Mở thêm 'cửa' huy động nguồn lực xã hội cho các đại dự án giao thông

Khơi thông dòng vốn tư nhân

Sự đồng thuận của Bộ Xây dựng đối với chủ trương mở rộng huy động nguồn lực xã hội cho phát triển kết cấu hạ tầng được thể hiện trong quá trình tham gia góp ý đối với dự thảo Báo cáo của Bộ Tài chính trình Thủ tướng Chính phủ về cơ chế đột phá thu hút nguồn lực xã hội trong và ngoài nước.

Tại công văn số 9449/BXD-KHTC do Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy ký ban hành cuối tuần trước, Bộ Xây dựng cơ bản thống nhất với nội dung dự thảo báo cáo, đồng thời đề xuất rà soát, hoàn thiện một số quy định nhằm bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành trước khi trình Thủ tướng Chính phủ xem xét.

Thi công Dự án cầu Đại Ngãi - một trong những công trình giao thông có ý nghĩa chiến lược đối với vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Đáng chú ý, đối với lĩnh vực hạ tầng đường sắt, Bộ Xây dựng đề nghị điều chỉnh quy định theo hướng thay nội dung “quy định rõ hơn trách nhiệm quản lý tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt (Bộ Xây dựng, UBND cấp tỉnh, doanh nghiệp đầu tư)” bằng “quy định rõ cơ chế quản lý, phối hợp giữa quản lý giá trị tài sản hạ tầng và quản lý quy chuẩn bảo trì, an toàn công trình để tối ưu hóa khai thác”.

Đề xuất này cho thấy định hướng chuyển từ cách tiếp cận phân định trách nhiệm quản lý giữa các chủ thể sang xây dựng cơ chế phối hợp trong quản trị tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt, qua đó hài hòa yêu cầu bảo toàn giá trị tài sản với công tác bảo trì, bảo đảm an toàn công trình và mục tiêu tối ưu hóa khai thác.

Cách tiếp cận cũng được cho là phù hợp trong bối cảnh nhiều dự án đường sắt thời gian tới sẽ có sự tham gia của khu vực tư nhân theo các mô hình PPP và TOD.

Trước đó, tại Thông báo số 225/TB-VPCP ngày 30/4/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Xây dựng nghiên cứu, đề xuất cơ chế đột phá nhằm thu hút nguồn lực xã hội trong và ngoài nước cho đầu tư kết cấu hạ tầng, nhất là các công trình giao thông, qua đó giảm áp lực sử dụng vốn ngân sách nhà nước.

Thực hiện chỉ đạo này, Bộ Tài chính đã có công văn số 7477/BTC-PTHT đề nghị Bộ Xây dựng cho ý kiến đối với dự thảo Báo cáo trình Thủ tướng Chính phủ về cơ chế đột phá thu hút nguồn lực xã hội trong và ngoài nước cho đầu tư kết cấu hạ tầng.

Theo Bộ Tài chính, trong thời gian qua, việc huy động vốn cho hạ tầng có nhiều bước đột phá trên cơ sở Kết luận số 72-KL/TW của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 13-NQ/TW về xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ; Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước.

Theo đó, hàng loạt quy định về ngân sách nhà nước, đầu tư công, đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), đấu thầu, đất đai, quản lý tài sản công... đang được rà soát, sửa đổi theo hướng mở rộng không gian huy động nguồn lực xã hội, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho khu vực tư nhân và các thành phần kinh tế tham gia đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng.

Riêng trong lĩnh vực giao thông, nhiều cơ chế mới đã và đang được triển khai. Đối với đường bộ, Luật Đường bộ năm 2024 bổ sung các quy định về phân cấp quản lý quốc lộ cho địa phương, thu phí đối với các tuyến đường do Nhà nước đầu tư và từng bước nghiên cứu cơ chế nhượng quyền khai thác công trình.

Đối với đường sắt, Luật Đường sắt năm 2025 mở rộng cơ chế huy động vốn tư nhân, bổ sung chính sách phát triển công nghiệp đường sắt và hoàn thiện quy định về quản lý tài sản kết cấu hạ tầng.

