Mở rộng cơ hội học tập bằng giáo dục hòa nhập và công nghệ số

Một giờ học của trẻ tại Trường Mầm non Việt Mỹ (Ninh Bình).

Để trẻ khuyết tật không đứng ngoài lớp học

Công bằng trong giáo dục không có nghĩa là mọi trẻ đều nhận được sự hỗ trợ giống nhau. Với trẻ khuyết tật, công bằng là được tạo điều kiện phù hợp để đến trường, tham gia hoạt động giáo dục và phát triển cùng các bạn.

Giáo dục hòa nhập vì thế là một phần quan trọng trong bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục toàn diện. Đưa trẻ vào học chung mới chỉ là bước đầu; điều cần thiết hơn là nhà trường nhận diện khả năng, nhu cầu và khó khăn riêng của từng trẻ để có phương án hỗ trợ phù hợp.

Tại Ninh Bình, các cơ sở giáo dục mầm non tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức của cha mẹ và cộng đồng về giáo dục hòa nhập; xây dựng hồ sơ cá nhân, kế hoạch giáo dục và tổ chức hoạt động phù hợp với khả năng của trẻ.

Trong số 442 trẻ khuyết tật được thống kê, có 399 trẻ có khả năng học tập được giáo dục hòa nhập. Tuy nhiên, hiệu quả giáo dục hòa nhập không thể chỉ đánh giá bằng số trẻ có tên trong danh sách lớp. Trẻ cần được tham gia hoạt động, giao tiếp với bạn bè và có cơ hội tiến bộ theo khả năng.

Điều đó đòi hỏi giáo viên có năng lực chuyên môn, kỹ năng quan sát, khả năng xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân; đồng thời cần sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các lực lượng hỗ trợ trẻ.

Năm học 2025–2026, ngành Giáo dục Ninh Bình tổ chức 21 lớp tập huấn với 9.428 lượt cán bộ quản lý, giáo viên cốt cán tham gia. Nội dung bồi dưỡng có hướng dẫn xây dựng, thực hiện kế hoạch giáo dục cá nhân đối với trẻ khuyết tật học hòa nhập.

Mỗi trẻ có thể gặp khó khăn khác nhau về vận động, giao tiếp, ngôn ngữ hoặc nhận thức. Giáo viên vì thế cần điều chỉnh mục tiêu, nội dung và cách tổ chức hoạt động theo khả năng của từng trẻ. Khi sự khác biệt được nhận diện và tôn trọng, giáo dục hòa nhập mới chuyển từ mục tiêu “được đến trường” sang “được học tập phù hợp”.

Công nghệ mở thêm cách tiếp cận

Cùng với giáo dục hòa nhập, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang tạo thêm công cụ để giáo viên xây dựng học liệu, đổi mới hoạt động và đáp ứng tốt hơn nhu cầu đa dạng của trẻ.

Tại các cơ sở giáo dục mầm non ở Ninh Bình, tài liệu, học liệu trực tuyến được khai thác phù hợp điều kiện thực tế. Công nghệ thông tin và thiết bị điện tử được sử dụng để hỗ trợ tổ chức hoạt động, tạo môi trường học tập trực quan, sinh động.

Một số giáo viên bước đầu sử dụng AI, Copilot, Canva để thiết kế bài giảng và trò chơi. Việc ứng dụng phù hợp giúp đa dạng hóa hình ảnh, âm thanh, tình huống trải nghiệm, qua đó khơi gợi sự tò mò, hứng thú của trẻ.

Giờ học tiếng Anh của trẻ tại Trường Mầm non Hồng Quang (xã Ý Yên).

Theo cô Trần Thị Thu Hường, giáo viên Trường Mầm non Ý Yên (xã Ý Yên), công nghệ giúp giáo viên có thêm cách xây dựng học liệu, tổ chức hoạt động phù hợp với khả năng tiếp nhận của từng nhóm trẻ. Giáo viên có thể điều chỉnh hình ảnh, âm thanh, trò chơi hoặc mức độ yêu cầu để trẻ dễ tham gia hơn.

“Chúng tôi sử dụng công nghệ và các công cụ AI chủ yếu trong khâu chuẩn bị bài, thiết kế hình ảnh, câu chuyện hoặc trò chơi. Khi tổ chức hoạt động, giáo viên vẫn phải quan sát phản ứng của từng trẻ để điều chỉnh cách hướng dẫn. Với trẻ gặp khó khăn về ngôn ngữ, giao tiếp hoặc khả năng tập trung, học liệu trực quan có thể giúp trẻ dễ hiểu và hứng thú hơn”, cô Hường chia sẻ.

Theo nữ giáo viên, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế sự tương tác trực tiếp giữa cô và trẻ. Thiết bị phải được sử dụng có mục đích, thời lượng phù hợp; bảo đảm trẻ vẫn được vận động, giao tiếp, vui chơi và trải nghiệm thực tế.

Với trẻ khuyết tật, học liệu số có thể được điều chỉnh theo tốc độ, khả năng tiếp nhận và nhu cầu riêng. Hình ảnh trực quan, âm thanh hoặc trò chơi tương tác có thể hỗ trợ trẻ tham gia hoạt động thuận lợi hơn.

Chuyển đổi số cũng được triển khai trong quản lý chăm sóc, nuôi dưỡng. Toàn bộ 458 trường mầm non và 456 nhóm trẻ, lớp mẫu giáo, lớp mầm non độc lập tư thục tại Ninh Bình sử dụng phần mềm để xây dựng thực đơn, tính khẩu phần và theo dõi chất lượng bữa ăn.

Tuy nhiên, khả năng tiếp cận thiết bị, đường truyền, học liệu và năng lực số của giáo viên giữa các khu vực có thể chưa đồng đều. Khi phát triển lớp học thông minh và nền tảng học tập trực tuyến, cần ưu tiên hỗ trợ cơ sở giáo dục ở vùng nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, địa bàn khó khăn, tránh tạo thêm khoảng cách tiếp cận.

Điểm gặp nhau giữa giáo dục hòa nhập và ứng dụng công nghệ là cùng hướng tới nhu cầu của người học. Công bằng giáo dục không chỉ được đo bằng số trẻ đến lớp, mà còn bằng việc mỗi trẻ được hỗ trợ ra sao và có cơ hội phát triển như thế nào.

Vân Anh