Một diện mạo khác của văn học Nhật Bản

Trong một thời gian dài, văn hóa đại chúng Nhật Bản thường được biết đến với khả năng mang lại cảm giác thư thái. Marie Kondo dạy người đọc cách sắp xếp nhà cửa để tìm thấy niềm vui; Terrace House đem đến một phiên bản truyền hình thực tế nhẹ nhàng, nơi kịch tính đôi khi chỉ nằm trong một ánh nhìn; còn Animal Crossing: New Horizons tạo ra không gian yên bình cho hàng triệu người chơi trong những tháng ngày đại dịch.

Văn học Nhật Bản cũng từng gắn với những câu chuyện chữa lành. Loạt sách Before the Coffee Gets Cold của Toshikazu Kawaguchi, kể về một quán cà phê nơi khách hàng có thể trở lại quá khứ trong thời gian ngắn, trở thành hiện tượng quốc tế nhờ khai thác những cảm xúc như nuối tiếc, mất mát và khả năng chấp nhận.

Nhưng vài năm gần đây, một diện mạo khác của văn hóa Nhật Bản đang thu hút độc giả toàn cầu với những câu chuyện khiến người đọc bất an, tò mò và muốn khám phá những ngóc ngách trong tâm hồn con người, theo Japan Times.

J-horror và manga kinh dị vốn đã có lượng người hâm mộ riêng. Song xu hướng này ngày càng nổi bật trong lĩnh vực xuất bản. Nửa đầu năm 2026, cuốn tiểu thuyết bán chạy nhất tại Nhật Bản là tác phẩm kinh dị mới của Uketsu, cây bút YouTube luôn xuất hiện với bộ đồ bó màu đen và mặt nạ trắng tối giản.

Sách của Uketsu cũng nhanh chóng tìm được độc giả ở nước ngoài, trong bối cảnh các nhà xuất bản tiếng Anh ngày càng quan tâm đến tiểu thuyết trinh thám, bí ẩn và kinh dị Nhật Bản.

"Uketsu" là một tác giả và YouTuber hoàn toàn ẩn danh, với những cuốn sách pha trộn giữa bí ẩn và kinh dị đã trở thành hiện tượng xuất bản ở Nhật Bản. Ảnh: Japan Times.

Uketsu và công thức tiểu thuyết như một trò giải đố

Uketsu là trường hợp đặc biệt trong làn sóng văn học Nhật Bản vươn ra quốc tế. Tác giả này xuất hiện trên YouTube vào đầu những năm 2020 với các video phân tích những “căn nhà bí ẩn”, sau đó phát triển ý tưởng thành loạt sách, bắt đầu với Strange Houses năm 2021.

Cốt truyện tưởng như đơn giản: những bản thiết kế nhà có cấu trúc bất thường dần hé lộ dấu vết về các hoạt động bí mật của những người từng sống bên trong.

Khi được xuất bản bằng tiếng Anh vào tháng 6/2025, Strange Houses nhanh chóng tạo tiếng vang, với hơn một triệu bản lưu hành. Strange Buildings, phần thứ ba của loạt sách, còn trở thành tác phẩm đầu tiên của nhà xuất bản HarperVia lọt danh sách bán chạy của New York Times.

Hai cuốn Strange Houses và Strange Buildings của tác giả Uketsu. Ảnh: Allen & Unwin.

Điểm hấp dẫn của Uketsu nằm ở cách ông biến một câu chuyện trinh thám thành một dạng trò chơi giải đố. Người kể chuyện phỏng vấn những người có ký ức kỳ lạ về ngôi nhà cũ, rồi từng bước phát hiện đằng sau những mặt bằng tưởng như bình thường là lịch sử về bạo hành trẻ em, giáo phái, chết người và nhiều tội ác khác.

Alexa Frank, biên tập viên của HarperVia, nhận xét sách của Uketsu có cấu trúc giống trò chơi điện tử, cho thấy tác giả am hiểu nhiều loại hình truyền thông.

Sự hấp dẫn ấy còn đến từ chính hình tượng của Uketsu. Khi Strange Pictures, tác phẩm thứ hai của ông, được đề cử giải Dagger của Hiệp hội Nhà văn Trinh thám Anh, Uketsu xuất hiện tại London vẫn với bộ đồ bó và chiếc mặt nạ quen thuộc.

