Mỗi người dân là một 'đại sứ môi trường'

Biến bảo vệ môi trường thành phong trào của toàn dân

Trước những thách thức ngày càng gia tăng từ ô nhiễm môi trường, chất thải rắn sinh hoạt, rác thải nhựa, ô nhiễm nguồn nước và không khí, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã xây dựng Đề án phát động phong trào thi đua “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp” trên phạm vi cả nước.

Phân loại rác tại nguồn. Ảnh minh họa

Phong trào được triển khai nhằm cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Chương trình hành động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhiệm kỳ 2026 - 2031 và Nghị quyết số 394/NQ-CP của Chính phủ về phát động phong trào toàn dân tham gia bảo vệ môi trường, giảm thiểu phát sinh, phân loại, thu gom, xử lý rác thải vì một Việt Nam sáng - xanh - sạch - đẹp. Theo Đề án, bảo vệ môi trường không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước mà cần trở thành hành động thường xuyên của mỗi người dân, mỗi gia đình, khu dân cư, cơ quan, trường học và doanh nghiệp.

Ông Cao Xuân Thạo, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho biết, phong trào được xây dựng với mục tiêu tạo chuyển biến thực chất trong nhận thức và hành động của cộng đồng, hướng tới hình thành nếp sống văn minh, thân thiện với môi trường. “Muốn thành công phải có sự chung tay của các cấp, các ngành, các đoàn thể và từng người dân”, ông Cao Xuân Thạo nhấn mạnh.

Theo lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nhiều mô hình bảo vệ môi trường như “Ngày Chủ nhật xanh”, “Khu dân cư xanh - sạch - đẹp”, “Gia đình 5 không, 3 sạch”, “Tuyến phố văn minh không rác”, “Cánh đồng không rác thải” đã được triển khai hiệu quả thời gian qua. Tuy nhiên, các hoạt động còn phân tán, thiếu tính liên kết và chưa thực sự hình thành thói quen lâu dài trong cộng đồng.

Việc phát động một phong trào thống nhất trên quy mô toàn quốc được kỳ vọng sẽ tạo sức lan tỏa mạnh mẽ hơn, huy động sự tham gia của toàn xã hội trong bảo vệ môi trường, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của đất nước.

Mỗi gia đình, doanh nghiệp là một ‘hạt nhân xanh’

Một điểm đáng chú ý của Đề án là xây dựng hệ thống tiêu chí thi đua cụ thể cho từng nhóm đối tượng, bảo đảm dễ thực hiện, dễ đánh giá và tránh hình thức. Theo đó, phong trào tập trung vào 5 nhóm đối tượng gồm: gia đình; khu dân cư; xã, phường; cơ quan, đơn vị, trường học; doanh nghiệp và cơ sở sản xuất.

Đối với hộ gia đình, các tiêu chí trọng tâm gồm giữ gìn “sạch nhà - sạch bếp - sạch ngõ”; không xả rác bừa bãi; thực hiện phân loại rác tại nguồn; giảm thiểu rác thải nhựa và phát triển không gian xanh trong khuôn viên sinh sống. Tại khu dân cư, phong trào hướng tới mục tiêu không còn bãi rác tự phát, không để rác tồn đọng kéo dài, xây dựng các tuyến đường xanh - sạch - đẹp, phát huy hiệu quả các tổ tự quản về môi trường.

Ở cấp xã, phường, yêu cầu đặt ra là tổ chức tốt việc thu gom, xử lý rác thải; giữ gìn cảnh quan tại các tuyến đường, kênh mương, sông hồ, bãi biển; định kỳ tổ chức các đợt ra quân vệ sinh môi trường trên địa bàn. Đối với cơ quan, trường học và đơn vị sự nghiệp, phong trào khuyến khích xây dựng môi trường làm việc xanh, sạch, đẹp; đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường; hình thành lối sống xanh trong cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và học sinh, sinh viên.

Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp được xác định là một trong những lực lượng quan trọng trong thực hiện mục tiêu giảm phát sinh chất thải và thúc đẩy sản xuất xanh. Theo Đề án, các doanh nghiệp và cơ sở sản xuất cần thực hiện tốt 5 nội dung gồm: tuân thủ pháp luật về bảo vệ môi trường; quản lý và xử lý chất thải đúng quy định; giảm thiểu phát sinh chất thải; ứng dụng công nghệ sạch trong sản xuất và xây dựng môi trường làm việc xanh - sạch - đẹp.

Đây cũng là nội dung có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh cộng đồng doanh nghiệp đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh, thực hiện các tiêu chuẩn môi trường trong chuỗi cung ứng và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.

Để phong trào đi vào thực chất, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sẽ phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xây dựng bộ tiêu chí đánh giá cụ thể; tổ chức kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết và khen thưởng định kỳ đối với các mô hình tiêu biểu. Bên cạnh đó, các tổ chức thành viên như Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam sẽ triển khai các chương trình phù hợp với từng nhóm đối tượng, góp phần lan tỏa phong trào sâu rộng trong xã hội.

Theo ông Cao Xuân Thạo, điều quan trọng nhất là biến những hành động nhỏ thành thói quen thường xuyên của mỗi người dân. Từ việc phân loại rác tại nguồn, hạn chế sử dụng nhựa dùng một lần, giữ gìn vệ sinh khu dân cư đến xây dựng không gian sống xanh đều góp phần cải thiện chất lượng môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống. Với sự tham gia của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân, phong trào được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ trong công tác bảo vệ môi trường, góp phần xây dựng một Việt Nam phát triển xanh, bền vững và đáng sống hơn trong những năm tới.

Lời kêu gọi chính thức của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sẽ được công bố tại Lễ phát động quốc gia hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới, Ngày Đại dương thế giới, Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026, đồng thời phát động phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp” vào ngày 6/6 tới.

Nguyễn Hạnh