Mở khóa dòng vốn đầu tư cho ngành năng lượng

Đây là nhận định của các chuyên gia, nhà quản lý tại Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách tạo lợi thế cạnh tranh thúc đẩy phát triển năng lượng”, do Tạp chí Kinh tế Việt Nam – VnEconomy tổ chức, chiều 11-8.

Quang cảnh Diễn đàn. Ảnh: Phương Nga

Năng lượng nhiều dư địa, đầu tư còn nhiều nút thắt

Trong giai đoạn tăng trưởng mới, nhu cầu năng lượng của Việt Nam được dự báo tiếp tục tăng nhanh cùng quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, chuyển đổi số và sự phát triển của các ngành công nghệ cao. Trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp công nghệ cao không chỉ làm gia tăng nhu cầu điện mà còn đòi hỏi nguồn cung ổn định, an toàn và có giá cạnh tranh.

Cùng với đó, quá trình chuyển dịch năng lượng đang mở ra những lĩnh vực đầu tư mới như điện gió ngoài khơi, LNG, hydrogen, lưu trữ năng lượng và công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon.

Như vậy, dư địa đầu tư vào ngành năng lượng là rất lớn. Tuy nhiên, đặc thù của lĩnh vực này là vốn đầu tư ban đầu cao, thời gian thu hồi vốn dài và phụ thuộc nhiều vào cơ chế giá, hợp đồng mua bán điện, khả năng kết nối hạ tầng cũng như tính ổn định của chính sách.

Tại diễn đàn, TS Nguyễn Hùng Dũng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Dầu khí Việt Nam chỉ ra 4 điểm nghẽn chính đang cản trở phát triển ngành năng lượng, gồm hệ thống chính sách chưa đồng bộ, thị trường phát triển chưa đầy đủ, phát triển nguồn điện chưa đồng bộ với hạ tầng truyền tải và thiếu chính sách cho các ngành năng lượng mới.

Những điểm nghẽn này có tác động trực tiếp tới quyết định đầu tư. Theo ông Dũng, một số dự án năng lượng hiện phải đồng thời chịu sự điều chỉnh của nhiều luật về điện lực, dầu khí, đầu tư, đất đai, môi trường, tài nguyên biển và các văn bản hướng dẫn. Quy định giao thoa hoặc chưa thống nhất có thể kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư.

Với các dự án quy mô lớn, thời gian triển khai kéo dài đồng nghĩa với chi phí tăng và rủi ro tài chính lớn hơn. Quan trọng hơn, nhà đầu tư khó xây dựng được phương án tài chính dài hạn nếu các yếu tố pháp lý và thị trường chưa đủ rõ ràng.

Điện gió ngoài khơi được ông Dũng dẫn như một trường hợp điển hình. Dù Chính phủ đã ban hành quy định về khảo sát và phát triển điện gió ngoài khơi, các cơ chế nền tảng như phương pháp xác định giá điện, hợp đồng mua bán điện, chia sẻ rủi ro hay bảo lãnh thanh toán vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Đây là những yếu tố quan trọng để các tổ chức tín dụng quốc tế xem xét tài trợ vốn.

Điều đó cho thấy bài toán thu hút đầu tư năng lượng không chỉ nằm ở việc tìm kiếm nguồn vốn. Quan trọng hơn là tạo được “điểm tựa” chính sách để dòng vốn có thể đi vào dự án và yên tâm ở lại trong suốt vòng đời đầu tư.

Các đại biểu chia sẻ tại Diễn đàn. Ảnh: Phương Nga

Từ “gỡ vướng” sang tạo lợi thế cạnh tranh

Từ góc độ đầu tư, cải cách chính sách không nên chỉ được hiểu là cắt giảm số lượng thủ tục. Vấn đề cốt lõi là thiết kế lại quy trình theo hướng rõ trách nhiệm, giảm chồng chéo và rút ngắn thời gian triển khai dự án.

Trao đổi tại diễn đàn, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, việc sửa đổi Luật Dầu khí trong bối cảnh mới không chỉ nhằm hoàn thiện quy định mà hướng tới mục tiêu lớn hơn là biến thể chế thành lợi thế cạnh tranh quốc gia.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là tiếp tục phân cấp, phân quyền, xác định rõ quyền hạn và trách nhiệm của từng chủ thể. Theo đó, cơ quan quản lý nhà nước tập trung vào chức năng quản lý, giám sát; những vấn đề thực sự liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại được xử lý ở cấp có thẩm quyền, trong khi doanh nghiệp được trao quyền tương xứng với vị trí, năng lực và trách nhiệm.

Cách tiếp cận này có ý nghĩa trực tiếp đối với môi trường đầu tư. Khi quyền quyết định được phân cấp hợp lý, nhiều khâu trình, xin ý kiến có thể được giảm bớt, qua đó rút ngắn thời gian thực hiện dự án.

Dự thảo Luật Dầu khí cũng tiếp tục hoàn thiện cơ chế “dự án chuỗi đồng bộ”, bao gồm các hạng mục công trình từ thượng nguồn đến hạ nguồn, trên biển và trên đất liền. Việc nhìn dự án theo một chuỗi thống nhất nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải thực hiện nhiều thủ tục tại nhiều cơ quan, dễ phát sinh trùng lặp hoặc kéo dài tiến độ.

Tuy nhiên, để thu hút dòng vốn lớn, giảm thủ tục mới chỉ giải quyết một phần vấn đề. Các chuyên gia tại diễn đàn cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng thị trường năng lượng cạnh tranh và hoàn thiện những cơ chế có khả năng tạo dòng tiền ổn định cho dự án.

Theo TS Nguyễn Hùng Dũng, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế giá điện, thị trường khí và LNG, hợp đồng mua bán điện dài hạn, cơ chế chia sẻ rủi ro, tín chỉ carbon và các công cụ tài chính xanh để thu hút nguồn vốn tư nhân và quốc tế.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng với những dự án có quy mô vốn lớn và thời gian hoàn vốn dài. Khi nhà đầu tư và tổ chức tín dụng có thể đánh giá rõ doanh thu, chi phí, rủi ro và cơ chế xử lý trong những tình huống bất định, khả năng huy động vốn sẽ được cải thiện.

Cùng với việc thu hút vốn cho các dự án nguồn điện, yêu cầu đặt ra là phát triển đồng bộ hệ sinh thái công nghiệp năng lượng. Theo đề xuất của ông Dũng, không nên chỉ tập trung vào nguồn điện mà cần đồng thời phát triển hạ tầng truyền tải, hệ thống lưu trữ, chuỗi cung ứng thiết bị, công nghiệp chế tạo, dịch vụ kỹ thuật và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ở góc độ rộng hơn, ông Đào Quang Bính, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Biên tập Tạp chí Kinh tế Việt Nam cho rằng, mỗi giai đoạn tăng trưởng bứt phá thường gắn với một cuộc cải cách thể chế mạnh mẽ. Với Việt Nam, hoàn thiện chính sách năng lượng không chỉ để giải quyết yêu cầu trước mắt mà còn chuẩn bị cho một chu kỳ tăng trưởng nhanh, xanh và bền vững.

Phương Nga