Mở rộng địa giới và tầm nhìn: Khánh Hòa bước vào kỷ nguyên phát triển mới

Có nhiều "tài sản chiến lược" biển

Từ trên cao nhìn xuống, Khánh Hòa như một dải lụa xanh kéo dài theo bờ biển Nam Trung Bộ. Một bên là đại dương thẳm biếc, một bên là những dãy núi trùng điệp. Giữa hai mảng màu ấy, đô thị, cảng biển, làng chài và rừng đầu nguồn đan cài, tạo nên cấu trúc hiếm nơi nào có được. Tỉnh Khánh Hòa mới hình thành, sở hữu không gian phát triển liền mạch từ rừng đầu nguồn đến đại dương, từ các đô thị du lịch sôi động đến những vùng năng lượng tái tạo đầy nắng gió.

Với tổng chiều dài bờ biển khoảng 490km, Khánh Hòa là địa phương có bờ biển dài nhất cả nước. Đây là lợi thế chiến lược cho phát triển kinh tế biển, dịch vụ du lịch, cảng biển và các ngành công nghiệp phụ trợ khác. Theo ông Hà Văn Siêu - Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, tuyến ven biển trải dài từ Đại Lãnh đến Cà Ná không chỉ là lợi thế tự nhiên mà còn là “tài sản chiến lược” để tỉnh Khánh Hòa phát triển mạnh kinh tế biển, du lịch và logistics.

Đường bờ biển Nha Trang tạo ra nhiều không gian phát triển kinh tế biển cho Khánh Hòa.

Với cấu trúc tài nguyên biển đa dạng, Khánh Hòa có điều kiện thuận lợi để trở thành trung tâm kinh tế biển. PGS -TS Nguyễn Chu Hồi - Phó chủ tịch Hội Thủy sản Việt Nam, đánh giá: Sau sáp nhập, Khánh Hòa có diện tích vùng biển mở rộng theo "cấp số cộng", nhưng kỳ vọng kinh tế biển nói chung và du lịch biển, đảo nói riêng sẽ bứt phá theo "cấp số nhân". Vùng biển Khánh Hòa nằm trong "tiểu Tam giác san hô" Nam Biển Đông với khoảng 517 loài san hô, gần bằng mức độ đa dạng của Tam giác San hô Quốc tế (566 loài). Đây chính là nền tảng cho nghề cá ở Biển Đông và khi có nghề cá thì có du lịch.

Trong khi đó, lãnh đạo Bộ Xây dựng đánh giá: Trong nhiều năm qua, Khánh Hòa và Ninh Thuận (cũ) đều đã thể hiện rõ nội lực và khát vọng phát triển. Với Khánh Hòa là vị thế cửa ngõ biển Đông, trung tâm du lịch, y tế, giáo dục và dịch vụ biển; còn Ninh Thuận (cũ) là trung tâm năng lượng tái tạo, vùng đất cát nắng gió nhưng giàu tiềm năng. Giờ đây, khi hai vùng đất hội tụ, một Khánh Hòa mới đã ra đời - rộng lớn hơn, liên kết hơn, có chiều sâu hơn về quy hoạch và giàu sức bật hơn về chiến lược phát triển.

Trung tâm kinh tế biển của vùng

Nằm ở phía bắc Khánh Hòa, vịnh Vân Phong từ lâu được giới chuyên gia hàng hải đánh giá là một trong những vịnh biển có điều kiện tự nhiên thuận lợi bậc nhất Việt Nam. Vân Phong được ví như “cảng nước sâu trời cho” - nơi hội tụ đầy đủ yếu tố để phát triển trung tâm trung chuyển quốc tế. Ở đây, lợi thế không chỉ nằm ở cảnh quan, mà trước hết là vị trí địa lý đặc biệt.

Vịnh được bao bọc bởi bán đảo Hòn Gốm và hệ thống đảo nhỏ, tạo thành vùng nước kín gió quanh năm, ít chịu tác động của bão lớn. Độ sâu tự nhiên đạt 20 - 30m, có nơi sâu hơn, cho phép tàu trọng tải hàng trăm nghìn tấn ra vào mà không cần nạo vét nhiều. Điều này giúp giảm chi phí đầu tư hạ tầng cảng biển, đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh so với nhiều cảng nhân tạo khác.

Một góc Khu kinh tế Vân Phong.

Tỉnh Khánh Hòa đang ưu tiên thu hút các nhà đầu tư mạnh về tài chính và công nghệ vào khu vực này, đặc biệt trong các lĩnh vực: Cảng biển và logistics; Du lịch, dịch vụ nghỉ dưỡng và đô thị đa chức năng; Công nghiệp công nghệ cao và chế biến - sản xuất; Năng lượng sạch, cảng trung chuyển quốc tế. Hiện đã và đang có nhiều tập đoàn, công ty lớn trong và ngoài nước quan tâm đầu tư tại Khu kinh tế Vân Phong như: VinGroup, SunGroup, Viglacera, Huyndai, Becamex, Sonadezi, Sumitomo...

