Mỗi người cần làm gì để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm mới nổi?

Bên cạnh các biện pháp của ngành y tế, mỗi người dân có thể chủ động giảm nguy cơ mắc và lây truyền bệnh truyền nhiễm bằng những việc đơn giản như tiêm chủng, vệ sinh tay, bảo đảm an toàn thực phẩm, hạn chế tiếp xúc nguồn bệnh và cập nhật thông tin chính thống.

Cần làm gì để phòng ngừa bệnh truyền nhiễm mới nổi?

Không phải mọi bệnh truyền nhiễm mới nổi đều có thể phòng ngừa bằng một biện pháp duy nhất. Tùy đường lây truyền, mỗi người cần kết hợp nhiều biện pháp khác nhau.

Tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo

Không phải bệnh truyền nhiễm mới nổi nào đều có thể nghiên cứu ra vaccine ngay. Tuy nhiên, tiêm chủng đầy đủ giúp bảo vệ trước nhiều bệnh như sởi, cúm, thủy đậu, bạch hầu, ho gà, viêm gan B, COVID-19 và một số bệnh do phế cầu. Điều này hỗ trợ cơ thể có sức khỏe để đối diện với một bệnh truyền nhiễm mới chưa có vaccine và phương pháp điều trị.

Rửa tay đúng cách

Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch là biện pháp đơn giản giúp hạn chế sự lây truyền của nhiều tác nhân gây bệnh.

Nên rửa tay trước khi ăn, trước và sau khi chế biến thực phẩm, sau khi đi vệ sinh, sau khi ho hoặc hắt hơi, sau khi tiếp xúc với động vật và khi tay có nguy cơ nhiễm bẩn.

Khi không có xà phòng và nước, có thể sử dụng dung dịch sát khuẩn tay chứa ít nhất 60% cồn.

Một số mầm bệnh mới nổi có nguồn gốc từ động vật, cần tránh tiếp xúc. 

Đeo khẩu trang và giữ thông thoáng

Với các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, khẩu trang có thể giúp giảm phát tán và hít phải các hạt chứa mầm bệnh.

Có thể cân nhắc đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp, khi chăm sóc người mắc bệnh truyền nhiễm, tại cơ sở y tế hoặc trong không gian đông người vào thời điểm bệnh đường hô hấp đang gia tăng, tùy theo khuyến cáo của cơ quan y tế.

Che miệng khi ho, hắt hơi

Ho và hắt hơi có thể phát tán các hạt chứa mầm bệnh vào không khí và lên những bề mặt xung quanh. Khi ho hoặc hắt hơi, nên che miệng và mũi bằng khăn giấy dùng một lần hoặc mặt trong khuỷu tay. Khăn giấy sau khi sử dụng cần được bỏ vào thùng rác và rửa tay ngay sau đó nếu có điều kiện.

Nếu đang có triệu chứng hô hấp, hạn chế tiếp xúc gần với người khác cũng là một cách giúp giảm nguy cơ lây bệnh.

Bảo đảm an toàn thực phẩm

Một số tác nhân gây bệnh có thể lây truyền qua thực phẩm hoặc nước bị nhiễm bẩn. Để giảm nguy cơ mắc bệnh, nên:

Ăn thực phẩm được nấu chín kỹ.
Uống nước sạch.
Tách riêng thực phẩm sống và chín.
Rửa tay, dụng cụ và bề mặt chế biến thực phẩm.
Bảo quản thực phẩm ở nhiệt độ phù hợp.
Không sử dụng thực phẩm ôi thiu, nghi nhiễm bẩn.

Đặc biệt, không nên ăn tiết canh, thịt tái hoặc các sản phẩm động vật chưa được nấu chín hoàn toàn vì có thể làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh truyền nhiễm.

Hạn chế tiếp xúc với động vật hoang dã và động vật bệnh

Một số mầm bệnh mới nổi có nguồn gốc từ động vật. Vì vậy, không nên săn bắt, giết mổ hoặc tiêu thụ động vật hoang dã; tránh tiếp xúc trực tiếp với động vật ốm, chết bất thường.

