Mỗi bản tin dự báo thiên tai đều là cơ sở để đưa ra các quyết định quan trọng

Ngành khí tượng thủy văn “tuyến đầu” cảnh báo sớm trong năm thiên tai lịch sử 2025

Theo ông Nguyễn Thượng Hiền, Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), ngay từ nửa đầu năm 2025, các hiện tượng thời tiết đã bộc lộ rõ tính bất thường do sự chuyển pha của ENSO, các dao động khí quyển quy mô lớn cùng tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Nhiều hình thái thời tiết diễn biến khác xa trung bình nhiều năm, buộc đội ngũ dự báo phải liên tục theo dõi, phân tích và cập nhật kịch bản.

Theo ông Nguyễn Thượng Hiền, Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, ngành khí tượng thủy văn đã thực sự trở thành “tuyến đầu” cung cấp thông tin dự báo, cảnh báo sớm, đóng vai trò then chốt trong công tác chỉ đạo, điều hành phòng, chống thiên tai

"Sang nửa cuối năm, áp lực tăng lên gấp bội khi mưa lớn diện rộng, lũ lớn, ngập lụt nghiêm trọng xảy ra liên tiếp, đặc biệt tại khu vực Trung Bộ. Có những thời điểm, toàn bộ lãnh đạo Cục Khí tượng Thủy văn phải duy trì trạng thái trực chiến 24/7 trong nhiều tuần liền, không kể ngày nghỉ, lễ. Nhiều cán bộ, dự báo viên làm việc xuyên đêm, liên tục nhiều ca, gần như không rời vị trí công tác trong suốt cao điểm thiên tai. Mỗi bản tin dự báo phát đi trong năm 2025 không chỉ là con số hay bản đồ kỹ thuật, mà là cơ sở quan trọng để các cấp, các ngành đưa ra quyết sách ứng phó kịp thời, phù hợp với diễn biến thực tế. Trong bối cảnh thiên tai diễn biến khắc nghiệt, bất thường và mang tính lịch sử hiếm thấy như năm 2025, ngành khí tượng thủy văn đã thực sự trở thành tuyến đầu trong công tác cung cấp thông tin dự báo, cảnh báo sớm, góp phần quan trọng phục vụ chỉ đạo, điều hành phòng, chống thiên tai từ Trung ương đến địa phương", ông Nguyễn Thượng Hiền chia sẻ.

Theo Cục trưởng Nguyễn Thượng Hiền, áp lực lớn nhất đối với lãnh đạo ngành không chỉ nằm ở cường độ công việc mà còn ở trách nhiệm ra quyết định. Thiên tai diễn biến rất nhanh, tính bất định lớn, trong khi yêu cầu thực tiễn đặt ra là dự báo phải sớm hơn, chính xác hơn, chi tiết hơn và cập nhật liên tục.

“Có những tình huống, chỉ trong vài giờ, kịch bản thiên tai đã thay đổi đáng kể, buộc chúng tôi phải điều chỉnh ngay phương án dự báo và thông tin cảnh báo. Một sai sót nhỏ bị bỏ qua cũng có thể dẫn đến những hậu quả rất lớn trong thực tế”, ông Hiền nhấn mạnh.

Cùng với đó, lãnh đạo Cục phải liên tục tham gia các cuộc họp khẩn, kết nối chặt chẽ với Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, các đài khí tượng thủy văn khu vực, đồng thời thông tin thường xuyên tới Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia và chính quyền các địa phương. Mục tiêu cao nhất là bảo đảm thông tin dự báo được cung cấp nhanh nhất, tin cậy nhất và rõ ràng nhất để phục vụ chỉ đạo, điều hành.

“Tai mắt” giữa tâm lũ

Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn cho biết, hệ thống trạm quan trắc khí tượng thủy văn được ví như “tai mắt” của ngành, song cũng chính là những đơn vị phải đối mặt trực tiếp và khốc liệt nhất với thiên tai. Trong nhiều đợt mưa lũ lớn năm 2025, không ít trạm quan trắc bị cô lập hoàn toàn, hạ tầng kỹ thuật và giao thông bị chia cắt. Nhiều cán bộ phải vận hành các phương án dự phòng trong điều kiện hết sức nguy hiểm, khi nước lũ dâng cao, thậm chí ngập tới khu nhà làm việc.