Ở vị trí trung tâm, vịnh Nha Trang mở ra như một vòng cung xanh biếc, ôm trọn phố biển. Chính yếu tố “thiên thời - địa lợi” này giúp Nha Trang luôn giữ vị thế hàng đầu trên bản đồ du lịch biển Việt Nam. Không chỉ đẹp, vịnh còn là “đòn bẩy” kinh tế như: Du lịch - nghỉ dưỡng cao cấp; Dịch vụ tàu biển, thể thao biển; Nuôi trồng và khai thác thủy sản; Hệ thống cảng và giao thương ven bờ. Hàng triệu lượt khách mỗi năm giúp Nha Trang trở thành trung tâm dịch vụ - thương mại lớn của Nam Trung Bộ, đóng góp quan trọng cho ngân sách tỉnh.

Vịnh Nha Trang mở ra như một vòng cung xanh biếc, ôm trọn phố biển.

Men theo cung đường ven biển về phía nam, vịnh Cam Ranh từ lâu được xem là một trong những vịnh nước sâu tự nhiên đẹp và kín gió bậc nhất Đông Nam Á. Nhìn từ trên cao, lòng vịnh mở rộng như một cánh cung lớn, được bao bọc bởi hệ thống núi và bán đảo vươn ra biển, tạo thành vùng nước êm quanh năm. Chính cấu trúc địa hình đặc biệt ấy đã mang đến cho Cam Ranh những lợi thế hiếm có, không chỉ về cảnh quan mà còn về địa kinh tế, quốc phòng và phát triển cảng biển.

Nằm ở phía Nam của tỉnh, cảng Cà Ná có độ sâu tự nhiên lớn, ít bồi lắng, địa hình đáy biển ổn định và kín gió quanh năm. Đây là yếu tố quan trọng giúp giảm chi phí nạo vét, duy tu, đồng thời cho phép tiếp nhận tàu container, tàu hàng rời và tàu chuyên dụng trọng tải lớn. So với nhiều khu vực ven biển miền Trung, lợi thế này giúp Cà Ná có tính cạnh tranh cao trong thu hút đầu tư cảng biển và dịch vụ hậu cần.

Theo định hướng quy hoạch, cảng không chỉ phục vụ xuất nhập khẩu hàng hóa mà còn gắn với phát triển các khu công nghiệp, trung tâm logistics, năng lượng và chế biến sâu. Khi hoàn thiện, Cà Ná có thể đảm nhận vai trò cửa ngõ xuất khẩu nông sản Tây Nguyên, vật liệu xây dựng, năng lượng tái tạo và hàng công nghiệp, đồng thời giảm tải cho các cảng lớn trong khu vực.

Hạ tầng - cú hích để Khánh Hòa phát triển

Với lợi thế “4 trong 1” gồm đường bộ, đường sắt, hàng không và đường biển, Khánh Hòa không chỉ giữ vai trò cửa ngõ kết nối Tây Nguyên với biển Đông mà còn là điểm trung chuyển quan trọng trên trục Bắc - Nam, tạo nền tảng thu hút đầu tư, phát triển du lịch, logistics và công nghiệp.

Hạ tầng đường bộ của tỉnh phát triển mạnh với Quốc lộ 1A chạy xuyên suốt, kết nối trực tiếp các tỉnh Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ. Đặc biệt, các tuyến cao tốc như: Nha Trang - Cam Lâm, Vân Phong - Nha Trang và Cam Lâm - Vĩnh Hảo đã rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển, mở rộng không gian phát triển đô thị - du lịch - công nghiệp dọc hành lang giao thông.

Cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột kết nối rừng và biển.

Bên cạnh đó, các tuyến quốc lộ 26, 27C kết nối lên Tây Nguyên giúp hàng hóa nông sản, khoáng sản từ Đắk Lắk, Lâm Đồng thuận lợi ra cảng biển, hình thành chuỗi logistics liên vùng hiệu quả. Sân bay quốc tế Cam Ranh là một trong những sân bay quốc tế lớn của cả nước, chỉ cách trung tâm Nha Trang khoảng 30 km. Cảng hàng không này khai thác nhiều đường bay nội địa và quốc tế, đón hàng triệu lượt khách mỗi năm, trở thành động lực then chốt cho ngành du lịch – dịch vụ.

Ông Lê Minh Tiến - Phó Giám đốc Sở Xây dựng Khánh Hòa, cho biết: Việc mở rộng địa giới hành chính đã mở ra không gian phát triển mới với ba lợi thế then chốt, tạo nền tảng để tỉnh bứt tốc trong giai đoạn tới. Việc sáp nhập giúp Khánh Hòa gia tăng đáng kể diện tích tự nhiên, không chỉ trên đất liền mà cả không gian biển.