Vì thế, Uketsu không đơn thuần đưa văn học kinh dị Nhật Bản ra nước ngoài. Các tác phẩm của ông kết hợp tiểu thuyết, câu đố, bí ẩn trên Internet và yếu tố trình diễn, tạo ra một hình thức kể chuyện phù hợp với thói quen tiếp nhận của độc giả đương đại.

Khi văn học Nhật Bản rời khỏi vùng an toàn

Uketsu cũng không phải trường hợp duy nhất. Pushkin Vertigo, nhà xuất bản Anh và quốc tế của Uketsu, hiện có danh mục 36 tiểu thuyết trinh thám và bí ẩn Nhật Bản, trong đó có nhiều tác phẩm lần đầu được dịch sang tiếng Anh.

Murder at the End of the World của Akane Araki kết hợp câu chuyện về kẻ giết người hàng loạt với viễn cảnh tận thế. Hai phụ nữ truy tìm hung thủ trong những tháng cuối cùng trước khi một tiểu hành tinh được dự đoán va chạm Kyushu, đe dọa chấm dứt nền văn minh.

The Man Who Died Seven Times của Yasuhiko Nishizawa. Ảnh: Amazon.

Trong khi đó, The Man Who Died Seven Times của Yasuhiko Nishizawa biến mô-típ trinh thám gia đình thành một câu chuyện về vòng lặp thời gian. Nhân vật chính phải trải qua cùng một ngày đúng 9 lần, qua đó có nhiều cơ hội tìm ra kẻ sát hại ông mình.

Jesse Kirkwood, dịch giả của cả hai tác phẩm, cho rằng sức hấp dẫn của dòng sách này nằm ở nhịp kể và cấu trúc cốt truyện được tính toán kỹ lưỡng. Ông cũng đánh giá cao những khoảnh khắc được đẩy lên mức cường điệu, đôi khi gần với sự phi lý nhưng lại tạo nên nét thú vị riêng.

Sự thay đổi khẩu vị của độc giả quốc tế đang tạo điều kiện cho những tác phẩm như vậy. Daniel Seton, giám đốc biên tập của Pushkin Press, cho biết sách dịch từng được xem là sản phẩm dành cho một nhóm độc giả nhỏ. Giờ đây, tình hình đã khác đáng kể.

Theo ông, tại Anh, một cuốn sách dịch xuất bản trung bình hiện bán được nhiều hơn một tác phẩm không dịch.

Một phần nguyên nhân đến từ sự phổ biến của các nền tảng streaming như Netflix, giúp khán giả toàn cầu tiếp cận nhiều hơn với phim ảnh và văn hóa Nhật Bản, Hàn Quốc. Sự quan tâm sau đó lan sang những loại hình khác, từ truyền hình, điện ảnh đến sách.

Mạng xã hội tiếp tục mở rộng con đường này. Các nhà sáng tạo nội dung và người có ảnh hưởng trong lĩnh vực sách có thể giới thiệu văn học dịch tới những nhóm độc giả mà hệ thống xuất bản truyền thống khó tiếp cận.

Với văn học Nhật Bản, những tác phẩm mang màu sắc u tối vì thế đang tìm được một lợi thế mới. Chúng vẫn thuộc những thể loại quen thuộc với độc giả toàn cầu như trinh thám, giật gân và kinh dị, nhưng được kể bằng bối cảnh, thẩm mỹ và cách xây dựng câu chuyện đặc trưng của Nhật Bản.

Đó có thể là lý do dòng sách này dễ vượt qua rào cản văn hóa. Độc giả không cần am hiểu sâu về văn học Nhật để bước vào câu chuyện. Họ chỉ cần sự tò mò trước một bí ẩn, cảm giác hồi hộp trước một vụ án hoặc nỗi sợ về những điều con người có thể làm.

Như dịch giả Kirkwood nhận xét, những câu chuyện này cuối cùng vẫn đưa độc giả trở lại một thế giới quen thuộc và phản chiếu những nỗi sợ sâu kín về khả năng của con người.

Và đó cũng là một diện mạo khác của Nhật Bản đang được độc giả quốc tế khám phá: bên cạnh vẻ yên bình, chữa lành còn có một thế giới văn chương đầy bí ẩn, bất an và những góc khuất chưa được hé lộ.

Phương Linh