Cán bộ bảo dưỡng thường kỳ Trạm radar thời tiết Quy Nhơn - một trong số 12 trạm radar thời tiết do ngành KTTV quản lý. Trạm được lắp đặt tại núi Chua, phường Ghềnh Ráng, thành phố Quy Nhơn

Dù vậy, các trạm vẫn duy trì được chuỗi số liệu quan trắc khí tượng, thủy văn liền mạch – yếu tố then chốt để bảo đảm hoạt động dự báo, cảnh báo không bị gián đoạn. Đã có những trường hợp cán bộ bám trụ tại cơ quan làm nhiệm vụ, trong khi gia đình ở nhà bị ngập sâu, mất liên lạc kéo dài hơn hai ngày.

Đặc biệt, nhiều trạm quan trắc ở vùng núi cao, ven sông suối, khu vực thường xuyên xảy ra lũ quét, sạt lở đất đã chịu thiệt hại nặng nề. Như tại Trạm Thủy văn Củng Sơn (Đắk Lắk), khi trạm bị ngập hoàn toàn, cán bộ trạm đã di chuyển thiết bị đo lên đồi phía sau, căng bạt lập lán để tiếp tục quan trắc, bảo đảm số liệu không bị gián đoạn.

Theo thống kê, tổng thiệt hại của ngành khí tượng thủy văn trong năm 2025 ước lên tới nhiều chục tỷ đồng, mức thiệt hại chưa từng có. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn cả chính là những đóng góp thầm lặng, tinh thần trách nhiệm và bản lĩnh nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ làm công tác quan trắc, dự báo.

Từ thực tiễn năm 2025, theo ông Nguyễn Thượng Hiền, ngành khí tượng thủy văn rút ra nhiều bài học sâu sắc. Trước hết, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, không thể tiếp cận dự báo theo tư duy “kinh nghiệm thuần túy” hay dựa quá nhiều vào quy luật cũ. Dự báo hiện đại đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa quan trắc – mô hình số – phân tích chuyên gia, trong đó con người vẫn là yếu tố quyết định cuối cùng.

Cán bộ khí tượng thủy văn Bắc Kạn kiểm tra thông tin dữ liệu

Bên cạnh đó, công tác cảnh báo phải chuyển mạnh sang cảnh báo sớm, cảnh báo theo tác động, không chỉ nêu các trị số kỹ thuật mà phải làm rõ nguy cơ, phạm vi ảnh hưởng và đối tượng chịu tác động. Thông tin dự báo cũng cần được truyền tải nhanh, thống nhất, dễ hiểu, đặc biệt trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh. Thực tiễn tại Huế và một số địa phương cho thấy, mô hình “dự báo sớm – truyền tin nhanh – chỉ đạo quyết liệt – cập nhật thời gian thực” đã phát huy hiệu quả rõ rệt, giúp giảm đáng kể mức độ ngập lụt và thiệt hại.

Chủ động trước thách thức năm 2026

Theo ông Hoàng Đức Cường, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, năm 2026 được dự báo tiếp tục nhiều thách thức khi thiên tai có xu hướng diễn biến phức tạp dưới tác động của pha lạnh La Nina, thậm chí kéo dài hơn dự kiến. Nắng nóng có thể xuất hiện ít hơn, thay vào đó là mưa lớn kéo dài, nhiều bão gây lũ lụt, lũ quét, sạt lở đất.

Theo ông Hoàng Đức Cường, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, công tác dự báo phải sớm hơn, chi tiết hơn, tin cậy hơn, số hóa và trực quan hơn, nhưng đồng thời phải định lượng được và gắn chặt với thực tiễn Việt Nam

Trước yêu cầu ngày càng cao của xã hội về thông tin dự báo sớm, chi tiết và dự báo tác động, ngành khí tượng thủy văn xác định các ưu tiên chiến lược: hiện đại hóa hệ thống quan trắc; nâng cao năng lực dự báo số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo; phát triển hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai; đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện và tăng cường hợp tác quốc tế.

“Dự báo phải sớm hơn, chi tiết hơn, tin cậy hơn, số hóa và trực quan hơn, nhưng đồng thời phải định lượng được và gắn chặt với thực tiễn Việt Nam”, lãnh đạo Cục Khí tượng Thủy văn nhấn mạnh.

Với những định hướng chiến lược và nỗ lực không ngừng của toàn ngành, khí tượng thủy văn Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục hoàn thành tốt sứ mệnh bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, góp phần phát triển bền vững đất nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt.

Văn Ngân/VOV.VN