"Đây là tiền đề quan trọng để quy hoạch các khu đô thị mới, khu công nghiệp và dịch vụ quy mô lớn, đáp ứng các tiêu chí về dân số, diện tích và mật độ của một thành phố trực thuộc Trung ương trong tương lai. Đồng thời, tỉnh có thêm dư địa để phát triển các khu công nghiệp công nghệ cao, các mô hình đô thị chuyên biệt theo hướng bài bản, hiện đại, hạn chế tình trạng quá tải ở khu vực lõi đô thị", ông Tiến cho hay.

Làng Hà Liên như một ốc đảo bình yên, mang vẻ đẹp độc đáo ở tỉnh Khánh Hòa. Ảnh: Duy Phạm.

Theo ông Tiến, lợi thế thứ hai là đa dạng hóa tiềm năng và nguồn lực phát triển. Không gian mở rộng cho phép hình thành hệ thống đô thị đa cực, khai thác tối đa thế mạnh riêng của từng vùng về tài nguyên, kinh tế và nhân lực. Cách tiếp cận này giúp phân bổ chức năng hợp lý giữa các khu vực, giảm áp lực cho đô thị trung tâm như Nha Trang, đồng thời tạo động lực tăng trưởng đồng đều hơn trên toàn tỉnh.

Thứ ba là tối ưu hóa hạ tầng đồng bộ và liên vùng. Trên nền tảng quy mô mới, Khánh Hòa có điều kiện quy hoạch các trục giao thông huyết mạch, hệ thống năng lượng, cấp thoát nước và logistics quy mô lớn, bảo đảm kết nối liên thông giữa các khu vực động lực. Hạ tầng được thiết kế theo hướng tích hợp, tương hỗ lẫn nhau sẽ nâng cao hiệu quả khai thác và giảm chi phí xã hội.

Vịnh Vĩnh Hy của Khánh Hòa được mệnh danh là một trong những vịnh đẹp nhất Việt Nam.

Từ những lợi thế đó, ông Tiến cho biết tỉnh định hướng phát triển theo mô hình đa cực - đa hành lang, xác định rõ các “cực tăng trưởng” và “trục phát triển” để dẫn dắt không gian kinh tế. Song song đó, ba hành lang kinh tế - đô thị chủ đạo được hình thành. Trục Bắc - Nam kết nối các đô thị lớn, tập trung công nghiệp và logistics; trục ven biển phát triển du lịch - dịch vụ biển, liên kết các khu nghỉ dưỡng và cảng biển; còn trục Đông - Tây mở cửa giao thương với Tây Nguyên, thúc đẩy thương mại và du lịch sinh thái.

Ở góc nhìn kinh tế, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu giá của Bộ Tài chính, đánh giá: Khánh Hòa không chỉ có lợi thế tự nhiên về nắng, gió và bờ biển dài mà còn sở hữu nền tảng hạ tầng năng lượng tái tạo đã được đầu tư bài bản. Hàng loạt dự án điện mặt trời, điện gió quy mô lớn đã đưa địa phương trở thành “thủ phủ” năng lượng sạch của cả nước. Trong tương lai, khi các nguồn năng lượng mới như điện hạt nhân được nghiên cứu tái khởi động, Khánh Hòa có thể trở thành mắt xích chiến lược trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Cánh đồng điện gió ở phía Nam tỉnh Khánh Hòa. Ảnh: Duy Phạm.

Theo ông Long, nếu được trao cơ chế đủ mạnh cùng sự phối hợp chặt chẽ giữa Trung ương và địa phương, Khánh Hòa hoàn toàn có thể vượt qua giới hạn của một “vùng nắng gió” để vươn lên thành trung tâm năng lượng mới của Việt Nam - nơi hội tụ công nghệ tiên tiến, dòng vốn quốc tế và nguồn nhân lực chất lượng cao. Thành công của Khánh Hòa khi đó không chỉ là câu chuyện của một địa phương, mà còn có thể trở thành hình mẫu cho quá trình chuyển đổi năng lượng và tăng trưởng xanh của cả nước trong thập kỷ tới.

Bí thư Tỉnh ủy Khánh Hòa Nghiêm Xuân Thành từng nhiều lần nhấn mạnh, tỉnh Khánh Hòa sau hợp nhất đang đứng trước giai đoạn lịch sử với những tiềm năng, cơ hội, vận hội, không gian phát triển rộng lớn, hội tụ đủ “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”. Tỉnh không chỉ hướng phát triển nhanh mà còn cần phát triển bền vững, toàn diện, kiến tạo không gian sống, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống để tạo cho nhân dân có mức sống cao, hiền hòa, hạnh phúc.

Phùng Quang - Lữ Hồ