Người chăn nuôi cần thực hiện các biện pháp vệ sinh, an toàn sinh học và phòng chống dịch theo hướng dẫn của cơ quan thú y. Khi phát hiện động vật chết bất thường hoặc chết hàng loạt, cần thông báo cho cơ quan chức năng thay vì tự xử lý.

Chủ động phòng bệnh do muỗi, ve truyền

Muỗi và ve có thể truyền nhiều tác nhân gây bệnh. Để giảm nguy cơ, cần loại bỏ nơi muỗi sinh sản, đậy kín dụng cụ chứa nước, loại bỏ vật dụng có thể đọng nước quanh nhà và vệ sinh các dụng cụ chứa nước thường xuyên.

Có thể ngủ màn, sử dụng chất xua muỗi hoặc các biện pháp bảo vệ khác phù hợp. Những biện pháp này đặc biệt quan trọng tại khu vực lưu hành các bệnh do muỗi truyền như sốt xuất huyết và Zika.

Ứng phó khi xuất hiện bệnh truyền nhiễm mới

Một số bệnh truyền nhiễm có biểu hiện ban đầu giống những bệnh thông thường. Cần chú ý khi có sốt cao kéo dài, khó thở, ho nặng lên nhanh, phát ban bất thường, tiêu chảy nghiêm trọng hoặc xuất hiện triệu chứng sau khi tiếp xúc với nguồn bệnh nghi ngờ.

Khó thở, đau ngực, lơ mơ, co giật hoặc dấu hiệu mất nước nặng là những biểu hiện cần được đánh giá y tế sớm. Khi nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm, người bệnh nên hạn chế tiếp xúc gần với người khác và thực hiện theo hướng dẫn của cơ sở y tế.

Chỉ tiếp nhận thông tin từ nguồn đáng tin cậy

Trong thời điểm dịch bệnh, thông tin chưa được kiểm chứng có thể lan truyền nhanh và gây hoang mang. Người dân nên cập nhật thông tin từ Tổ chức Y tế Thế giới, Bộ Y tế, Cục Phòng bệnh, cơ quan y tế địa phương và các nguồn chuyên môn đáng tin cậy.

Không nên tự sử dụng thuốc, vaccine hoặc các sản phẩm được quảng cáo là "phòng dịch" dựa trên thông tin chưa được kiểm chứng.

Tiêm vaccine đầy đủ, vệ sinh cá nhân... là những biện pháp phòng ngừa dịch bệnh.

Duy trì lối sống lành mạnh

Dinh dưỡng cân đối, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc, không hút thuốc, hạn chế rượu bia và kiểm soát tốt các bệnh mạn tính giúp duy trì sức khỏe tổng thể và chức năng miễn dịch.

Tuy nhiên, lối sống lành mạnh không thể thay thế vaccine, thuốc điều trị hoặc các biện pháp phòng lây nhiễm đặc hiệu khi những biện pháp này được khuyến cáo.

Các bệnh truyền nhiễm mới nổi có thể xuất hiện ở bất kỳ quốc gia nào và không phải tất cả đều có thể dự đoán trước. Vì vậy, phòng bệnh cần sự kết hợp giữa hành động của mỗi cá nhân và các biện pháp y tế công cộng.

Tiêm chủng, vệ sinh tay, an toàn thực phẩm, vệ sinh hô hấp, thông khí, kiểm soát muỗi và hạn chế tiếp xúc với nguồn bệnh giúp mỗi người giảm nguy cơ mắc và truyền bệnh. Đồng thời, giám sát dịch tễ, phát hiện sớm, xét nghiệm, điều trị và kiểm soát dịch của ngành y tế là những yếu tố quan trọng bảo vệ cộng đồng trước các mối đe dọa truyền nhiễm mới nổi.

ThS.Nguyễn Ngọc Anh