Món ăn 'có tiền cũng khó mua' - đặc sản đảo Quan Lạn, biển Quảng Ninh

Đảo Quan Lạn với 2 màu xanh khác nhau của bầu trời mặt nước - đặc trưng của vùng biển Đông Bắc. Ảnh: Trương Thúy Hằng

Săn "vàng ròng" trong lòng cát

Khi ánh bình minh chưa kịp vén bức màn sương mờ trên biển Bái Tử Long, bãi bồi cát trắng trên đảo Quan Lạn, Quảng Ninh đã lấp lánh những ánh đèn pin loang loáng.

Thủy triều rút để lại một không gian mênh mông, cũng là lúc những "phu sá sùng" bắt đầu một ngày mưu sinh.

Công việc đào sá sùng phụ thuộc hoàn toàn vào con nước, thường chỉ đào được sá sùng vào những ngày tuần trăng khuyết hoặc mùng một, rằm khi nước biển rút ra xa, lộ ra bãi triều.

Đối với người dân đảo Quan Lạn, sá sùng không chỉ là một loài sản vật, mà là "vàng ròng" trời ban, giá đắt khét đơn giản vì nó hiếm, vị lại ngon, mà lại chỉ có khoảng 1000ha bãi biển ở Quan Lạn, Minh Châu có thôi.

Sá sùng, tên gọi khác là sâm đất, khác với tất cả các loài tương tự như: trùn biển, hải sâm hay là sâu đất, giun biển, bông thùa... và là loài hải sản thân mềm chỉ sống trong cát pha bùn ở bãi triều vùng biển trong lành, chưa hề nhiễm hóa chất, dầu hỏa hay là tạp chất du nhập.

Từ ngã ba sông đổ ra biển, nơi nước trồi nước sụt và có dòng chảy đặc thù như Quan Lạn mới tạo ra được loại sá sùng ngon, ngọt và có giá trị dinh dưỡng cao nhất Việt Nam.

Bãi triều có sá sùng trên đảo Quan Lạn, nơi dân đảo thường đào được sá sùng hảo hạng.

Nắm được nghệ thuật đào sá sùng trên cát phẳng, chắc có lẽ là nắm được bí kíp của nghề độc nhất vô nhị. Để có được những con sá sùng béo múp, người dân đảo phải trải qua một cuộc đua nghẹt thở với thủy triều.

Dụng cụ của một phu đào sá sùng cực kỳ đơn giản: một chiếc xẻng sắt, loại xẻng lưỡi dài, mỏng và sắc. Người ta đi nhẹ nhàng trên bãi triều, đi mạnh chân là rung - sá sùng trong tổ nó tụt sâu vào cát không đào được.

Muốn bắt được sá sùng, mắt phải tinh để tìm đúng tổ của nó. Trên mặt cát phẳng lì, chỗ nào có những lỗ nhỏ li ti, xung quanh có vệt cát đùn lên như hình bông hoa thì chính là nơi sá sùng đang ẩn trốn.

Nhìn thấy tổ rồi nhanh nhẹn cắm phập xẻng xuống cát một góc nghiêng chuẩn xác, hất lên là bắt được sá sùng. Phải tinh mắt, nhanh tay vì con vật này di chuyển rất nhanh.

Từ lúc định vị được tổ sá sùng, cắm xẻng và lật cát chỉ diễn ra trong vòng vài giây. Nếu chậm một nhịp, lưỡi xẻng sẽ cắt đôi con sá sùng làm giảm giá trị, hoặc con sá sùng sẽ biến mất hút vào lòng đất sâu cả mét. Thua.

Đào sá sùng trên đảo Quan Lạn.

Sở dĩ nói món ăn mặc dù là sản vật địa phương nhưng có những lúc có tiền cũng chẳng mua được vì sá sùng tươi chỉ bán trong ngày, sau khi người dân biển đi đào về.

Gặp phải ngày con nước dâng ngập bãi triều, cũng không có, mà ngày quá nắng, nước rút sâu, bãi triều phơi nóng bỏng dưới nắng thì sá sùng cũng rút sâu vào trong cát, không đào được.

Xưa nay sá sùng vì đắt và hiếm nên người dân thường sơ chế rồi phơi khô, bán được giá hơn. Loại cực phẩm cũng phải hơn chục triệu một kg. Vị của sá sùng đậm đà umami ngọt lừ nên đầu bếp hay bỏ vào nước dùng phở và để hầm các món canh bổ dưỡng.

Điều chính yếu là sá sùng đã làm nên một huyền thoại về vùng đảo trời yên biển lặng, sóng bồi những bờ cát thì sá sùng mới sống được, chúng ăn những phù du sinh vật làm nên hệ sinh thái bãi triều.

Quan Lạn với những bãi cát dài mênh mang, người dân đảo lững thững mỗi sáng đi bộ trên bãi nhưng dưới bàn tay họ là một nghề đầy tự hào, là món ăn làm người ta thèm thuồng, là tiền bạc từ biển mang lại, nuôi ăn học lớn khôn bao thế hệ dân đảo.

Món canh sá sùng tươi nấu với lá lốt - đặc sản của Quan Lạn không dễ gặp đúng ngày, đúng mùa để ăn. Ảnh: TTH

Món sá sùng khô hảo hạng từ bàn tay người dân đảo Quan Lạn. Ảnh: TTH

Bãi triều trên đảo Quan Lạn vào thời khắc bình minh, ẩn chứa loại sản vật của biển không nơi nào có. Ảnh: TTH

Còn khách du lịch, không nên tự ý tò mò để ra bãi triều mà không có dân đảo đi kèm. Bởi vì bãi triều là nơi cát lún, nhiều bãi hẳm, các xói cát rất nguy hiểm. Nếu tụt xuống các hố cát, bạn không có cách nào có thể tự cứu mình được.

Trương Thúy Hằng