Từ ngày 25/5/2026, Nghị định số 110/2026/NĐ-CP ngày 1/4/2026 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu bắt đầu có hiệu lực.

Theo Nghị định, doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu phải thực hiện trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì theo tỷ lệ và quy cách bắt buộc khi đưa ra thị trường Việt Nam. Trường hợp ủy thác nhập khẩu, đơn vị chịu trách nhiệm ghi nhãn hàng hóa sẽ phải thực hiện nghĩa vụ tái chế.

Quy định này làm rõ trách nhiệm pháp lý của các chủ thể trong chuỗi sản xuất, nhập khẩu và phân phối, hạn chế tình trạng né tránh nghĩa vụ môi trường.

Nghị định cũng quy định một số trường hợp được miễn trách nhiệm tái chế, trong đó có doanh nghiệp có doanh thu dưới 30 tỷ đồng/năm hoặc sản phẩm phục vụ xuất khẩu, nghiên cứu.

Tuy nhiên, về dài hạn, chính sách vẫn hướng tới mở rộng phạm vi áp dụng, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong quản lý vòng đời sản phẩm.

Đáng chú ý, từ năm 2027, trách nhiệm tái chế sẽ mở rộng sang phương tiện giao thông đường bộ. Đây là quy định có thể tạo áp lực chuyển đổi công nghệ, mô hình sản xuất và phương thức quản trị môi trường trong nhiều ngành công nghiệp.

Việc triển khai cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất được kỳ vọng không chỉ góp phần giảm thiểu chất thải, mà còn thúc đẩy hình thành chuỗi giá trị tái chế, phát triển kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng bền vững.

Nhật Minh