Minh bạch chuỗi cung ứng dây và cáp nhôm để phòng ngừa rủi ro phòng vệ thương mại từ thị trường Hoa Kỳ

Theo Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), Hoa Kỳ là một trong những thị trường tiêu thụ dây và cáp nhôm lớn trên thế giới nhờ quy mô nền kinh tế, với nhu cầu đến từ hệ thống truyền tải và phân phối điện, xây dựng dân dụng và công nghiệp, năng lượng tái tạo, hạ tầng giao thông, trung tâm dữ liệu và các công trình tiện ích công cộng.

Với tốc độ tăng trưởng nhanh và có tỷ trọng đáng kể, các doanh nghiệp xuất khẩu cần lưu ý khả năng Hoa Kỳ khởi xướng điều tra chống bán phá giá hoặc chống lẩn tránh đối với mặt hàng dây và cáp nhôm của Việt Nam nếu kim ngạch tiếp tục tăng trong thời gian tới (Ảnh minh họa: TTXVN)

Những năm gần đây, nhu cầu đối với mặt hàng này tiếp tục được thúc đẩy bởi quá trình hiện đại hóa hệ thống hạ tầng, mở rộng lưới điện, phát triển điện gió, điện mặt trời, hệ thống lưu trữ năng lượng và mạng lưới sạc điện xe. Đây đều là những lĩnh vực sử dụng lượng lớn dây và cáp nhôm nhờ ưu thế về trọng lượng, khả năng chống ăn mòn và chi phí so với một số vật liệu dẫn điện khác.

Cùng với nhu cầu lớn, Hoa Kỳ vẫn duy trì lượng nhập khẩu đáng kể từ nhiều nguồn cung để bổ sung cho sản xuất trong nước. Trong giai đoạn 2023-2025, tổng kim ngạch nhập khẩu dây và cáp nhôm của Hoa Kỳ đạt hơn 1,1 tỷ USD năm 2023, giảm xuống 848,4 triệu USD năm 2024 trước khi phục hồi lên khoảng 1,16 tỷ USD năm 2025.

Trong cơ cấu nguồn cung này, xuất khẩu của Việt Nam có sự biến động khá rõ nét. Năm 2023, Việt Nam xuất khẩu 77,4 triệu USD dây và cáp nhôm sang Hoa Kỳ, chiếm 7% tổng kim ngạch nhập khẩu sản phẩm cùng loại và đứng thứ 5 trong số các nguồn cung. Sang năm 2024, kim ngạch giảm xuống còn 11,9 triệu USD, tương ứng thị phần khoảng 1,4%. Tuy nhiên, đến năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam đã phục hồi đạt khoảng 65 triệu USD, chiếm 5,6% tổng kim ngạch nhập khẩu dây và cáp nhôm của Hoa Kỳ và đưa Việt Nam lên vị trí thứ 8 trong số các nguồn cung lớn.

Xu hướng phục hồi tiếp tục thể hiện trong những tháng đầu năm 2026. Trong 5 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu dây và cáp nhôm của Việt Nam sang Hoa Kỳ đạt 31,5 triệu USD, tăng 28,9% so với cùng kỳ năm trước. Thị phần của Việt Nam tăng từ 4,8% lên 7,5%, đồng thời thứ hạng nguồn cung tăng từ vị trí thứ 8 lên thứ 5.

Đáng chú ý, diễn biến này xảy ra trong bối cảnh tổng kim ngạch nhập khẩu dây và cáp nhôm của Hoa Kỳ trong 5 tháng đầu năm 2026 giảm 16,7%, xuống còn khoảng 422,8 triệu USD. Điều này cho thấy hàng Việt Nam đang gia tăng mức độ hiện diện trong cơ cấu nguồn cung của thị trường Hoa Kỳ.

Bên cạnh cơ hội mở rộng xuất khẩu, Cục Phòng vệ thương mại thẳng thắn nhận định, mặt hàng dây và cáp nhôm là nhóm hàng có nguy cơ cao phải đối mặt với các biện pháp phòng vệ thương mại Hoa Kỳ. Do đặc điểm ngành sản xuất có mức độ cạnh tranh cao, kim ngạch nhập khẩu lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến các nhà sản xuất nội địa, Hoa Kỳ thường xuyên áp dụng các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp, chống lẩn tránh thuế và điều tra theo quy định của pháp luật thương mại đối với các sản phẩm kim loại, trong đó có các sản phẩm từ nhôm. Ngoài ra, các quy định về xuất xứ hàng hóa, tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa và kiểm soát gian lận thương mại cũng ngày càng được siết chặt.

“Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp xuất khẩu phải xây dựng hệ thống quản trị chuỗi cung ứng minh bạch, kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc nguyên liệu, lưu trữ đầy đủ hồ sơ sản xuất và chủ động chuẩn bị năng lực ứng phó với các cuộc điều tra phòng vệ thương mại”, Cục Phòng vệ thương mại cho biết.

Theo đó, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu đầy đủ đối với nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất, chi phí, doanh thu, hoạt động xuất khẩu và các giao dịch thương mại. Việc số hóa dữ liệu, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và quản trị chuỗi cung ứng sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch và khả năng cung cấp thông tin khi cần thiết.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần thường xuyên theo dõi biến động kim ngạch, thị phần, giá xuất khẩu, cơ cấu nguồn cung cũng như các thông tin cảnh báo sớm từ Cục Phòng vệ thương mại. Khi xuất hiện những biến động bất thường hoặc dấu hiệu liên quan đến khả năng phát sinh vụ việc, doanh nghiệp cần chủ động rà soát hoạt động sản xuất và xuất khẩu, chuẩn hóa hồ sơ, dữ liệu và phối hợp với cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng để chuẩn bị phương án phù hợp.

Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị, trong bối cảnh Hoa Kỳ tiếp tục sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại như một biện pháp quan trọng để bảo vệ ngành sản xuất trong nước, nguy cơ đối với mặt hàng dây và cáp nhôm của Việt Nam sẽ còn hiệu hữu trong thời gian tới, đặc biệt khi kim ngạch xuất khẩu tăng nhanh hoặc có sự thay đổi đáng kể về cơ cấu nguồn cung toàn cầu. Vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển từ tư duy ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động, coi việc tuân thủ các quy định về phòng vệ thương mại, xuất xứ hàng hóa và minh bạch chuỗi cung ứng là một phần trong chiến lược phát triển bền vững.

“Chỉ khi xây dựng được năng lực quản trị toàn diện, doanh nghiệp mới có thể tận dụng hiệu quả cơ hội từ thị trường Hoa Kỳ, duy trì khả năng cạnh tranh và giảm thiểu tác động của các biện pháp phòng vệ thương mại trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng phức tạp”, Cục Phòng vệ thương mại nhấn mạnh.

Huyền My