Đặc biệt, Quốc hội đã cho phép Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam được bổ sung hình thức đầu tư PPP và đầu tư kinh doanh bên cạnh đầu tư công, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để huy động nguồn lực xã hội trong và ngoài nước tham gia dự án.

Ở lĩnh vực hàng không, nhiều cảng hàng không như Quảng Trị, Sa Pa, Phan Thiết, Chu Lai, Liên Khương, Rạch Giá, Phú Quốc và Gia Bình đang được nghiên cứu hoặc triển khai theo phương thức PPP.

Trong khi đó, ở lĩnh vực hàng hải và đường thủy nội địa, khu vực tư nhân hiện đã trở thành lực lượng chủ đạo trong đầu tư phát triển hạ tầng cảng biển và cảng thủy nội địa.

Bám mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Tại dự thảo, Bộ Tài chính cho rằng, các nội dung, các quy định pháp luật và cơ chế, chính sách đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng (bao gồm huy động nguồn lực) mới được các cấp có thẩm quyền thông qua và đang tiếp tục được các bộ, cơ quan nghiên cứu, hoàn thiện.

Vì vậy, Bộ Tài chính kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao Bộ tiếp tục nghiên cứu, xây dựng cơ chế, chính sách huy động nguồn lực phát triển đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị theo Nghị quyết số 109/NQ-CP ngày 16/4/2026 của Chính phủ về việc cập nhật, bổ sung Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số".

Bộ Tài chính đề xuất người đứng đầu Chính phủ giao các bộ, ngành và địa phương chủ động nghiên cứu, đề xuất các cơ chế huy động nguồn lực đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng theo chức năng, nhiệm vụ được giao.

“Đối với các dự án lớn, trọng điểm, các bộ, ngành và địa phương phải chủ động bố trí đủ nguồn lực tài chính, tín dụng để triển khai, không để xảy ra tình trạng khởi công nhiều dự án nhưng không cân đối được vốn, dẫn đến chậm tiến độ và lãng phí” - dự thảo nêu rõ.

Được biết, Bộ Xây dựng đang điều chỉnh đồng loạt các quy hoạch ngành giai đoạn 2026 - 2030 đối với lĩnh vực đường bộ, đường sắt, hàng không và hàng hải.

Các quy hoạch đều được cập nhật theo kịch bản tăng trưởng mới của nền kinh tế, lấy mục tiêu GDP tăng bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026 - 2030 và GDP bình quân đầu người khoảng 8.500 USD vào năm 2030 làm căn cứ dự báo nhu cầu vận tải, từ đó xác định nhu cầu đầu tư kết cấu hạ tầng.

Đáng chú ý, hầu hết các quy hoạch đang được điều chỉnh đều làm gia tăng đáng kể nhu cầu vốn đầu tư khi nhiều công trình hạ tầng giao thông đường bộ, đường sắt, hàng không được xem xét mở rộng quy mô hoặc đẩy sớm tiến độ triển khai ngay trong giai đoạn 2026 - 2030.

Đây cũng là một trong những lý do khiến yêu cầu hoàn thiện các cơ chế huy động nguồn lực xã hội trở nên cấp thiết hơn nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Từ góc độ doanh nghiệp trực tiếp tham gia đầu tư và thi công nhiều dự án hạ tầng trọng điểm, ông Hồ Minh Hoàng - Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả cho rằng, việc huy động nguồn vốn trung và dài hạn, đặc biệt đối với các dự án PPP, vẫn là điểm nghẽn lớn.

Trong khi nhu cầu vốn đầu tư rất lớn, doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều rủi ro ngoài khả năng kiểm soát như thay đổi chính sách, điều chỉnh phương án tổ chức giao thông hoặc biến động doanh thu.

Bên cạnh đó, cơ chế chia sẻ rủi ro về doanh thu theo Luật PPP trên thực tế chưa được vận hành hiệu quả, khiến cả nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng vẫn còn nhiều băn khoăn khi tham gia dự án.

“Đã đến lúc cần sớm hoàn thiện cơ chế huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng, nhất là các dự án PPP; đa dạng hóa các kênh huy động vốn và hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro nhằm tạo niềm tin cho nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng” - ông Hồ Minh Hoàng đề xuất.

Anh Minh